ԿՈՐՈՆԱՎԻՐՈՒՍԸ ԿԴԱՌՆԱ՞ ԴՈԼԱՐԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՓՈՐԸ

Կորոնավիրուսային ճգնաժամը թեեւ շարունակում է իր սեւ գործն աշխարհով մեկ, սակայն մասնագետներն արդեն  խոսում են  ոչ միայն  դրա ավարտի հնարավոր ժամկետներից, այլ որ երեւի ավելի էական է, ինչ աշխարհ ենք ունենալու ճգնաժամից հետո: Իսկ այն, որ փոփոխություններ լինելու են եւ, պնդում է նաեւ համաշխարհային քաղաքականության վերջին նահապետներից մեկը՝ Հենրի Քիսինջերը. «Գլխավորը հետեւյալն է. աշխարհն այլեւս երբեք չի լինի այնպիսին, ինչպիսին մինչ կորոնավիրուսն էր»: Ուրեմն ինչպիսի՞ն կարող է լինել:

ՎԱՇԻՆԳՏՈՆ-ՊԵԿԻՆ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՌԱՈՒՆԴԸ

Ակնհայտ է նաեւ, որ սպասվող գլոբալ փոփոխությունները կանխազգում են նաեւ համաշխարհային առանցքային ուժերը, որոնք արդեն իսկ մտել են ծանր պայքարի մեջ՝ ապագա աշխարհում հնարավորինս իրենց համար բարենպաստ դիրքերի համար: Ընդ որում, տարբեր ուժերի մոտ նկատելի են իրարից տրամաբանորեն տարբերվող երկու մոտեցում. եթե որոշ գերտերություններ մտածում են կորուստները հնարավորինս նվազեցնելու մասին, ապա կան նաեւ ուժեր, որոնց ձգտումը առավելագույն դիվիդենտներ ստանալն է: Այդ հակասությունն առավել տեսանելի է համաշխարհային հիմնական տնտեսական հակառակորդների՝ ԱՄՆ-ի եւ Չինաստանի վերսկսված կատաղի պայքարում: Այսպես, ԱՄՆ-ի համար դեռ նոր էր սկսել արագորեն ծանրանալ կորոնավիրուսային ճգնաժամը, երբ սկսվեցին Չինաստանին ուղղված նախնական հարվածները: Ճիշտ է, դեռ կասկածներ հայտնելու տեսքով, թե՝ Չինաստանն է համաշխարհային պանդեմիայի մեղավորը, որ ժամանակին սխալ տվյալներ է հաղորդել աշխարհին: Ապա դրան սկսեցին հաջորդել կցկտուր մեղադրանքներ, որ վիրուսը մշակվել է չինական Ուհանի լաբորատորիաներում, այսինքն` այն կենսաբանական զենք է: Եվ վերջին օրերին էլ այդ մեղադրանքները կասկածների մակարդակից անցան բաց հարձակման, այդ թվում` նախագահ Թրամփի մակարդակով, թե իրեն ներկայացրել են փաստեր, որոնք ապացուցում են, որ կորոնավիրուսը ծագել է չինական լաբորատորիայում: «Երկու հնարավորությունից մեկն է՝ կա՛մ նրանք չեն զսպել տարածումը, այդքան կոմպետենտ չեն գտնվել, կա՛մ էլ թույլ են տվել, որ տարածվի»,- հրապարակավ հայտարարեց Թրամփը: Իսկ դա, նկատենք, որ nչ այլ ինչ է, քան Պեկինին կենսաբանական ահաբեկչության մեղադրանքի փորձ: Իսկ ահա Պեկինը դեռ էն գխից էր հակադարձում նման մեղադրանքներին, որ Ուհանում գործում  է չին-ամերիկյան լաբորատորիա, մոտավորապես այն կարգի, ինչպիսին ԱՄՆ-ն ունի աշխարհով մեկ: Իսկ սրան զուգահեռ, քիչ չեն նաեւ տարբեր հեղինակավոր աղբյուրների մեղադրանքներն այն մասին, որ Ուհանի լաբորատորիայում նման ուսումնասիրությունները ֆինանսավորվել են ամերիկյան ուլտրալիբերալների եւ անձամբ Սորոսի կողմից: Ավելին, որ նման ուսումնասիրություններ նույն կարգի ֆինանսավորմամբ իրականացվել են նաեւ այլ երկրներում, ստեղծվել են կորոնավիրուսի մի քանի տարատեսակներ եւ դրանք տարածել աշխարհով մեկ: Եվ հենց դրանով էլ պետք է բացատրել վիրուսի ագրեսիվության տարբերությունները, որոնք նկատվում են այս կամ այն երկրներում:

