Մոսկվայի հերթական պայմանը Փաշինյանին

­Հայ–­ռու­սա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի եւ Փա­շին­յա­նի հնա­րա­վոր մոս­կով­յան այ­ցի թե­ման կար­ծես թե դուրս է ե­կել հիմ­նա­կան պլա­նից: Բայց դա ա­մե­նե­ւին էլ չի նշա­նա­կում, որ հար­ցը փակ է. շատ ա­վե­լի հա­վա­նա­կան է տար­բե­րա­կը, որ այս ուղ­ղութ­յամբ ներ­կա փու­լում ըն­թա­նում են ստվե­րա­յին գոր­ծըն­թաց­ներ, ո­րոնք կա՛մ կտա­նեն վերջ­նա­կան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յու­ննե­րի, կա՛մ` հա­րա­բե­րութ­յու­նն­երի լուրջ ար­գե­լակ­ման:

ԻՆՉ ԱԿՆԱՐԿԵՑ ՕՎԵՐՉՈՒԿԸ

Ն­ման խոր­քա­յին գոր­ծըն­թաց­նե­րի մա­սին ակ­նար­կեց նա­խորդ շա­բաթ «Ռո­սա­տոմ» պե­տա­կան կոր­պո­րա­ցիա­յի գլխա­վոր տնօ­րեն Ա­լեք­սեյ Լի­խա­չո­վի հա­յաս­տան­յան այ­ցը: Հի­շեց­նենք, Փա­շին­յա­նի հետ հան­դիպ­մա­նը Լի­խա­չո­վը ներ­կա­յաց­րել է Հա­յաս­տա­նում նոր` 1 ԳՎտ հզո­րութ­յամբ ա­տո­մա­յին է­ներ­գաբ­լո­կի կա­ռուց­ման, նաեւ` փոքր կա­յան­նե­րի ծրա­գիր: Ի­մաս­տը դժվար չէր կռա­հել. ե­թե Նի­կո­լը գնում է այդ ուղ­ղութ­յամբ, դա նշա­նա­կում է, որ հա­յաս­տան­յան ա­տո­մա­յին է­ներ­գե­տի­կան, այն է` գործ­նա­կա­նում ողջ է­ներ­գե­տիկ հա­մա­կար­գը շատ եր­կար տա­րի­ներ մնում է կապ­ված Ռու­սաս­տա­նի հետ: Իսկ դա աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վեկ­տո­րի ուղղ­վա­ծութ­յան լուրջ տար­րե­րից մեկն է:

Եվ ա­հա, գրե­թե միա­ժա­մա­նակ ու­շագ­րավ մտքեր լսվե­ցին նաեւ ՌԴ փոխ­վար­չա­պես Ա­լեք­սեյ Օ­վեր­չու­կից: Կա­րե­լի է ա­սել` եր­կու ուղղ­վա­ծութ­յան: Նախ, ըստ ՌԴ փոխ­վար­չա­պե­տի. «Մենք, ան­շուշտ, ձգտում ենք դրան եւ Հա­յաս­տա­նը տես­նում ենք որ­պես Եվ­րա­սիա­կան տնտե­սա­կան միութ­յան ան­դամ։ Եվ այն ա­վե­լի քան 10 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում, ինչ Հա­յաս­տա­նը հան­դի­սա­նում է միութ­յան ան­դամ, այդ երկ­րի ՀՆԱ-ն­ ա­ճել է գրե­թե ե­րեք ան­գամ։ Մեկ շնչին բա­ժին ընկ­նող ե­կա­մուտ­նե­րը, հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար՝ նաեւ մեկ շնչին բա­ժին ընկ­նող ՀՆԱ-ն, նույն­պես ե­ռա­պատկ­վել են... Եվ մենք, ի­հար­կե, մեծ հույ­սեր ու­նենք, որ Հա­յաս­տա­նը կշա­րու­նա­կի կա­ռու­ցո­ղա­կան աշ­խա­տան­քը Եվ­րա­սիա­կան տնտե­սա­կան միութ­յան մյուս ան­դամ պե­տութ­յուն­նե­րի հետ»։ Սա, ի­հար­կե, պետք է տես­նել հա­յաս­տան­յան ԵԱՏՄ կամ ԵՄ տես­լա­կա­նի շրջա­նակ­նե­րում: Այն է` Մոսկ­վան հա­վել­յալ ան­գամ հու­շում է Հա­յաս­տա­նի կող­մից վերջ­նա­կա­նա­պես ԵԱՏՄ­–ի ուղ­ղութ­յամբ կենտ­րո­նա­նա­լու վրա:

Ու սրան զու­գա­հեռ, Օ­վեր­չու­կը խո­սեց կա­րե­ւո­րա­գույն մեկ թե­մա­յի մա­սին եւս: Այն է` Ռու­սաս­տա­նը Հա­յաս­տա­նից ար­ձա­գանք է ակն­կա­լում հայ­կա­կան եր­կա­թու­ղու եր­կու հատ­ված­նե­րի՝ Ե­րաս­խից մինչեւ Նա­խիջ­եւա­նի սահ­ման եւ Գ­յում­րիից մինչեւ Թուր­քիա­յի սահ­ման վե­րա­կանգն­ման վե­րա­բեր­յալ ա­ռա­ջար­կին: «Մենք ա­ջակ­ցում ենք այդ հատ­ված­նե­րի վե­րա­կանգն­մա­նը եւ պատ­րաստ ենք մաս­նակ­ցել ու ա­ջակ­ցել Հա­յաս­տա­նին՝ Ե­րաս­խից մինչեւ Նա­խիջ­եւան եւ Գ­յում­րիից մինչեւ Թուր­քիա­յի սահ­ման տրանս­պոր­տա­յին կապն ա­պա­հո­վե­լու նպա­տա­կով»,– ման­րա­մաս­նել է Օ­վեր­չու­կը՝ պնդե­լով, թե այդ մա­սին ո­րո­շում­նե­րը Ռու­սաս­տա­նում նա­խա­գա­հի մա­կար­դա­կով ըն­դուն­վել են դեռեւս հուն­վա­րին: «Մենք սպա­սում ենք, թե հայ­կա­կան կողմն ինչ­պես կար­ձա­գան­քի դրան։ Կար­ծում եմ՝ մոտ ժա­մա­նակ­ներս շատ կար­եւոր հան­դի­պում­ներ կկա­յա­նան, ո­րոնք թույլ կտան այս հարցն ա­ռաջ մղել», – ն­շել է ՌԴ փոխ­վար­չա­պե­տը։

­Կա­րե­ւոր հան­դի­պում­ներ ա­սե­լով, թե­րեւս, Օ­վեր­չու­կը նկա­տի ու­նի նաեւ Նի­կո­լին սպաս­վող մոս­կով­յան այ­ցը: Բայց մինչ այդ, ակն­կալ­վում է, որ Հա­յաս­տա­նը պետք է, բա­ցի ա­տո­մա­կա­յա­նից, հստակ պա­տաս­խան տա նաեւ եր­կա­թու­ղու հի­շա­տակ­ված եր­կու հատ­ված­նե­րի հետ կապ­ված: Իսկ թե ինչ են ի­րեն­ցից ներ­կա­յաց­նում այդ եր­կու հատ­ված­նե­րը եւ դրանց վե­րա­կանգն­ման հար­ցը, ա­պա այս­տեղ պետք է նաեւ նա­խա­պատ­մութ­յու­նը մի փոքր հի­շել:

Այս­պես, ժա­մա­նա­կին Ե­րաս­խի եւ Գ­յում­րիի սահ­մա­նա­յին այդ հատ­ված­նե­րի վե­րա­կանգն­ման թե­ման բարձ­րաց­րեց հենց Փա­շին­յա­նը` հրա­պա­րա­կավ ա­ռա­ջար­կե­լով Մոսկ­վա­յին` հնա­րա­վո­րինս ա­րագ զբաղ­վել այդ ծրագ­րով: Ընդ ո­րում, դեռ այդ փու­լից տո­ղա­տա­կա­յին այն ի­մաս­տը կա­րե­լի էր տես­նել, որ ռուս­նե­րը կմեր­ժեն այդ ծրա­գի­րը, եւ Հա­յաս­տա­նը կկա­րո­ղա­նա դրա­նում այլ կող­մի ներգ­րա­վել: Իսկ մեր­ժե­լու պատ­ճառ­ներ ի­րա­կա­նում կան: Այ­սինքն, քա­նի դեռ չկա հստակ, փաս­տաթղ­թա­յին տես­քով պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­ներ, որ Հա­յաս­տա­նից Նա­խի­ջե­ւան եւ Գ­յում­րիից Կարս եր­կա­թու­ղի­նե­րը գոր­ծարկ­վե­լու են, այդ եր­կու սահ­մա­նա­մերձ հատ­ված­նե­րում ներդ­րում կա­տա­րե­լը պար­զա­պես ա­նի­մաստ է: Դ­րանք փոքր հատ­ված­ներ են, կա­ռու­ցե­լու հա­մար մեծ ժա­մա­նակ չի պա­հան­ջվում: Այ­սինքն, ե­թե լինեն կոնկ­րետ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յու­ններ, ա­պա այդ հատ­ված­նե­րի վե­րա­կա­ռու­ցումն էլ եր­կար չի ձգվի: Ամ­բողջ հար­ցը հենց այդ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­ներն են, ո­րոնք գտնվու­մ են հայ­–ադր­բե­ջա­նա­կան եւ հայ–­թուր­քա­կան դաշ­տում, եւ ե­րաշ­խա­վոր­ված չէ, որ տա­րի­նե­րով չեն ձգվե­լու: Նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ ե­թե ան­գամ «Թ­րամ­փի ու­ղու» հետ կապ­ված աշ­խա­տանք­ներ լի­նեն, նույ­նիսկ` այդ ճա­նա­պար­հը գոր­ծի, ա­պա դա ա­մե­նե­ւին էլ չի նշա­նա­կում, որ գոր­ծե­լու է նաեւ Ե­րաս­խի հատ­վա­ծը. Վա­շինգ­տո­նում ստո­րագր­ված «Թ­րամ­փի ու­ղու» մա­սին փաս­տա­թուղ­թը Նա­խի­ջե­ւան–­Հա­յաս­տան գծի հետ ո­րե­ւէ կապ չու­նի:

­Կարճ ա­սած, քա­նի դեռ չկա ո­րե­ւէ քա­ղա­քա­կան կոնկ­րե­տա­ցում Գ­յում­րի–­Կարս եւ Ե­րաս­խի եր­կա­թու­ղի­նե­րի վե­րա­գոր­ծարկ­ման մա­սին, կրկնենք, այդ հատ­ված­նե­րի վե­րա­կա­ռու­ցու­մը դառ­նում է ժա­մա­նա­կից ա­ռաջ ըն­կած հարց, եւ երբ Նի­կո­լը ո­րո­շեց այդ­պես ա­ռաջ ընկ­նել, դա այլ հաշ­վարկ­ներ ու­նե­նա­լու մա­սին ակ­նար­կող սցե­նա­րի էր նման­վում: Եվ այն, որ նա շատ ա­րագ էլ ան­ցավ հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի կոն­ցե­սիոն կա­ռա­վա­րու­մը ՌԴ­–ից վերց­նե­լու գա­ղա­փա­րին, ա­վե­լորդ ան­գամ խո­սում էր նման պատ­վիր­ված սցե­նա­րի առ­կա­յութ­յան մա­սին: Այն է`տե­սեք, Մոսկ­վան չի ու­զում մեր եր­կա­թու­ղին հասց­նել սահ­մա­նին, մենք էլ այն վերց­նում ենք: Միայն թե այս դեպ­քում բաց է մնում հիմ­նա­կան հար­ցը. իսկ ո՞րն է Նի­կո­լի հիմ­քը, ո՞ր ստո­րագր­ված փաս­տաթղ­թից ել­նե­լով է նա են­թադ­րում, որ դե­պի Նա­խի­ջե­ւան եւ Թուր­քիա տա­նող եր­կա­թու­ղա­յին դռնե­րը բաց­վե­լու են:

ԵՐԿԱԹՈՒՂՈՒ ԹԵՄԱՆ ՄՆՈՒՄ Է ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ

­Միայն թե Մոսկ­վան նշված սցե­նա­րի, ա­վե­լի ճիշտ` սցե­նա­րիստ­նե­րի ցանկությամբ չգնաց: Շատ ա­րագ հայ­տա­րա­րեց, որ պատ­րաստ է վե­րա­կանգ­նել եր­կու սահ­մա­նա­յին եր­կա­թու­ղի­նե­րը: Գու­մա­րած, որ ա­մե­նե­ւին էլ չի պատ­րաստ­վում հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղու կա­ռա­վար­ման կոն­ցե­սիան ո­րե­ւէ եր­րորդ կող­մի զի­ջել: Այս­տեղ, թե­րեւս, կա մի քա­նի գոր­ծոն: Նախ, վե­րա­կանգ­նե­լով եր­կա­թու­ղու սահ­մա­նա­յին հատ­ված­նե­րը, տրա­մա­բա­նա­կան է, որ դրանց հե­տա­գա կա­ռա­վա­րու­մը եւս մնում է հա­յաս­տան­յան ողջ եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի կոն­ցեսիոն կա­ռա­վար­ման տրա­մա­բա­նութ­յան մեջ: Այ­սինքն, թուրք­–ա­զե­րիա­կան տան­դե­մը, ԱՄՆ–ն, Եվ­րո­պան կամ մեկ այլ կողմ հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կարգ ու­ղիղ մուտ­քի ո­րե­ւէ տար­բե­րակ այս դեպ­քում չեն ու­նե­նում, ինչ­ն էլ, ի­հար­կե, հիմ­նա­կան նպա­տակ էր: Մեկ տար­բե­րակ կա. Փա­շին­յա­նը, ի­հար­կե, կա­րող է ա­պօ­րի­նա­բար չե­ղար­կել ՌԴ­–ի հետ կոն­ցե­սիոն պայ­մա­նա­գի­րը: Սա­կայն դա կնշա­նա­կի ու­ղիղ թշնա­մութ­յուն: Պատ­րա՞ստ է դրան գնալ, իր ո­րո­շե­լիքն է: Արդ­յուն­քում, ե­թե ան­գամ ա­րեւմտ­յան հայտ­նի` ռուս­նե­րին տա­րա­ծաշր­ջա­նից հե­ռաց­նե­լու հիմ­քի վրա «Թ­րամ­փի ու­ղի» կա­ռուց­վի եւ սկսի գոր­ծել, ա­պա, ինչ­պես նաեւ մաս­նա­գետ­ներն են հաշ­վար­կում, դա Հա­յաս­տա­նի հա­մար կդառ­նա ըն­դա­մե­նը տա­րե­կան 10 մի­լիոն դո­լա­րի ե­կա­մուտ: Ու այս դեպ­քում Նի­կո­լը ստիպ­ված է լի­նե­լու պա­տաս­խա­նել` հա­նուն հենց այդ 10 մի­լիո­նի՞ «Զան­գե­զու­րի մի­ջանցք» բա­ցեց` այդ հար­ցադ­րու­մից բխող բո­լոր հե­տե­ւանք­նե­րով հան­դերձ:

ՓԱՇԻՆՅԱՆԸ ՄՆՈՒՄ Է ԵՐԿԸՆՏՐԱՆՔԻ ԱՌԱՋ

Եվ ա­հա, այս ա­մե­նի հան­րա­գու­մա­րում, Փա­շին­յա­նի մոս­կով­յան հնա­րա­վոր այ­ցի ֆո­նին պա­տա­հա­կան չէ, որ Օ­վեր­չու­կը նո­րից սահ­մա­նա­յին այդ եր­կա­թու­ղա­յին հատ­ված­նե­րի մա­սին հրա­պա­րա­կավ հի­շեց­նում է: Ն­րա հայ­տա­րա­րութ­յան տակ կա­րե­լի է նախ այս ի­մաս­տը տես­նել: Ժա­մա­նա­կին հենց Փա­շին­յանն էր ի­րա­դար­ձութ­յու­նն­երից ա­ռաջ ըն­կած պա­հան­ջում, որ ռուս­նե­րը վե­րա­կա­ռու­ցեն Գ­յում­րիի եւ Ե­րաս­խի այդ հատ­ված­նե­րը: Ու ի՞նչ է ստաց­վում. ռուս­նե­րը հա­մա­ձայն են, իսկ Փա­շին­յա­նը ոչ մի կերպ չի՞ ցան­կա­նում ծրա­գիրն ա­ռաջ տա­նել: Բա ին­չո՞ւ էր Մոսկ­վա­յին նման ա­ռա­ջար­կով դի­մում, ո՞չ այն պատ­ճա­ռով, ին­չը են­թադ­րե­ցինք. սպա­սում էր, որ ռուս­նե­րը կմեր­ժեն: Այն է` նպա­տա­կը ոչ թե այդ հատ­ված­նե­րի կա­ռու­ցումն էր, այլ ռուս­նե­րին դրա­նից հե­ռու մղե­լը:

­Բայց հի­մա, երբ Օ­վեր­չու­կը պաշ­տո­նա­պես խո­սում է այդ մա­սին, դա նաեւ հե­տեւ­յալ ակ­նարկն է պա­րու­նա­կում: Մոս­կով­յան այ­ցի շե­մին Փա­շին­յա­նը պետք է վերջ­նա­կան կողմ­նո­րո­շում հայտ­նի. պատ­րա՞ստ է, որ իր իսկ ա­ռա­ջար­կա­ծի պես, հենց Ռու­սաս­տա­նը զբաղ­վի այդ հատ­ված­նե­րի կա­ռուց­մա­ն եւ հե­տա­գա շա­հա­գործ­ման հար­ցով: Իսկ դա էլ իր հեր­թին է դառ­նում ո­րո­շա­կի ե­րաշ­խիք, որ հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի հետ կապ­ված հի­շա­տակ­ված խա­ղե­րը չեն լի­նե­լու. Ռու­սաս­տա­նը շա­րու­նա­կե­լու է կա­ռա­վա­րել այդ հա­մա­կար­գը, այդ թվում, կրկնենք, սահ­մա­նա­յին հի­շա­տակ­ված եր­կու հատ­ված­նե­րը:

­Մի խոս­քով, այս­պի­սով ուր­վագ­ծու­մ են եւս մեկ հիմ­նա­կան պայ­ման, ո­րը Փա­շին­յա­նի մոս­կով­յան սպաս­վող այ­ցի շե­մին դրված է նրա ա­ռաջ: Այն է, բա­ցի է­ներ­գե­տի­կա­յից, նաեւ եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի հե­տա­գա կա­ռա­վար­ման հար­ցով Մոսկ­վան նրա­նից գործ­նա­կան ե­րաշխիք­նե­րի է սպա­սում: Եվ եր­կա­թու­ղին, խո­շոր հաշ­վով, Հա­յաս­տա­նի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վեկ­տո­րի ուղղ­վա­ծութ­յան հար­ցով նույն­պի­սի կա­րե­ւոր գոր­ծոն է, ինչ­պես է­ներ­գե­տի­կան:

­Թե այլ ինչ նման ե­րաշ­խիք­ներ է Մոսկ­վան սպա­սում Նի­կո­լից, դեռ կտես­նենք: Սա­կայն այս պա­հին էլ կա­րե­լի է նկա­տել, որ այդ պա­հանջ–­պայ­ման­նե­րը կան: Այ­սինքն, Նի­կո­լը կանգ­նած է այս հրա­մա­յա­կա­նի ա­ռաջ. մեր­ժու­մ է դրանք եւ մտնում է Ռու­սաս­տա­նի հետ այն­պի­սի ծայ­րա­հեղ հա­կա­մար­տութ­յան մեջ, ո­րին նա­խօ­րեին Մեդ­վեդ­եւը «նոր Ուկ­րաի­նա» բնո­րո­շու­մը տվեց` այն ան­վա­նե­լով մեր «երկ­րի հա­մար ա­մե­նա­սար­սա­փե­լի սպառ­նա­լի­քը»: Ընդ ո­րում, այս տար­բե­րա­կով նաեւ ա­նի­մաստ է դառ­նում ­Փա­շին­յա­նի մոս­կով­յան այ­ցը: Կա՛մ ըն­դու­նում է, եւ այդ դեպ­քում պետք է ա­րեւմ­տա­մո­լա­կան խա­ղե­րը դա­դա­րեց­վեն:

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