Հայերը «Գիննեսի ռեկորդների գրքում»
Վերլուծություն
«Գիննեսի ռեկորդների գիրքը» ամեն տարի թողարկվող համաշխարհային ռեկորդների ժողովածու է: Գրքում ներառվում են ինչպես մարդկային նվաճումներ, այնպես էլ բնության արտասովոր երևույթներ: Գիրքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1955 թվականին գարեջրի իռլանդական «Գիննես» ընկերության պատվերով: «Գիննեսի ռեկորդների գիրքը» հրատարակվում է աշխարհի ավելի քան 100 երկրներում ավելի քան 20 լեզուներով: Ներկայումս «Գիննեսի ռեկորդների գրքում» գրանցված է 87 ռեկորդ Հայաստանից և արտասահմանում բնակվող հայերի ավելի քան 20 ռեկորդ:
ԱՐԱ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (2004), կոմպոզիտոր Արա Կառլենի Գևորգյանը (ծնվել է 1960 թվականին Երևանում) սահմանեց Գիննեսի ռեկորդ 2026 թվականի մայիսի 14-ին. Արարատի, Արագածի, Հատիսի և Արայի լեռների միջև ընկած դաշտում նա ներկայացրեց մեծածավալ երաժշտական համար, որում համախմբեց 1000 դհոլահարների և 400 պարուհիների։
Այս ելույթը դարձավ կոմպոզիտորի ամենանշանակալի նախագծերից մեկը։ Բեմադրությունը տպավորում է առաջին իսկ վայրկյաններից՝ ստեղծելով հզոր հնչյունային ու տեսողական ազդեցություն։ Դհոլահարներն ու պարուհիները ձևավորում են միասնական երաժշտական կտավ։
Նախագծի գաղափարը ծնվել է մանկավարժական համալսարանում Արա Գևորգյանի աշխատելու ընթացքում։
«Ես քննություն էի ընդունում, ուսանողները մտնում էին տարբեր գործիքներով՝ քանոն, շեփոր, սաքսոֆոն, դհոլ։ Շեփորներից, ֆլեյտաներից, քանոններից հետո մտավ դհոլահար՝ ուսանող, նվագեց, հետո դուրս եկավ։ Հետո նորից մտավ։ Ես ասացի. «Տղա՛ս, դու նոր քիչ առաջ էիր հանձնում»։ Ասաց՝ չէ, եղբայրս էր։ Հետո որ եղբայրը մտավ, տեսա ոնց որ.... խնձորը երկու մասի կիսված։ Ու էդ խնձորը՝ երկու մասի կիսվածը, իմ մոտ առաջացրեց գաղափար, որովհետև այդ ուսանողները՝ եղբայրները, դհոլահարներ էին։ Եվ եկավ գաղափար, որ խնձորը երկու մասի կիսված է։ Նույն խնձորը՝ Հայաստանը, կիսված է երկու մասի։ Սևեր, սպիտակներ»։
Բեմադրության մեջ հատուկ տեղ է զբաղեցնում երաժշտական կառուցվածքը, որում միավորվում են վոկալիզը, խմբերգային երգեցողությունը և ավանդական հայկական ռիթմերը։
Նկարահանումները տևեցին վաղ առավոտից մինչև երեկո։ Դժվար էր, բայց բոլորը հասկանում էին, որ մասնակցում են մի բեմադրության, որը մեծ արժեք ունի ապագա սերունդների համար։ «Երբ ես առաջին անգամ լսեցի այս ստեղծագործությունը, իմ ներսում արթնացավ անհավանական հպարտություն»,– նշեց դհոլիստ, Խաչատուր Աբովյանի անվան Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի դասախոս Մակիչ Նազլուխանյանը։
Նախագծի գլխավոր գաղափարը միասնությունն ու արվեստի միջոցով հասարակության մեջ եղած պառակտման հաղթահարումն էր: Կոմպոզիցիան ավարտվում է դաշտում մասնակիցների միջոցով «գրված» խորհրդանշական հայերեն «ՍԵՐ» բառով: Հեղինակի մտահղացմամբ այս տեսողական պատկերը դարձավ նախագծի գլխավոր իմաստային շեշտադրումը:
Արա Գևորգյանը, պատմել է, որ դա շատ դժվար աշխատանք էր. հազարավոր դհոլահարներ, երեխաներ, պարողներ, և ամեն ինչ հարկավոր էր շարքերով դասավորել, հասնել սինխրոնության։ Բայց վերջիվերջո իրենք ստացել են հենց այն արդյունքը, որը պատկերացնում էին։