ԴՈԼԱՐԻ ԴԱՐԱՇՐՋԱՆԻ ԱՎԱՐՏԸ

Սակայն ԱՄՆ-Չինաստան այս բախումներից թե ինչ ակնկալիք ունի Թրամփը, անհասկանալի է: Փաստն այն է, որ Չինաստանն առաջինը հայտնվելով կորոնավիրուսային ճգնաժամի մեջ, այնուամենայնիվ, ԱՄՆ-ի համեմատ բազմապատիկ անգամ հեշտ դիմացավ դրան: Չինացիներն ունեցան 84 հազար վարակված մարդ, այն դեպքում, երբ երեկվա դրությամբ ԱՄՆ-ում միայն մահացածների  թիվն արդեն 70 հազար  էր: Իսկ սա ողջ աշխարհի աչքին է միանգամայն տպավորիչ ցուցիչ՝ ի օգուտ Պեկինի: Հաջորդը, մոտ երկու ամսում Չինաստանին հաջողվեց դուրս գալ ճգնաժամից եւ ներկայումս գործնականում հասցրել է վերականգնել տնտեսությունը: ԱՄՆ-ն դեռ ճգնաժամի մեջ է, անգամ ամենահեղինակավոր փորձագետներն են դժվարանում նշել՝ ինչ կորուստներով դուրս կգա եւ երբ կվերականգնի երբեմնի դիրքերը: Դրան գումարենք նաեւ հետեւյալ հանգամանքը. ԱՄՆ պետական պարտքն այս տարեսկզբին 23 տրիլիոն դոլարի սահմաններում էր: Ապրիլի սկզբներին, երբ նոր էր սկսում Նահանգներում կորոնավիրուսը ծավալվել, այն արդեն գերազանցում էր 24 տրիլիոնը: Ընդամենը 20 օր անց արդեն նոր բնագիծ էր նվաճվել՝ 24.5 տրիլիոն: Այսօրվա դրությամբ արդեն գրեթե հաղթահարվում է հոգեբանական կարեւորագույն շեմը՝ 25 տրիլիոնը: Այն դեպքում, երբ շատ հեղինակավոր մասնագետներ տարվա առաջին ամիսներին, նաեւ արդեն տարածվել սկսվող կորոնավիրուսը հաշվի առնելով, ենթադրում էին որ 25 տրիլիոն պարտքին ԱՄՆ-ն կհասնի միայն տարեվերջին: Ընթերցողին թվերով շատ չծանրաբեռնենք, բայց նաեւ հավելելով, որ ընթացիկ գնահատականներով, 2020թ.-ին ամերիկյան պետբյուջեի դեֆիցիտը ներկայիս դրությամբ գնահատվում է 4 տրիլիոն դոլարի կարգի, այսինքն` տարեվերջին 25 տրիլիոնանոց պետական  պարտքը կավելանա առնվազն եւս 2 տրիլիոնով: Վերջապես, Նահանգներում սկսվել է ՀՆԱ-ի անկանխատեսելի աճ, եւ ամենահավանական տարբերակներից մեկն է համարվում այն,որ եթե տարեսկզբին պետական պարտքը ՀՆԱ-ն գերազանցում էր 7 տոկոսով, ապա տարեվերջին այդ ցուցանիշը կարող է անցնել 30-32 տոկոսից: Այսպիսով, թե ինչ ապագա է սպասվում համաշխարհային տնտեսական լիդերի դերի համար ԱՄՆ-Չինաստան հին պայքարին, թերեւս արդեն քչերն են կասկածում: Առավել եւս, որ Պեկինը եւս մեկ հաղթաթուղթ է պատրաստվում դնել շրջանառության մեջ: Այսպես, դեռ անցած տարվա վերջերից Պեկինը տեղեկացրեց, որ գործնականում պատրաստ է չինական