«Երբ ունեինք ընդամենը մեկ վարակված` հոգեբանորեն շատ ավելի վիրուսադիմակայուն էինք» (Տեսանյութ)

Հայաստանը շարունակում է ապրել խստացված արտակարգ դրության պայմաններում` մխիթարվելով լավ լուրերով ու տագնապելով վատերից: Ստեղծված իրավիճակի շուրջ «Իրավունք TV»-ի տաղավարում զրուցել ենք հոգեբան ԻՐԻՆԱ ԾԱՏՈՒՐՅԱՆԻ հետ:

«ԽՈՒՃԱՊԻ ՎԻՐՈՒՍԸ ՇԱՏ ԱՎԵԼԻ ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ Է»

– Տիկին Ծատուրյան, գաղտնիք չէ, որ արտակարգ դրության թիվ մեկ հակառակորդը խուճապն է: Հանրությունը կարողացա՞վ այն հաղթահարել:

– Ըստ իս, այն պայմանավորված էր նաեւ հիվանդների թվերի աճով, եւ այն կնվազի, երբ հասնենք մի կետի, որտեղ կանգ կառնի հիվանդների թվի աճը: Այսօր, այսպես կոչված, խուճապի վիրուսը շատ ավելի վտանգավոր է, քան կորոնավիրուսը, որովհետեւ մարդիկ «վարակվում են» ոչ ստուգված, կեղծ ինֆորմացիաներով, որոնք կան ամբողջ համացանցում, Ֆեյսբուքում եւ որոշ լրատվական կայքերում: Ամեն մեկը ժողովրդական բանահյուսների պես, իր լսածը բերնեբերան անցկացնելով, կարծես, էպոս է զարգացնում: Այսինքն` գործում է «փչացած հեռախոսի» մեթոդը, երբ ինֆորմացիան շատ փոքր է լինում եւ իրենից ոչինչ չի ներկայացնում, բայց մինչեւ հասնում է մեզ, բավական մեծանում է, եւ որքան էլ հավատալու չէ, միեւնույնն է, քանի որ տոտալ խուճապի ենք մատնված, ասում ենք` դե որ ասում են, ուրեմն` ամեն ինչ էլ կարող է լինել: Թե՛ հոգեբանորեն, թե՛ առողջության համար այդ կարգի երեւույթները` ջղայնությունը, զայրույթը, ամոթի, մեղավորության զգացումը, խուճապային վիճակները կտրուկ իմունիտետ իջեցնող են: Իսկ այդ դեպքում, եթե այս վիրուսով էլ մարդ չհիվանդանա, ապա ինչ-որ մի հիվանդություն անպայման կստանա: Նկատե՞լ եք, որ հիմա երբ ինչ-որ մեկը փռշտում է կամ հազում, ցնցվում ենք: Միանգամից ամեն մեկի մոտ առաջանում է կասկածամտություն, թեպետ, առանց այն էլ, լինելով հին ազգ, ունեինք մեր էթնոհոգեբանական խնդիրները եւ կասկածամտությունը:

– Կարծում եք, որ խուճապն ավելի շուտ կարող է վնասել առողջությանը, քան վիրո՞ւսը:

– Վիրուսն ինքն իրենով ոչինչ է, պետք է համապատասխան միջավայր ունենա, որ բազմանա: Նույնն էլ խուճապն է. այն իրենից ոչինչ չի ներկայացնում, բայց երբ ազդեցություն է ունենում մեր մոտեցումների, մեր հոգեբանորեն եւ ֆիզիկապես շատ հոգնած վիճակի վրա, հատկապես, որ մեզնից շատերը մրջյունի նման աշխատում են,  պարզ է, որ դառնում է շատ ավելի ծանր եւ վտանգավոր, քան վիրուսը: Եվ այստեղ, էլի եմ կրկնում, իր հետեւանքն է թողնում ինֆորմացիոն վիրուսը: Մեզ անհրաժեշտ են դրական լուրեր:

