Հայկական ֆուտբոլի հրացանակիրը. ռեքվիեմ Սերգեյ Պողոսյանի հիշատակին

Սպորտ 2 Նոյեմբեր, 2026 20:30

2026 թվականի հոկտեմբերի 24-ին լրանում է 40-րդ օրը, ինչ կյանքից հեռացել է «Արարատ»-ի լեգենդար խաղացողը, Հայաստանի ֆուտբոլի վետերանների միության նախագահը, ՀՀ զինվորական դատախազության գնդապետը:

Հազիվ մեկ տարի է անցել այն ժամանակվանից, երբ լույս տեսավ իմ հերթական գիրքը՝ նվիրված բյուրեղապակյա-ոսկե «Արարատ-73»-ի հաղթահերոսներից (триумфатор) մեկին՝ Նիկոլայ Ղազարյանին։ Այն կոչվում էր «Նիկոլայ Ղազարյան. հայկական ֆուտբոլի դ'Արտանյանը»։ Նրա էջերում քիչ տեղ չէր հատկացված Սերգեյ Պողոսյանի վառ, ոգեշնչված խաղին, ինչպես նաև նրա թանկ հուշերին։ Հրատարակության հավելվածում ես ներառել էի նրա հարցազրույցը «Նոև Կովչեգ» թերթին, որը լույս տեսավ զարմանալիորեն ճշգրիտ վերնագրով՝ «Ոսկե արարատցի, կոմերիտական, դատախազ և պարզապես մտավորականների ընտանիքի ղեկավար»։

Նիկոլայ Ղազարյանի պատմությունն ավարտվում էր խորհրդանշական երկխոսությամբ. «Մի անգամ ես խնդրեցի Կոլյային պատկերացնել. եթե ինքը լեգենդար կազմում դ'Արտանյանն է, ապա ովքե՞ր են Աթոսը, Պորտոսը և Արամիսը: Մի պահ մտածելուց հետո Ղազարյանը լիովին լուրջ պատասխանեց. «Գիտե՞ս, մեր թիմում այդպիսի չորս հրացանակիր կար՝ Ալեքսանդր Կովալենկոն, Հովհաննես Զանազանյանը, Արկադի Անդրիասյանը և Սերգեյ Պողոսյանը»:

Սիրելի՛ ընթերցող, դուք հավանաբար հիշում եք Ալեքսանդր Դյումայի բազմահատոր հերոսապատումի ողբերգական ավարտը։ Բառափոխելով մեծ գասկոնցու վերջին խոսքերը և դրանք դնելով մեզանից հեռացած Նիկոլայ Ղազարյանի շուրթերին՝ այսօր կարելի է ասել. «Կովալե՛նկո, Զանազանյա՛ն, Անդրիասյա՛ն, մինչ հանդիպում։ Պողոսյա՛ն, մնա՜ս բարով ընդմիշտ»։

Անցավ շատ քիչ ժամանակ, և Սերգեյ Լազարևիչը, կարծես թառամելով առանց իր հավատարիմ ընկերների, լքեց երկրային աշխարհը՝ նրանց հավերժական երկնային շարքին միանալու համար։

2025 թվականի այդ հիշարժան դեկտեմբերյան օրը, խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանի ֆուտբոլի գլխավոր վիճակագիր Գագիկ Խանամիրյանի հետ որոշեցինք այցելել Սերգեյ Լազարևիչին։ Լավ իմանալով նրա հոգու հազվագյուտ մեղմությունն ու բացառիկ, իսկական հայկական հյուրընկալությունը՝ մենք առանց ավելորդ ձևականությունների, երեսի զոռով հյուր գնացինք նրան։

Նրա ապշեցուցիչ հյուրընկալությունը, անկեղծ սերը բազմամարդության և տոնական աշխուժության հանդեպ Գագիկի հետ շատ անգամ էինք զգացել մեզ վրա, երբ հավաքվում էինք Ֆուտբոլի վետերանների միության հարմարավետ գրասենյակում։ Բայց այս անգամ մեզ սպասում էր ջերմ, տնային ընդունելություն։

