o C     18. 09. 2019   : :

ԿԱՐՃ ԼՈՒՐԵՐ

«ԵԽԽՎ ամբիոնը պետք է օգտագործվեր` եւս մեկ անգամ Հայոց ցեղասպանության մասին հիշեցնելու համար»

26.04.2019 20:10 ՕՐՎԱ ՊԱՏԿԵՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ
«ԵԽԽՎ ամբիոնը պետք է օգտագործվեր` եւս մեկ անգամ Հայոց ցեղասպանության մասին հիշեցնելու համար»

Լրացավ Հայոց ցեղասպանության 104-րդ տարելիցը, եղան ուշագրավ հայտարարություններ` թե՛ արտաքին աշխարհից, թե՛ Հայաստանից, սակայն բազմաթիվ հարցեր մնացին անպատասխան: Օրինակ, թե ինչ օրակարգ ունեն հայաստանյան նոր իշխանությունները` Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանն ուղղված, կամ առհասարակ` միտված հայ-թուրքական չեղած հարաբերությունների կարգավորմանը: Այս եւ մի շարք այլ հարցերի շուրջ «Իրավունք TV»-ի տաղավարում զրուցել ենք ԵՊՀ պատմական գիտությունների թեկնածու, թուրքագետ ՄՀԵՐ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԻ հետ:

​​​​​​​«Առաջին հերթին մենք չպետք է թույլ տանք, որ պատմությունը կեղծեն». Հ. Բաբուխանյան (Տեսանյութ)

«ՆՈՐ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ԻՆՉՊԻՍԻ՞ ՕՐԱԿԱՐԳ ԵՆ ՄՏՑՆՈՒՄ ԱՅՍ ԳՈՐԾՈՒՄ»

– Պարոն Աբրահամյան, Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման եւ դատապարտման ուղղությամբ ի՞նչ ձեռքբերումներ ունենք Հայոց ցեղասպանության 104-րդ տարելիցին:

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացն, ինչպես գիտենք, արդեն 20 տարի է կա մեր արտաքին գերատեսչության օրակարգում եւ շարունակում է մնալ: Մեր արտաքին գործերի գերատեսչությունը միշտ հետամուտ է Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացին, ընդ որում` ոչ միայն որպես հայ ժողովրդի ցեղասպանության ճանաչման, այլ ընդհանրապես ցեղասպանությունների կանխարգելման: Նման տեսակի բանաձեւերը միշտ առաջ է քաշվում ՄԱԿ-ում, եւ վերջին բանաձեւը եղել է 2018 թվականի ամռանը, որի հեղինակը ՄԱԿ-ում Հայաստանի ներկայացուցիչներն էին: Նրանց նաեւ միացել են տարբեր պետություններ` որպես համահեղինակներ: Այնպես որ, կարծում եմ` ձեռքբերումների մեջ կարելի է համարել այն, որ մենք շարունակում ենք մնալ առաջատարը ցեղասպանությունների կանխարգելման համաշխարհային գործընթացներում:

«Ադրբեջանն անցկացնում է աննախադեպ թվով զորավարժություններ»

Հենց ապրիլի 24-ին տարբեր քաղաքական գործիչներ տեսակետ հայտնեցին, որ դեռ պարզ չէ, թե հայաստանյան նոր իշխանություններն այս հարցում ինչպիսի քաղաքականություն են որդեգրել: Դուք ինչ կասեք այս մասին:

Դեռեւս պարզ չէ, բայց պարզ է մի բան, որ ցեղասպանությունների կանխարգելման, Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը շարունակվում է: Հետագայում ինչպիսի ընթացք կստանա, ցույց կտա ապագան, թե նոր իշխանություններն ինչպիսի՞ օրակարգ են մտցնում այս գործում: Համենայնդեպս, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության մեջ տեսանք, որ այս գործընթացը շարունակվելու է:

Թուրքերի հետ ախպերություն անող երկրի ձեռնարկությունը՝ բանակում վառելիքի մատակարա՞ր

«ՀՈՂԱՅԻՆ ՊԱՀԱՆՋ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ԽՆԴԻՐԸ ԲԱՐԴԱՆՈՒՄ Է»

