«Արազն անցնելիս` ոսկուց գոտին գետը քշել տարել է, իսկ Աստվածաշունչը՝ մնացել».Արտաշես Ալեքսանյան

Գրեթե չկա մի հայ, ում նախնիները վերապրած չլինեն 105 տարի առաջ տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանությունը՝ Օսմանյան կայսրության կողմից իրագործված այդ սարսափելի ոճրագործությունը: Դերասան, ՀՀ վաստակավոր արտիստ ԱՐՏԱՇԵՍ ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆԻ Արաքսի տատիկն էլ ականատես է եղել սարսափելի տեսարանների ու հրաշքով փրկվել թուրք գազանի ձեռքից. «Ցավոք, ես էլ եմ այն արյան կրողը, ում նախնիները Հայոց ցեղասպանությունը վերապրել են»,- «Իրավունքի» հետ զրույցում ասաց դերասանն ու պատմեց. «Արմատներով Էրզրումից եմ` հորական տատիկս իր քրոջ ու 2 եղբայրների հետ 1915-ին Էրզրումից գաղթել են Հայաստան: Տատիկս պատմում էր, որ ինքը տան 2-րդ երեխան է եղել, իրենից մեծը եղել է քույրը, ով գաղթի ժամանակ 16 տարեկան է եղել, իսկ ինքը` 14, 2 եղբայրները` 11 եւ 9 տարեկան: Պատմում էր, որ ծնողներին իրենց աչքի առաջ սրախոխող են արել, իսկ իրենք էլ հրաշքով փրկվել են: Տատիկիս պապիկը Էրզրումում եղել է վանահայր, երբ իրենց սպանել են, երեխաները գաղթական խմբի հետ անցել են Արազն ու փրկվել: Տատիս պատմություններով` մի եղբոր մեջքին կապված է եղել ոսկուց գոտի, իսկ մյուս եղբոր մեջքին` Աստվածաշունչ: Արազն անցնելիս` ոսկուց գոտին գետը քշել տարել է, իսկ Աստվածաշունչը մնացել է, ու այդ Աստվածաշնչով եկել հասել են Գյումրի` ամերիկյան որբանոց: Միառժամանակ որբանոցում մնալուց հետո սկսել են աշխատել, որից հետո հայտնվել են իրենց կողակիցները` քույրը ամուսնացել է Երեւանում, տատիկս` Գյումրիում: Եղբայրներից մեկն ամուսնացել ու Երեւան է եկել, իսկ մյուսը` ամուսնացել է Երեւանում, հետո մասնակցել 1941-45թթ. հայրենական պատերազմին ու զոհվել այնտեղ: Այդ պապիկիս մասին ոչ մի տեղեկություն չունեմ, շատ եմ ուզում որեւէ լուր գտնեմ իր մասին, նույնիսկ գնացել եմ արխիվ, բայց ապարդյուն»:

Ա. Ալեքսանյանը պատմում է, որ թեեւ տատիկը սակավախոս է եղել՝ վերապրածը պատմելու համար, բայց, այնուամենայնիվ մի քանի մանրամասներ թոռնիկին հաջողվել է պարզել. «Նա պատմում էր, թե որտեղ է եղել իրենց տունը, որ իրենց գյուղում, որտեղ ծնվել են, մի սար է եղել, այդ սարի վրա` մեծ քար, որը կոչվել է Պառավաքար: Այդ սարի տակ եղել է իրենց սեփական տունը: Հետո էլ ասում էր, թե ոսկիներ են ունեցել ու որտեղ են պահված, ու որ հանկարծ երբեւիցե գնամ, անպայման կգտնեմ այդ տունը ու այսինչ տեղում պահած ոսկիները: Բայց հիմա ո՞վ է այնտեղ քարը քարին թողել, որ ինչ-որ բան գտնես: Շատ քիչ բան էր պատմում,  անընդհատ լռում էր ու հիշում իրենց տեղափոխվելը, Արազով անցնելը, թե ինչպես են սոված, ծարավ դաժան ճանապարհ անցել մինչեւ հասել են որբանոց: Ասում էր. «Ջարդը սկսվեց, ու ջարդի ժամանակ մենք որբ մնացինք... Ճանապարհը ոտքով, սայլերով փախանք, մի կերպ ջուրն անցանք` մեկի փեշից բռնելով, մեկի փեշից կախվելով...», բառիս բուն իմաստով, Արաքսի տատիս խոսքերն եմ կրկնում»:

Դերասանի մայրական կողմին էլ չի շրջանցել դարի ոճրագործությունը. «Մայրական տատիկս բնիկ գյումրեցի է, իսկ պապիկս` բուլղարացի: Նա էլ 1915-ին ջարդի ժամանակ ընտանիքով գաղթել է Բուլղարիա: Բայց, ցավոք, ես քիչ տեղեկություն ունեմ այդ մասին, այն ժամանակ այդքան խելք չունեի, որ հետաքրքրվեի, թե որտեղից են փախել, ինչ է տեղի ունեցել: Իսկ հորական տատիկիցս արդեն հետաքրքրվեցի, իմացա պատմությունն ու ձեռքիս տակ եղած փաստաթղթերը սկսեցի հավաքել: Այդպես մասունքի նման պահեցի տատիս անձնագիրն ու ծննդականը, որը Խորհրդային Միության տարիներին էին տվել, բայց շատ անգրագետ բացթողումներով: Ծննդյան թվականը մի տեղ նշել են 1904, մի տեղ` 1906, բայց բանից պարզվում է` նա 1890-ականների ծնված է եղել, իր  եղբայրներն են 1904 եւ 1906 թվականներին ծնվել: Մի խոսքով` տատիկս մահացավ 1984 թվականին` մոտավորապես 98 տարեկան էր»:

ԼԻԼԻԹ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

Այս թեմայով ՇՏԱՊ. Հայաստանի կառավարությունը վարձել է արեւմտյան լոբբիստական գործակալություն Վահագն Ալեքսանյանի խոսքով՝ հաջորդ նկատողությունից հետո Հայկ Սարգսյանը, ենթադրաբար, ՔՊ-ից կհեռացվի Դավիթ Իշխանյանի ուղերձը , հենց ցեղասպանության ենթարկվող անձի հայի ոգեղենություն պահելու խնդրանքն էր Պոլսո Հայոց պատրիարքը աղոթել է Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների վերականգնման համար Ո՞ւմ հետ է «եղբայրանում» Հունահայոց թեմը