պետական կրիպտոարժույթը՝ DCEP-ն: Իսկ ահա անցած ամսվա վերջերին եղավ տեղեկատվություն, որ այն արդեն մայիսին շրջանառության մեջ է դրվելու: Ճիշտ է, դեռ որպես նախնական եւ օգտագործման փոքր ծավալներով, կա նաեւ այն մասնագիտական գրեթե համատարած կարծիքը, որ մեկ տարվա ընթացքում DCEP-ն կվերածվի համաշխարհային հիմնական վճարային միջոցներից մեկին: Այսինքն, մոտավորապես տարեվերջին, երբ նաեւ փաստացի տեսք կստանա ԱՄՆ-ի արտաքին պարտք/ՀՆԱ ցուցանիշը, ու եթե այն անգամ չլինի ներկայումս կանխատեսվող 30-32 տոկոսի կարգի, այլ դրանից թեկուզեւ կրկնակի պակաս, ապա դա կդառնա աննախադեպ հզոր հարված ամերիկյան դոլարի ներկայիս դիրքերին, որոնք, չմոռանանք, առանց այդ էլ էապես թուլացել են: Իսկ եթե դրան զուգահեռ նաեւ DCEP-ը հասնի իր կանխատեսվող ծավալներին, ապա դա կարող է եւս մոտ 20 տոկոսի չափով դոլարը դուրս մղել համաշխարհային առեւտրից, որն էլ կդառնա դոլարին հասցվող երկրորդ հզոր հարվածը: Նման սցենարը, որի մասին մշտապես շատ է խոսվել, տանում էր այն մտքին, որ դա կբերի դոլարային հիպերինֆլյացիայի, որը անխուսափելիորեն կպայթեցնի ողջ համաշխարհային տնտեսությունը: Սակայն ներկայումս առանց այդ էլ տնտեսությունը պայթած վիճակում է, բոլորն են հասկանում՝ պետք է վերականգնումը տանել նոր համաշխարհային իրողություններից ելնելով, եւ չբացառենք, որ ներկայիս կորոնավիրուսային իրավիճակը գլոբալ ուժերը համարում են լավ առիթ նաեւ դոլարային այդքան վտանգավոր դարձած փուչիկից ազատվելու համար: Նկատենք նաեւ, որ նման իրավիճակը ինչքան էլ որ ծանր հետեւանքներ խոստանա ԱՄՆ-ին, սակայն մահացու չի կարող լինել: Ի վերջո, Նահանգներն ունի հզոր, տեխնոլոգիական իրական տնտեսություն, որն իր պահանջարկը կունենա, անգամ դոլարի համաշխարհային դիրքերի անգամանոց անկումների դեպքում: Ավելին, դոլարային փուչիկից ազատվելը, ինչպես դեռ իր նախընտրական ծրագրերում էր ժամանակին ակնարկում Թրամփը, կարող է նկատելիորեն մեծացնել ամերիկյան արտադրանքի մրցունակությունը, որի հետ կապված լուրջ խնդիր է դարձել գերթանկ դոլարը եւ միայն շեշտակի տեմպերով աճող ամերիկյան պետպարտքը, որը դոլար տպող մասնավորների համար է միայն եկամտի անսպառ աղբյուր: Այսինքն` մեծ հարց է, պատահակա՞ն է, որ ներկայիս մի շարք նման սցենարներ բավականին լավ համապատասխանում են դեռ ընտրվելու ժամանակ Թրամփի առաջ քաշած մոտեցումներին:

ԵՌԱԲԵՎԵՌ ԱՇԽԱՐՀ

Ամեն դեպքում, թերեւս դոլարի ապագայի համար նման վատատեսական սցենարների դեպքում անգամ ապագա աշխարհում ուրվագծվում է երկու հստակ բեւեռ՝ ԱՄՆ-ն եւ Չինաստանը: Ռուսաստանը, իհարկե, տնտեսական առումով այս երկուսին մրցակից չէ, սակայն ի հաշիվ ուժային բաղադրիչի եւ հումքային ռեսուրսների, երրորդ՝ ռուսական բեւեռի ձեւավորումը եւս հազիվ թե տարակուսանքների տեղիք տա: Հաշվի առնելով, որ ՌԴ-ն մեկն է այն քիչ երկրներից, ով վերջին տարիներին հասցրեց կուտակել բավականին լուրջ ոսկու ռեզերվներ, որը գլոբալ ֆինանսական ճգնաժամի պարագայում  անխուսափելի կլինի դոլարի դիրքերի անկման դեպքում, կկարողանա կայունությունը պահպանել: Իսկ ահա Եվրոպայի հարցում անորոշությունների պակաս չկան: Նախ՝ դեռ ճգնաժամից առաջ էր ԱՄՆ-ն հստակ քայլեր կատարում ՆԱՏՕ-ի ֆինանսավորումից հրաժարվելու ուղղությամբ, թերեւս դժվարանալով ֆինանսական տեսանկյունից հասկանալ, թե հանուն ինչի՞ են 1945թ.-ից ի վեր Եվրոպայում օկուպացիոն զորքեր պահելու համար նման ծախսեր անելու իմաստը: Իսկ Եվրոպան, որ ՆԱՏՕ-ի հաշվին հսկայական խնայողություններ էր կատարում եւ ուղղում տնտեսությանը, այդ դեպքում պետք է մտածի ռազմական ծախսերի մասին: Գումարած, պետական պարտքի հաշվին ապրելը ԵՄ-ի համար եւս նորմ էր դարձել, սակայն այնտեղ էլ կան նույն խնդիրները, ինչ  դոլարի դեպքում: ԵՄ-ի միասնականությունն էլ խախտվեց կորոնավիրուսի հենց  առաջին հարվածից: Եվ այսքանին պետք է ավելացնել հին խնդիրները եւս. միգրանտներ, եվրոպական թույլ երկրների մշտական կապրիզներ եւ այլն: Ընդ որում, գրեթե ամեն ինչ ընկած  էր գերմանական հարկատուի վրա, եւ հիմա նույն Գերմանիայում ամենավերին մակարդակներով անգամ հարցերի պակաս չկա՝ «Ինչո՞ւ պետք է կերակրենք, օրինակ, ռումինացիներին կամ լատիշներին»...

Կգնա՞ ԵՄ-ն տրոհման ուղղությամբ, որի սաղմերը դեռ «Բրեկսիթի» ժամանակներից կար, թերեւս դժվար է ասել: Բայց ամեն դեպքում եվրոպական խնդիրներն այն աստիճան են, որ առանձին աշխարհաքաղաքական բեւեռ դառնալու հեռանկարներն առնվազն մշուշոտ են: Դե իսկ մնացած աշխարհին կմնա մանեւրել երեք հիմնական բեւեռների միջակայքում, նաեւ ելնելով նրանից, թե հիմնական ուժերի մեջ ինչ նոր շահերի բախումներ կստեղծվեն:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Այս թեմայով Իրանի գլխավոր օդանավակայանը շարունակում է լիարժեք գործել՝ չնայած ԱՄՆ պատժամիջոցներին Բրիտանիան կարող է աղետի ենթարկվել, եթե ԱՄՆ-ն արգելի դիզելային վառելիքի արտահանումը. Telegraph ԻՊՀԿ-ն հայտարարեց ԱՄՆ-ի REMUS 600 ստորջրյա անօդաչուի գրավման մասին (Տեսանյութ) Հզոր փոթորիկը հարվածել է ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևելքին (Տեսանյութ) Մինչև ԱՄՆ-ի նոր հարձակումը մնացել է 72 ժա՞մ