ԿԱՐՃ ԼՈՒՐԵՐ

Սումգայիթյան ջարդեր` 30 տարի անց ականատեսների վերքերը չեն սպիացել

13.02.2018 19:16 ՀԱՆՐՈՒԹՅՈՒՆ
Սումգայիթյան ջարդեր` 30 տարի անց ականատեսների վերքերը չեն սպիացել

1988 թվականին փետրվարին Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքում հայ բնակիչների նկատմամբ տեղի ունեցած զանգվածային ջարդերից անցել է 30 տարի: Սումգայիթում եւ երկու տարի անց`1990 թվականին Բաքվում հայերի կոտորածը տեղի է ունեցել ադրբեջանական իշխանությունների գիտությամբ եւ հովանավորությամբ, ամեն ինչ նախապես ծրագրված է եղել: Ադրբեջանցի խուժանի վայրագությունների հետեւանքով սպանվել են տասնյակ հայեր, վիրավորվել ու հաշմանդամ դարձել հարյուրավորները: Սումգայիթում բնակվող բազմաթիվ հայեր դարձել են փախստական, նրանց մի մասն այսօր ապրում է Հայաստանում, իսկ մյուս մասը սփռված է աշխարհով մեկ:

Մելքոնյանի անվան դպրոցի նախկին տնօրեն Ռ. Ազիզյանի նկատմամբ քրգործ է հարուցվել

 Սումգայիթյան ահասարսուռ դեպքերն ականատեսները դժվարանում են պատմել առանց արցունքների`սպանություններ, բռնաբարություն, ծեծ ու ջարդ, զանգվածային անկարգություններ, ահա այն ամենը ինչ հիշում են նրանք 1988 թվականի փետրվարից:
Սումգայիթյան ջարդերի ականատես ԿԱՐԻՆԵ ՄԵԺԼՈՒՄՅԱՆԸ 1988 թվականին 24 տարեկան է եղել: Ասում է իր համար սումգայիթյան ողբերգությոնը սկսվել է փետրվարի 26-ի երեկոյան, երբ քրոջ հետ այցելել է քաղաքի կինոթատրոն.«Կինոթատրոնում հանկարծ հայտնվեցին տարօրինակ մարդիկ ու ֆիլմն ընդհատեցին, նրանք բարձրացան բեմ եւ պահանջեցին, որ ով ներկաներից ազգությամբ հայ է ոտքի կանգնի: Այդ պահին հասկացա, որ տարօրինակ բաներ է կատարվում, անմիջապես քրոջս ասացի, որ հանգիստ լինի: Քույրս արտաքնապես հայի նման չէր, նրան ասացի, եթե այդ մարդիկ ինձ մոտ գան, լավ կլինի, որ նա տպավորություն ստեղծի որ ինձ չի ճանաչում: Բայց հանդիսատեսը պահանջեց, որ ֆիլմի ցուցադրությունը շարունակեն, ֆիլմի ավարտից հետո շատ դժվարությամբ տուն հասանք: Քանի որ ջարդարարներն արդեն փողոց էին դուրս եկել եւ չորս կողմից բղավում էին «մահ հայերին»: Ականջներիս չէի հավատում, մտածում էի արդյո՞ք երեկ ես այս մարդկանց հետ նույն հիմնարկում էի աշխատում: Տանը մայրս ասաց այն, ինչ պետք է կատարվեր հաջորդ օրը` եթե այսօր նրանք բղավում են, ապա վաղը կսկսեն սպանել, իհարկե մենք չհավատացինք մորս, ասելով , թե նման բան չի լինի…Հաջորդ օրը սկսվեց կոտորածը: Մեր տուն եկան զինված մի խումբ մարդիկ, ընտանիքիս անդամներին թաքցրեցի եւ դուռը բացեցի: Ադրբեջաներենով համարձակ հարցրեցի թե ինչ են ուզում մեզանից, նրանք էլ պատասխան չունենալով `հեռացան: Սակայն ներքեւում նրանց ղեկավարը բղավեց, թե ինչու են ձեռնունայն վերադարձել եւ զինված խումբը կրկին վերեւ բարձրացավ, բայց այս անգամ ոչ թե դուռը թակեցին, այլ  ջարդեցին ու ներս մտավ: Նրանց հարվածներն առաջինն ինձ հասան, մեր տանն էր նաեւ ազգությամբ ռուս մի աղջիկ, քույրս շուտ կողմնորոշվեց եւ վախից հայտարարեց, թե ադրբեջանցի է: Նրանց նախ ապտակեցին, ապա ասացին, որ այլեւս հայերի տուն ոտք չդնեն…ինձ ծեծելով հանեցին մինչեւ փողոց, այնուհետեւ չեմ հիշում ինչ է կատարվել, քանի որ գիտակցությունս կորցրել եմ… գիտակցության եմ եկել հիվանդանոցում, միայն հիշում եմ, որ տեղի բժիշկներն ինձ ասացին. «Այս ինչ է, մեր գազաններն են ձեզ այս օրը գցել»:Հետո բոլորիս հավաքեցին այն նույն կինոթատրոնում, որտեղ մեկ օր առաջ եղել էի, այնտեղ էլ հանդիպեցի ընտանիքիս անդամներին»:

«Տակը բան չկա». Հայկ Կասպարով (Պրեմիերա)

Մայր եւ դուստր ՌԱՅԱ եւ ՌՈՒԶԱՆՆԱ  ԹՈՎՄԱՍՅԱՆՆԵՐԸ նույնպես սումգայիթյան ողբերգության ականատեսներից են, ունեցել են հարազատների կորուստ եւ միայն հրաշքով են կարողացել փրկվել ոճրագործների ձեռքից: Ժամեր շարունակ տիկին Ռուզաննայի ամուսինը` Ռաֆիկ Թովմասյանը պայքարել է զինված հրոսակախմբի դեմ եւ կյանքի գնով փրկել կնոջ եւ դուստրերի կյանքը:
Ռուզաննա Թովմասյանի համար ցավալի է հիշել մղձավանջային այդ օրերը , որովհետեւ կորցրել է ոչ միայն ամուսնուն, այլեւ շատ հարազատների.«Երբեք չեմ մոռանա այդ օրերը, հանգստան օր էր`կիրակի, բոլորս տանն էինք: Փողոցում տարօրինակ իրարանցում էր, արդեն խոսակցություններ էին շրջանառվում այն ամենի մասին, ինչ պետք է տեղի ունենար: Մայրիկիս հետ գնացինք հարեւանուհուս տուն զանգահարելու, այդ պահին մի խումբ զինված մարդիկ եկան ու ադրբեջանցի հարեւանուհուս հարցրեցին, թե այնտեղ հայ կա, նա մեզ թաքցրեց: Երբ նրանք հեռացան, որոշեցի զանգահարել ոստիկանություն, բայց որեւէ մեկը չարձագանեց, այդպես մենք 8 ժամ մնացինք հարեւանուհուս տանը: Փողոցից ու շենքից լսում էինք հայերի աղաղակները, ադրբեջանցի զինված խմբերը նրանց ծեծում ու սպանում էին: Ամուսինս եւ հայրս` Ադամյան Հրանտը մի քանի ժամ պայքարել էին զինված խմբի դեմ, ամուսնուս նրանք սպանել էին, իսկ հորս կյանքը հաջողվեց փրկել….»
Ռուզաննա Թովմասյանը 1988 թվականին 10 տարեկան է եղել, սակայն դեպքերը մանրամասն հիշում է, ասում է` այն ինչ տեղի է ունեցել այդ օրերին` իսկական Ցեղասպանություն էր, քանի որ Ադրբեջանը նպատակադրված գանցել է հայերի զանգվածային կոտորածի: Ըստ նրա, Ադրբեջանը ստեղծվել է միայն պանթուրքիստական ծրագիրը յուրացնելու  նպատակով, այն երկիրը Թուրքիայի ծնունդն է.«Կիրակի օր էր, մարդիկ հանգստանում էին եւ որեւէ մեկի մտքով չէր անցնում , որ ականատես կլինենք մի վայրագության, որը հիշելուց կսարսափենք: Բակում խաղում էինք, ադրբեջանցի ընկերուհիներից մեկը , ով իմ տարիքին էր մոտեցավ ինձ ու  ասաց, որ հայերը Արցախն են պահանջում, բայց ադրբեջանիցները նրանց պետք է կոտորեն: Այս մասին ասացի ընտանիքիս անդամներին, բայց որեւէ մեկն ինձ չհավատաց: Մեկ ժամ անց բակում հայտնվեցին 3-4 հարյուր զինված մարդիկ, որոնք վանկարկում էին «մահ հայերին», րոպեներ անց հայերի ջարդը սկսվեց… պապս եւ հայրս դիմադրեցին այդ խմբին, որի շնորհիվ կարողացանք կենդանի մնալ, բայց հայրս սպանվեց…»

Կոնստանտին Օրբելյանը հերքում է իր հրաժարականի մասին լուրերը

ԶՎԱՐԹ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

 

КОМСОМОЛЬСКАЯ ПРАВДА