Սրտաբաց տանտերերը դիմավորեցին մեզ մեծ ոգևորությամբ։ Իհարկե, մենք դատարկաձեռն չէինք գնացել։ Ես Սերգեյին տվեցի մի փաթեթ՝ ֆուտբոլի վերաբերյալ իմ գրքերի մի քանի օրինակով։ Գագիկն էլ նվիրեց մի առանձնահատուկ նվեր՝ իր հեղինակային վիճակագրական ուսումնասիրությունը, որում մանրակրկիտ հաշվարկված էին Սերգեյի բոլոր մրցախաղերն ու գոլերը նրա փառահեղ կարիերայի ընթացքում, ինչպես նաև հոդվածների ու թերթերի քաղվածքների խնամքով հավաքված արխիվը՝ սկսած հեռավոր1966 թվականից։

Մինչ Սերգեյի հմայիչ կինը՝ Ջուլիետտան, եռուզեռի մեջ էր խոհանոցում, մենք, ընդհատելով մեկս մյուսին, խորասուզվեցինք «Արարատի» փառահեղ պատմության, մեծ գոլերի ու հաղթանակների ծիծաղաշարժ պահերի հիշողությունների մեջ։ Բնականաբար, վերապրեցինք 1973 թվականի ԽՍՀՄ գավաթի հաղթական եզրափակչի վերջին գերլարված րոպեները և սպարտակցիների հետ լեգենդար մրցախաղը, որտեղ Սերգեյը իսկական հրաշք գործեց՝ խփելով երկու գոլ և վճռելով հանդիպման ելքը հետմրցախաղային 11-մետրանոց հարվածաշարով։

Սերգեյ Լազարևիչը առանձնահատուկ ջերմությամբ էր հիշում իր ֆուտբոլի մարզիչներին՝ Էդուարդ Օգանեզովին (Հովհաննիսյան), Մարսել Ջավախյանին և Արտեմ Ֆալյանին։ Ի դեպ, Ջավախյանը, ինչպես և ինքը՝ Սերգեյը, արմատներով սերում էին Շամախիի հայտնի Մադրաս (Մատրասա) գյուղից։ Պողոսյանի պապը հպարտությամբ պատմում էր, որ իր թոռ Սերգեյը (Տիգրանի որդին) արդեն ամբողջ ուժով մարզվում է «Փյունիկում», իսկ նրա մոսկվացի թոռը՝ Սերգեյի դստեր՝ Նարինեի և փեսայի՝ Կարենի որդին, նույնպես տարվել է ֆուտբոլով։ Ընտանեկան ֆուտբոլային ավանդույթները շարունակվեցին։

Մեր աշխույժ զրույցն ընդհատեց Ջուլիետտան՝ հրավիրելով սեղանի մոտ։ Այն բառացիորեն ճկվում էր կովկասյան համեղ ուտեստներից ու բուրավետ տնական թխվածքից։ Սակայն խնջույքի սեղանի գլխավոր զարդը պատկառելի բյուրեղապակյա ջրամանն էր, որի մեջ սուտակի (ռուբին) փայլով խաղեր էր տալիս Մադրասի աննման գինին՝ աստվածների իսկական ըմպելիքը։

Մեր զրույցը սահուն կերպով վերածվեց կենացների հերթագայության։ Ինչ-ինչ պատճառով, ընդունված է համարել, որ կենացը՝ որպես երևույթ, ծագել է Արևելքում՝ Կովկասում, չնայած անգլիացիները դժվար թե համաձայնվեն։ Սակայն անմոռանալի լրագրող և գրող Իոսիֆ Վերդյանը համարում էր, որ կենացները ծնվում են երկնքում։ Այսպես թե այնպես, ընտիր գինին արագորեն բացեց մեր լեզուները, և մեր կենացները լցվեցին խոր փիլիսոփայական իմաստով։