ԼԵՎ ՍԱՐԿԻՍՈՎ
Լև Արշակի Սարկիսովը Էվերեստի գագաթը բարձրացած առաջին հայն է։
1999 թվականի մայիսի 12-ին՝ առավոտյան ժամը 10-ին, թբիլիսցի հայտնի լեռնագնաց Սարկիսովը «Կավկազ-99» հիմալայյան արշավախմբի կազմում բարձրացավ Էվերեստի գագաթը (8848 մ) 60 տարեկան և 161 օրական հասակում։
Լև Սարկիսովը դարձավ ոչ միայն մոլորակի ամենաբարձր կետը բարձրացած առաջին հայը, այլև մտավ «Գիննեսի ռեկորդների գրքի» մեջ՝ որպես այդ պահին Ջոմոլունգման նվաճած աշխարհի ամենատարեց լեռնագնացը՝ գերազանցելով նախորդ՝ վենեսուելացի լեռնագնաց Ռամոն Բալանկա Սուարեսի սահմանած ռեկորդը։
Նույն 1999 թվականին իր սխրանքի համար Լ. Ա. Սարկիսովը Պատվո շքանշանով պարգևատրվեց Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեի կողմից։
Նախքան սիրողական լեռնագնացությամբ զբաղվելը Սարկիսովը Վրաստանի զինված ուժերում աշխատել է որպես լեռնագնացության հրահանգիչ։ Նա չորս անգամ բարձրացել է Արարատ լեռը և, չնայած ձերբակալվելու վտանգին, իր հետ գագաթ է տարել հայկական դրոշը։
Լև Արշակովիչը «Էդելվեյս» շքանշանի, Պատվո շքանշանի ասպետ է և «Ձյունե ընձառյուծ» պատվավոր կոչման կրող, որին արժանանում էին ԽՍՀՄ լեռնագնացները՝ երկրի բոլոր չորս յոթհազարմետրանոց գագաթները նվաճելու համար։
2024 թվականի փետրվարի 2-ին, 86 տարեկան հասակում, կյանքից հեռացավ Լև Արշակի Սարկիսովը։
Այսօրվա դրությամբ մեր մոլորակի ամենաբարձր կետի՝ Էվերեստի վրա եղել է յոթ հայ, այդ թվում՝ մեկ կին՝ Իրենա Խարազովան։
ԳՐԻԳՈՐ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
«Գիննեսի ռեկորդների գրքում» նոր ռեկորդ է գրանցվել։ Նվաճման հեղինակը 18-ամյա հայ Գրիգոր Մանուկյանն է։ Այնպես, ինչպես նա է ձգումներ կատարում, աշխարհում ուրիշ ոչ ոք չի կարող։
Հայ ատլետին հանգիստ չէր տալիս ամերիկացի Ժան-Կլոդ Վան Դամի փառքը, որը վարպետորեն մարզվում էր երկու շարժվող բեռնատարների վրա: Գրիգոր Մանուկյանը որոշեց գերազանցել կինոդերասանին: Նա ձգումների համար ձողը ամրացրեց երկու ծանրաքարշ բեռնատարների խցիկների միջև, և երբ նրանք հասան 5 կմ/ժ-ից ավելի արագության, անցավ վարժությունը կատարելուն: Պատանի ատլետի ռեկորդը 44 ձգում էր։ Նա գրեթե 10 ձգումով գերազանցեց նախորդ՝ իտալացի Տացիո Գավիոլիի ռեկորդը:
Գրիգոր Մանուկյանը ծնունդով 8000 բնակչություն ունեցող Թալին փոքր հայկական քաղաքից է, սակայն նրա բնակիչների մեջ քիչ չեն նրանք, ովքեր նույնպես ընդգրկվել են «Գիննեսի ռեկորդների գրքում»։
Հայ սկաուտները Գիննեսի ռեկորդ սահմանեցին՝ պատկերելով շուշան
Հայ սկաուտները սահմանեցին նոր համաշխարհային ռեկորդ։ Համահայկական սկաուտական հավաքում 809 մարդ դասավորվեց շուշանի ձևով։ Նվաճումը արձանագրեցին «Գիննեսի ռեկորդների գրքի» ներկայացուցիչները Բյուրականի Գառնիկ Մկրտչյանի անվան ճամբարում և այն պաշտոնապես ներառեցին գրանցման գրքի մեջ։
2026 թվականի հուլիսի 28-ին աշխարհի տարբեր ծայրերից եկած Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միության (ՀՄԸՄ) համազգային ճամբարի մասնակիցները ստեղծեցին կենդանի նկար։ Շուշանը համաշխարհային սկաուտական շարժման գլխավոր խորհրդանիշն է։ Այն նաև արտացոլում է մշտական կատարելագործման կոչող ՀՄԸՄ-ի «Բարձրացի՛ր, բարձրացրո՛ւ» կարգախոսը։