– Ի դեպ, Նիկոլ Փաշինյանի ապրիլքսանչորսյան ուղերձում ավելի շատ հուզական մասն էր ապահովված, քան քաղաքական մեսիջ էր պարունակում: Ինչպե՞ս Դուք կգնահատեք:

Իհարկե, հուզական մասը միշտ կա, բայց կարելի է նաեւ այդ հուզականության մեջ քաղաքական մեսիջ տեսնել, որովհետեւ օգտագործվեց հայերի հայրենազրկման գաղափարախոսությունը: Ցեղասպանագիտությունը համարում ենք հիմնադրված Հոլոքոստից հետո` հրեաների կողմից, եւ, փաստորեն, հայերը դրա մեջ մտցրին եւս մեկ կետ` հայրենազրկում, որը առկա էր նաեւ վարչապետի հայտարարության մեջ: Բայց ապագան ցույց կտա, թե ինչպիսի ընթացք կստանա այդ օրակարգը, եւ արդյոք Հայաստանը կմնա առաջամարտիկն այդ գործում, թե` ոչ:

Էրդողանի հրամանագրով Սահակ եպս. Մաշալյանը սքեմ կրելու արտոնություն է ստացել (Ermenihaber.am)

Ուղերձում ընդամենը վերջին տողում էր ասված, թե «հետեւողական ենք լինելու Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործում», սակայն փոխհատուցման պահանջի մասին որեւէ խոսք չկար: Օրինակ` ՀՅԴ-ի հայտնի գործիչներն այս օրերին նշում են, որ ժամանակն է` հողային պահանջ ներկայացնելու...

Այո, հողային պահանջի խնդիրը միշտ կա, բայց հողային պահանջ ներկայացնելու դեպքում մի քիչ խնդիրը բարդանում է, որովհետեւ ՄԱԿ-ում սկսում են քննարկել, թե իբր Հայաստանը տարածքային պահանջներ է ներկայացնում եւ, այսպես ասած, խախտում է Թուրքիայի տարածքային ամբողջականությունը, քանի որ ՄԱԿ-ում եւ ընդհանրապես` միջազգային ասպարեզում Թուրքիան ընդունված է այս սահմաններով: Դրա համար սկզբից մենք պետք է խնդիրը դնենք ոչ թե հողային, այլ ավելի շատ գույքային եւ ֆինանսական փոխհատուցման, քանի որ այն ավելի հեշտ խնդիր է` իրավաբանական գործընթացի համար:

«Միայն ժողովրդավար Թուրքիան է ի վիճակի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը». Կարո Փայլան

«ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԻ ՀԱՄԱՐԺԵՔ»

– Այս տարի Հայոց ցեղասպանության տարելիցին մի արտառոց երեւույթ նկատվեց. ապրիլի 23-ին կայացած ջահերով երթին, որն ամեն տարի կազմակերպում է ՀՅԴ-ն, ինչպես յուրաքանչյուր անգամ, այրեցին թուրքական դրոշը, բայց հանկարծ այս անգամ հայտնվեցին մարդիկ, որոնք սոցցանցներում սկսեցին դատապարտել, ինչ-որ պրոթուրքական խաղաղասիրություն քարոզել: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում դրան:

​​​​​​​«Չէ Գայանե ջան, ձերոնք չեն, մերոնք են». Միհրան Հակոբյանն արձագանքել է Գայանե Աբրահամյանին

Իհարկե, եթե նայում ենք համաշխարհային այս խաղաղասիրական անցուդարձին, ապա դրոշ վառելն իրականում լավ արարք չէ: Բայց եթե Թուրքիայում Հայաստանի դրոշ վառելը կամ հայ սպային սպանելը հերոսություն է, ապա այս պարագայում պատասխանը պետք է լինի համարժեք: Սա սարքել մատի փաթաթան եւ ցույց տալ, թե օրենքը թույլ չի տալիս վառել դրոշը եւ այլն, ճիշտ չեմ համարում: Եթե մի երկիր կարող է անարգել քո դրոշը կամ քո սպային սպանել ու հերոս ճանաչվել, ինչո՞ւ չտաս համապատասխան պատասխան: Դու չպետք է թուլանաս թշնամու դեմ, ասես` խաղաղասեր եմ, դրոշ չեմ վառում, կամ ինչ-որ մեկը վառում է` դատապարտես: Այս հարցում եթե ունես այլ կարծիք, ուրեմն` կա՛մ լռիր, կա՛մ մարդկանց մի դատապարտիր:

​​​​​​​Ինչ օրակարգով են Թուրքիայից ժամանած պատգամավորները հանդիպել քաղաքական ուժերի հետ

Առանց նախապայմանների հայ-թուրքական հարաբերություններ հաստատելու վերջին փորձը ավարտվեց` համապատասխան արձանագրությունները «գրողի ծոցն ուղարկելով»: Սա արդյոք համարում եք ձախողում եւ այսօր հնարավոր տարբերակ տեսնո՞ւմ եք որեւէ այլ գործընթացի վերսկսման:

Ձեր նշածը վերաբերում է ֆուտբոլային դիվանագիտությանը, որը բանակցությունների արդյունքում հասունացած մի իրավիճակ էր եւ տեւեց մոտավորապես 10 տարի: Մինչ այդ տեղի էին ունեցել հայ-թուրքական տարբեր հանդիպումներ` առեւտրային, ոչ առեւտրային, գաղտնի, ոչ գաղտնի, եւ այն հանգեցրեց ֆուտբոլային դիվանագիտությանը` Հայաստան-Թուրքիա ֆուտբոլի խաղից հետո: Այն միգուցե ձախողվեց, միգուցե պետք է այդպես էլ լիներ, բայց հիմա կարող եմ ասել, որ ապրիլի 24-ին Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի ելույթից, որը տեղի ունեցավ շատ հատկանշական մի վայրում` Թուրքական արխիվի շենքում, հասկացվում է, որ Թուրքիայի հետ որեւէ հարաբերություն պարզելու մոտալուտ ապագա չկա, քանի որ իրենց դիրքորոշումն այս առումով շատ խիստ էր: Էրդողանի հայտարարությունները հակահայկական էին, ուստի` չեմ տեսնում դեռեւս ապագայում որեւէ նման իրավիճակ:

Կարո Փայլանը հյուրընկալվել  է Ուրուգվայի նախկին նախագահի ագարակում

«ՄԵՆՔ ՉԵՆՔ ԿԱՐՈՂ ՓԱԿ ԱՐԽԻՎՆԵՐ ՈՒՆԵՆԱԼ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ»

– Ձեր նշած հայտարարության մեջ Էրդողանն ասում էր. «Բացեք ձեր արխիվները»: Մեր արխիվները, կարծես թե, այս հարցում երբեք փակ չեն եղել: Այս մասին առնվազն աղաղակում են Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի ցուցադրությունները: Ինչպե՞ս կբացատրեք նման հայտարարությունը:

Էրդողանն ունի պոպուլիստական հայտարարություններ անելու հռետորաբանություն, որը նրա մոտ շատ լավ է ստացվում, համենայնդեպս, թուրքական միջավայրի ականջին շատ հաճելի է: Նա հայտարարեց, թե «Հե՜յ հայեր, բացեք ձեր արխիվները, եթե ունեք»: Իրականում մեր արխիվներն այս առումով ամբողջը բաց են, քանի որ մենք չենք կարող փակ արխիվներ ունենալ Ցեղասպանության վերաբերյալ եւ աղաղակել Ցեղասպանության մասին: Եվ մեր արխիվները ոչ միայն բաց են, այլեւ ուսումնասիրված են եւ ուսումնասիրվում են: Իսկ այն հայտարարությունը, թե իրենց արխիվները բաց են, հիմա մոտավորապես 40 մլն փաստաթուղթ պետք է թվայնացվի, հայտնի չէայդ փաստաթղթերի ինչքա՞ն մասն է գաղտնի պավելու, ինչքա՞ն մասը կթույլատրեն ուսումնասիրելու գիտնականներին, եւ ինչքա՞ն մասն է վերացված այդ արխիվներից, քանի որ թուրքական ժխտողականությունը հենց Ցեղասպանության առաջին իսկ օրից ձեւավորվեց, եւ բոլոր արխիվները տարվել են ոչնչացման:

Ինչ է խոստացել Ուրուգվայի փոխնախագահը Կարո Փայլանին

Յուրաքանչյուր ապրիլի 24-ին սպասում ենք, թե ինչ է ասելու ԱՄՆ նախագահը: Այս տարի էլ Դոնալդ Թրափն օգտագործեց «Մեծ եղեռն» եզրույթը: Ի վերջո, որեւէ մի թվականի Սպիտակ տան ղեկավարությունից Հայոց ցեղասպանության ճանաչում կարելի՞ է սպասել, եւ ի՞նչ կտա դա մեզ:

ԱՄՆ նախագահի ձեւակերպումը միշտ լինում է «Մեծ եղեռնով», որովհետեւ նա այն որպես դեղին քարտ պահում է ընդդեմ Թուրքիայի: Հիմա թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները բավականին լարված են, բայց տեսնում ենք, որ դեռեւս Թուրքիան շարունակում է մնալ այդ պետության կողմից ստեղծված համակարգի` ՆԱՏՕ-ի անդամ եւ դուրս էլ չի գալիս: Իսկ  ԱՄՆ-ն այս հարցը պահում է` ամեն անգամ Թուրքիային ցույց տալու համար, թե ապրիլի 24-ին կասենք` «ցեղասպանություն»: Ինձ թվում է` կախվել դրանից եւ սպասել, թե ԱՄՆ նախագահը ինչ կասի, մի քիչ սխալ է: Մենք պետք է շարունակենք այն գործառույթը, որը սկսվել է 1998 թվականից եւ շարունակվում է` բարձրաձայնել Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման եւ ցեղասպանությունների կանխարգելմասն մասին:

«Ոչ մի դեպքում չպետք է ընկերություն անել Թուրքիայի հետ». լեգենդար Արմեն (Սամվել) Մարդոյան (Տեսանյութ)

«ՊԵՏՔ ԷՐ ԵԽԽՎ-ՈՒՄ ԲԱՐՁՐԱՑՆԵԼ ԱՅՍ ՀԱՐՑԸ»

– Ապրիլին ելույթ ունենալով ԵԽԽՎ ամբիոնից` Նիկոլ Փաշինյանը ոչ միայն չբարձրաձայնեց, այլեւ որեւէ խոսք չասաց այդ մասին: Մի՞թե հնարավոր չէր այս կարեւոր ամբիոնն օգտագործել Հայոց ցեղասպանության մասին հիշեցնելու համար:

Իհարկե, հնարավոր էր եւ պետք էր օգտագործվեր այդ ամբիոնը Հայոց ցեղասպանության մասին եւս մեկ անգամ հիշեցնելու համար: Հայաստանի արտաքին գերատեսչությունը հիմնական երկու ուղղություն ունի` Ղարաբաղյան հակամարտություն եւ Հայոց ցեղասպանության ճանաչում ու ցեղասպանությունների կանխարգելում: Սա  նկատի ունենալով` պետք էր ԵԵԽՎ-ում բարձրացնել այս հարցը:

«Անցել է 5 տարի, սակայն ոչինչ չի փոխվել ցեղասպանություն վերապրած եզդիների կյանքում». Ռուստամ Բաքոյան

Այս դեպքում լռությունն ինչո՞վ կարող էր պայմանավորված լինել:

Չեմ կարող ասել, միգուցե, Հայաստանում տեղի ունեցած իրավիճակների բարձրաձայնման կոնտեքստում չբարձրաձայնվեց: Ինձ թվում է` երեւի հենց դրա հետ էր կապված, քանի որ նոր իրավիճակ է Հայաստանում, որը պետք էր ներկայացվեր Եվրոպայում:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հ.Գ.- Հարցազրույցն ամբողջությամբ դիտեք տեսանյութում.

 

КОМСОМОЛЬСКАЯ ПРАВДА