Հերթական անգամ լցնելով բաժակները՝ Սերգեյը չարաճճիորեն նայեց ինձ և ասաց. «Պողոս առաքյալը մի անգամ ասել է, որ գինին մեղք չէ, իսկ հարբեցողությունը մեղք է։ Բայց մենք չենք հարբում, մենք ստեղծագործական զրույց ենք վարում։ Զրույցում կենացը դադար է իմաստավորելու համար, կամ, ինչպես ասել է քո սիրելի Վերդյանը՝ սեփական և ուրիշների «ես»-ի գիտակցում, ինքդ քեզ շրջապատում լինելու և շրջապատը քո մեջ լինելու գիտակցում։ Հիշո՞ւմ եք, թե ինչ էր սովորեցնում Լուկիանոսը Հերմեսին. «Եթե թեթև կերուխումը զրկեք այս զվարճանքներից՝ խաբելուց, կատակներից, տնազներից ու ծաղրանքից, ապա կմնա միայն հարբեցողությունը, գերհագեցումը և լռությունը՝ բոլորն էլ մռայլ և ուրախությունից զուրկ բաներ, որոնք բոլորովին չեն համապատասխանում խնջույքին»։

Մենք խմեցինք, ինչպես ընդունված է հայերի շրջանում, մեր նախնիների և ծնողների համար, որոնք, կարծես, բարի ժպիտով մեզ էին դիտում երկնքից։ Հիշեցինք կյանքից հեռացածներին, հիշեցինք նրանց կանգնած։ Խմեցինք երեխաների կենացը. թող մեծանան։ Սիրելի կանանց կենացը. թող ծաղկեն։ Եվ, բնականաբար, Հայաստանի կենացը. թող հարստանա և զորանա։ Առարկություններ չեղան և չէին կարող լինել, չէ՞ որ անկեղծ բաժակաճառը բողոքարկման ենթակա չէ։

Բյուրեղապակյա ամանը դատարկվեց... Գինին, որ դրանից առաջ ընդունել էր դրա ձևը, այժմ դարձել էր մեր ներքին բովանդակությունը։

Տանտերերից բաժանվեցինք քեֆներս տեղը, բարձր տրամադրությամբ։ Հրաժեշտ տալիս Սերգեյը մեզ գրկեց ինչ-որ անսովոր կերպով, առանձնակի ջերմությամբ սեղմեց մեզ իրեն։ Այսօր, հետ նայելով, ես հասկանում եմ. նա հրաժեշտ տվեց ընդմիշտ։ Այսօր պարզ դարձավ, թե ինչու էր այդ ձմեռային երեկո Ջուլիետտան այդքան տխուր և ոչ մի անգամ չժպտաց։

Մենք չգիտեինք, որ Սերգեյ Լազարևիչն արդեն ծանր հիվանդ էր՝ ենթաստամոքսային գեղձի չորրորդ փուլի քաղցկեղով, որը վերածվել էր լյարդի մետաստատիկ ախտահարման։ Վերջնական կլինիկական ախտորոշումը բժիշկները կատարել էին ընթացիկ տարվա օգոստոսի 25-ին։ Այդ անիծյալ հիվանդության դեմ նա՝ մի մարդ, որը «Արարատում» միշտ առանձնանում էր իր երկաթյա կամային հատկանիշներով, որին Նիկիտա Պավլովիչ Սիմոնյանն ինքը անվանում էր «քաջարի ու ամրասիրտ մարդ», արիաբար պայքարում էր մեկ տարուց մի փոքր ավելի։ Նա հերոսաբար դիմացավ քիմիաթերապիայի 20 տանջալից կուրսերին։

Սերգեյ Լազարևիչի հոգեհանգստի արարողությունը տեղի ունեցավ Երևանի հնագույն Կոնդ թաղամասում գտնվող Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցում։ Հոգեհանգստյան պատարագը մատուցեց եկեղեցու հոգևոր հովիվ տեր Խորենը (աշխարհիկ անունը` Խորեն քահանա Բերթիզլյան) իր օգնականի հետ։ Միասնական սգո աղոթքով, հոգևորականների հետ միասին, խաչակնքվեցին հանգուցյալի բազմաթիվ հարազատները, ընկերներն ու գործընկերները, որոնցով լեփ-լեցուն էր եկեղեցու աղոթասրահը։