«ՁԵՌՔ ԼՎԱՆԱԼԸ ՄԱՐԴ ՊԵՏՔ Է ՍՈՎՈՐԵՐ ԱՅՆ ՊԱՀԻՑ, ԵՐԲ ՍԿՍԵԼ Է ՔԱՅԼԵԼ»

– Առաջարկում եք խուճապը հաղթահարել` լրահոսը պոզիտիվ լուրերով լցնելո՞վ:

– Շատ են պետք դրական լուրեր: Օրինակ` շատ ավելի դյուրին է այս ամենին դիմակայել, երբ հումորային նկարներ են տեղադրում սոցցանցերում: Երբ ունեինք ընդամենը մեկ վարակված, հոգեբանորեն շատ ավելի վիրուսադիմակայուն էինք, համացանց էինք գցում դիմակներ` պատրաստված լավաշից, ինչ-որ կատակներ էինք անում, փոքրիկ անեկդոտներ էինք պատմում, հետո մի պահ այս ամենը կանգնեց, որովհետեւ խուճապը մեծացավ:

– Չե՞ք կարծում, որ նաեւ հենց այդ անլրջությունն էր հետեւանքը, որ իրավիճակն ավելի սթափ չգնահատվեց, եւ ժամանակին քայլեր չարվեցին:

– Այն մարդը, որը լավաշից սարքած դիմակը գցում է Ֆեյսբուք, պատասխանատվությունն իրենը չէ, այլ համապատասխան մարմիններինն է: Նա` որպես իր ժողովրդի զավակ, փորձել է իրավիճակը թեթեւացնել, իսկ մնացած գործողությունները պետք է կատարվեին պետական մակարդակով ու թեպետ փոքր-ինչ ուշացան, բայց կարծես հիմա տեղ են հասել: Մյուս կողմից էլ` լրջությունն արդյո՞ք խուճապը չէ, իսկապե՞ս ամեն ինչ այդքան լուրջ է, ինչպես ներկայացնում է աշխարհը, թե՞ ինչ-որ խմբերի, անձանց, գերպետությունների, չգիտեմ էլ ում ձեռք է տալիս խուճապի մատնելը: Միեւնույն ժամանակ, ազգաբնակչության որոշ մասն այսօր ասում է` ոչ մի վիրուսի չեմ հավատում, ամեն ինչ սուտ է եւ էլեմենտար ձեռք չի լվանում: Բայց չէ՞ որ ձեռք լվանալը մարդ պետք է սովորեր այն պահից, երբ սկսել է քայլել: Մեզ մոտ տարրական հիգիենայի խնդիրները լավ չեն կատարում:

«ՀԱՄԲՈՒՐՎԵԼՆ ԱՅՆՔԱՆ ԷՐ ՇԱՏԱՑԵԼ, ՈՒ ԴՐԱ ՄԵՋ ԷԼ ԻՆՉ-ՈՐ ՍՈՒՏ ԲԱՆ ԿԱՐ»»

– Ըստ Ձեզ, եթե այս վիրուսը տարածվեր, օրինակ` 10 տարի առաջ, դրան հոգեբանորեն ավելի հե՞շտ կլիներ դիմակայել:

– Մենք ունեցել ենք թռչնի, խոզի գրիպ, H1N1, բայց արի ու տես, որ խուճապն այսօր շատ ավելի վարակիչ է, քան վիրուսը, ուրեմն` ինչ-որ մեկին ձեռք է տալիս այն, ինչը չի եղել տարիներ առաջ: 1918-20 թվականների իսպանական գրիպի պանդեմիան` իսպանկան,  տարավ ահռելի թվով մարդկանց կյանքեր: Պատմության մեջ էլ այդ թիվը շատ մոտավոր է, որովհետեւ չկային այդ ժամանակ համապատասխան տեխնոլոգիաներ` հաշվելու համար, եւ ինֆորմիացիոն դաշտն էլ այդքան չէր: Իսկ 10-15 տարի առաջ, թեպետ արդեն կային բազմաթիվ ինֆորմացիոն հոսքեր, Ֆեյսբուք եւ այլն, բայց էլի այսպես չէր: Ուրեմն` այս անգամ սա ինչ-որ բոլորովին այլ ակցիա է: Բայց սա չի նշանակում, որ պետք է ձեռք չլվանանք, դիմակ չկրենք, ձեռնոցով ման չգանք եւ գնանք մարդկանց քիթները մտենք ու համբուրվենք: Անգամ մտածում եմ, որ երեւի այս վիրուսը պետք էր, որովհետեւ վերջին տարիներին գրկախառնվելը, համբուրվելն այնքա՜ն էր շատացել, ու դրա մեջ էլ ինչ-որ սուտ բան կար: Նկատի ունեմ` զուտ շփման առումով, իսկ հիմա մենք երկար-բարակ պետք է մտածենք, թե ում հետ փաթաթվենք, համբուրվենք, իսկ ում հետ` ոչ:

– Ժամանակին ասում էին, որ աշխարհին ջերմությունն է պակասում, հիմա էլ, փաստորեն, այդ ջերմությունից հորդորում եք զե՞րծ մնալ:

– Այդ ջերմության արտահայտչամիջոցը պետք է ճիշտ ընտրել: Մենք չենք կարող ասել, թե մարդիկ միջնադարում իրար չէին սիրում, բայց այդ հազար տեսակի համբույրները կամ ինչ-որ շատ մոտիկ գրկախառնվելը չկար: Կա անձնական տարածք, որը միայն շատ մտերիմը կարող է խախտել: Մեզ հիմա առաջարկվում է պահպանել այդ սոցիալական հեռավորությունը, եւ սա սիրո հետ կապ չունի: Ի վերջո, Քրիստոսին էլ Հուդան համբուրեց, եւ բոլորս գիտենք, թե դրանից ինչ դուրս եկավ: Այնպես որ, համբուրվելը չէ, որ պետք է արտահայտի մարդկանց սերը: Շատ հաճախ այն հակառակն է լինում եւ համբույրն ուղեկցվում է խաբեությամբ:

– Ապրիլյան պատերազմի ժամանակ հանրությունը շատ արագ կոնսոլիդացվեց, այս առումով հիմա ամեն ինչ շատ հեղհեղուկ է: Ինչո՞ւ:

– Ապրլյան պատերազմի ժամանակ կոնկրետ վտանգ կար եւ կոնկրետ թշնամի:

– Հիմա էլ կա կոնկրետ թշնամի` վիրուսն է...

– Ճիշտ է, բայց այնուամենայնիվ, այդքան կոնկրետ չէ: Մեկն ասում է` դե լավ սարքած է, ինչ-որ երկրի էր սա պետք, մյուսն ասում է` ոչ: Դրա համար չենք կարող սա համեմատել 2016 թվի ապրիլյան պատերազմի հետ: Ամեն դեպքում, այսօր էլ շատ մարդիկ իրար օգնում են, որովհետեւ այս արհավիրքն ամբողջ աշխարհն է պատել: Մենք պետք է այսօր էլ իրար նկատմամբ շատ ավելի հանդուրժող ու բարի լինենք: Գուցե դրա համար այս վիրուսը եկավ, որ դառնանք ավելի բարի ու հանդուրժող իրար նկատմամբ:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հարցազրույցն ամբողջությամբ դիտե՛ք տեսանյութում. 

Այս թեմայով 2023 թվականի սեպտեմբերի 19–20-ը ավարտվեց ոչ միայն պատերազմը, այլ նաև Արցախի հայկական պետականության մի ամբողջ պատմաշրջան CNN. ԱՄՆ-ն քիչ էր մնացել, որ պատերազմ սկսեր Չինաստանի հետ Դասղեկն ու հոգեբանը պարբերաբար բուլինգի են ենթարկել 8-ամյա տղային, հրել և գցել են գետնին ՆԱՏՕ-ն պատրաստվում է պատերազմ սկսել Ռուսաստանի հետ 2029թ.-ին. ՌԴ ԱԳՆ Եթե Ռուսաստանի և Եվրոպայի միջև պատերազմ սկսվի, ապա այն կլինի միջուկային. Լավրով