Նախորդ ռեկորդը պատկանում էր Անգլիայի Չեշիր կոմսության սկաուտներին. 2018 թվականին 445 մարդ կազմեցին պատկերը։ Հայ սկաուտները գրեթե երկու անգամ գերազանցեցին այս նվաճումը՝ ընդգծելով իրենց նվիրվածությունը սկաուտական արժեքներին ու միասնությանը։
Ապրիլի 18-ին Հայաստանում նշվում է Սկաուտների օրը։ Հենց այդ օրը՝ 1997 թվականին, Հայաստանի ազգային սկաուտական շարժումը մտավ Սկաուտական շարժման միջազգային կազմակերպության մեջ։ Բայց հայկական սկաուտության պատմությունը սկսվել է դրանից շատ ավելի վաղ՝ XX դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունում։
* * *
1910 թվականին սկաուտների առաջին ջոկատները կազմակերպվեցին Վան քաղաքի մանկատներում։ 1912 թվականին ստեղծվեցին սկաուտների ջոկատներ նաև Կոստանդնուպոլսում (այժմ՝ Ստամբուլ), որոնք 1913 թվականին առաջին անգամ մասնակցեցին Համահայկական երրորդ խաղերին։
Վահան Չերազը՝ Թուրքիայում սկաուտական շարժման ակտիվ մասնակիցներից մեկը, ծնունդով Կոստանդնուպոլսից էր, սովորել է Փարիզում և Լեհաստանում: Երբ 1914 թվականին սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Վահան Չերազը մեկնեց Թիֆլիս, որտեղ միացավ գեներալ Անդրանիկ Օզանյանի կամավորական ջոկատին: 1920 թվականին նա արդեն Հայաստանի Հանրապետությունում էր, որտեղ զբաղվում էր սպորտային կյանքի զարգացման գործով Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի), որտեղ կանգնեցված է նրա հուշարձանը: Նա մարզել է ցեղասպանությունը վերապրած որբերին, ինչպես նաև ձևավորել է սկաուտական ջոկատներ:
Սկաուտությունը Հայաստանում գոյություն է ունեցել մինչև 1922 թվականը։ Այդ ժամանակ երկիրը դարձավ ԽՍՀՄ-ի մի մասը, և սկաուտական ջոկատները պաշտոնապես արգելվեցին. միակ թույլատրված պատանեկան կազմակերպությունը կարմիր փողկապներով պիոներների կազմակերպությունն էր։ Իրեն՝ Վահան Չերազին, 1927 թվականին խորհրդային իշխանությունները մեղադրեցին լրտեսության մեջ։ Մեկ տարի անց նա գնդակահարվեց։
Սակայն հայ սկաուտությունը շարունակեց գոյությունըլ սփյուռքում։ Սկաուտների հայկական ջոկատներ ստեղծվեցին Եգիպտոսում, Բուլղարիայում, Ռումինիայում, Լիբանանում, Սիրիայում, Թուրքիայում, ԱՄՆ-ում, Հունաստանում, Շվեյցարիայում, Նիդեռլանդներում, ինչպես նաև Ֆրանսիայում (1924 թվականին Փարիզում 16-ամյա Գուրգեն Մեծատուրյանը հիմնադրեց սկաուտների առաջին հայկական ջոկատը)։
Էջը պատրաստել են Մարինա և Համլետ Միրզոյանները
Լուսանկարում՝
Վահան Չերազը սկաուտական համազգեստով
Խաղաշրջանակի վրա Հայաստանի գոյությունն է, սա պետք է հասկացնել ժողովրդին
Հայ հոգևոր առաջնորդների հանդիպումը Թրամփի հետ Սպիտակ տան Օվալաձև առանձնասենյակում
Հայաստանում ռուսական բազան երկկողմ հարաբերությունների համատեքստում. ի՞նչ սպասել այնուհետև
Մենք մոտենում ենք նոր աշխարհակարգի վճռորոշ պահին
1
4134 դիտում
2
2357 դիտում
3
2114 դիտում
4
1628 դիտում
5
1398 դիտում
1
31465 դիտում
2
19577 դիտում
3
11467 դիտում
4
11417 դիտում
5
8469 դիտում
3
17765 դիտում