Եկեղեցու արտաքին պատերը շրջանակված էին սգո տասնյակ ծաղկեպսակներով՝ Հայաստանի պետական, ուժային և հասարակական մարմինների կողմից, ինչպես նաև մասնավոր անձանցից, այդ թվում՝ նաև հանրապետության երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանից։ Հատկապես առանձնանում էին Սերգեյ Լազարևիչի և նրա որդու՝ Տիգրանի ծառայակիցների՝ ՀՀ գլխավոր և զինվորական դատախազությունների, ինչպես նաև Ֆուտբոլի վետերանների միության վեհաշուք ծաղկեպսակները։ Ծաղկեպսակ կար նաև Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայից։ Սակայն վշտի այս պաշտոնական պիտույքի հետևում թաքնված էր խոր արհամարհանք. ֆեդերացիայի ներկայիս ղեկավարները, որ վերևից իջած հրամանով խուսափում են մեր ֆուտբոլի մեծ անցյալի հետ կապված ամեն ինչից, հոգեհանգստի արարողությանը և հուղարկավորությանը այդպես էլ անձամբ չներկայացան։

Լեգենդին հրաժեշտ տալու էին եկել աստղային «Արարատի» նրա գործընկերները՝ Սերգեյ Բոնդարենկոն, Նորայր Մեսրոպյանը, որին թևանցուկ բերեցին ոչ պակաս հայտնի Սամվել Պետրոսյանը և Խորեն Հովհաննիսյանը, ինչպես նաև հանգուցյալ Նիկոլայ Ղազարյանի կինն ու որդին։ Ներկաների թվում էին պետական ու քաղաքական ականավոր գործիչներ. անկախ Հայաստանի առաջին արտաքին գործերի նախարար, «Ժառանգություն» կուսակցության հիմնադիր Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Արամ Գասպարի Սարգսյանը, Ազգային ժողովի նախկին փոխխոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը և շատ ուրիշներ։ Գրեթե ողջ կազմով ներկա էր նաև Հայաստանի զինվորական դատախազության անձնակազմը, որտեղ երկար տարիներ հավատարմորեն ծառայել է Սերգեյ Պողոսյանը, և որտեղ այսօր, շարունակելով հոր փառավոր ավանդույթները, աշխատում է նրա որդի Տիգրանը։

Սերգեյ Լազարևիչին թաղեցին Երևանի Շահումյանի գերեզմանատանը՝ նրա սիրելի ծնողների՝ Ելենա Աթանեսովնայի և Ղազար Թաթևոսովիչի կողքին։ Այդ օրը աշնան համար անսովոր հեղձուցիչ շոգ էր, արևն այրում էր անխիղճ կերպով։ Գերեզմանոցում երկար ելույթներ չհնչեցին. միայն քահանա տեր Խորենը մինչև վերջին բառը կարդաց հիշատակի աղոթքը։ Կինը՝ Ջուլիետտան, քույրը՝ Մարգարիտան, դուստրերը՝ Նարինեն ու Ստելլան, խեղդվելով անփոխարինելի կորստի ցավից, հեկեկալով ողբում էին հարազատ մարդժու մահը։

Եվ կրկին հայրենի հողը ընդունեց նրան, ինչն այդքան պայծառ ու արժանապատվորեն ապրել էր իր վրա։

Ալեքսանդր Գրիգորյան, Երևան

Լուսանկարում՝

Հինգ հայրենակից ընկերներ, ձախից աջ՝ Արկադի Անդրիասյան, Սերգեյ Պողոսյան, Ալեքսանդր Ս. Գրիգորյան (ականավոր թատերական գործիչ), Նիկոլայ Ղազարյան և հոդվածի հեղինակ Ալեքսանդր Գ. Գրիգորյան

Հայկական ֆուտբոլի հրացանակիրը. ռեքվիեմ Սերգեյ Պողոսյանի հիշատակին

Փոխարժեք