Հնարավո՞ր է Իրան–ԱՄՆ պայմանավորված պատերազմը

Ինչ­պես եւ ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մի մեկ­նար­կի շե­մին, հի­մա եւս նույն կար­գի խո­սակ­ցութ­յուն–քն­նար­կում­ներ են ակ­տի­վո­րեն պտտվում: Թե­ման սա է` կհար­վա­ծի՞ (կվերսկ­սի՞) Թ­րամ­փը Ի­րա­նին, թե` ոչ: Վա­ղը կհար­վա­ծի, մյուս օ­րը կհար­վա­ծի, այս շա­բաթ կհար­վա­ծի եւ այլն. «հույժ հա­վաս­տի» աղբ­յուր­նե­րի վրա հիմն­ված` նման վար­կած­նե­րի պա­կաս չկա: Քիչ չեն նաեւ հա­կա­ռակ պնդում­ները, թե Թ­րամ­փը երկ­րորդ ան­գամ նույն փո­սը չի մտնի:

ԿԼԻՆԻ՞ ՆՈՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄ

Ան­ձամբ Թ­րամ­փը, ա­սենք նաեւ Ի­րա­նը եւս ակ­տի­վո­րեն մաս­նակ­ցում են այդ քննար­կում­նե­րին` էլ ա­վե­լի խճճված դարձ­նե­լով ի­րա­վի­ճա­կը: Նա­խօ­րեին Թ­րամ­փը նույ­նիսկ հայ­տա­րա­րեց` պատ­րաստ­վում էի վերսկ­սել հար­ված­նե­րը, բայց ա­րա­բա­կան երկր­նե­րը խնդրե­ցին, եւ մի քա­նի օ­րով հե­տաձ­գում եմ: Սա­կայն զոր­քե­րը պատ­րաստ են ա­մեն պահ անց­նել հար­ձակ­ման: Ի­րա­նա­կան ա­մե­նա­տար­բեր աղբ­յուր­նե­րը եւս վստահ են, որ պա­տե­րազ­մը, միան­շա­նակ, կվերսկս­վի:

Եվ ի­րա­կա­նում էլ, տրա­մա­բա­նո­րեն պա­տե­րազ­մի վերսկս­ման հա­վա­նա­կա­նութ­յան մա­սին փաս­տարկ­նե­րը գե­րիշ­խող են դար­ձել: Ի­մաս­տը հե­տեւ­յա­լն է: Չի­նաս­տան կա­տա­րած Թ­րամ­փի այ­ցը նրան ցույց տվեց, որ Պե­կի­նից Ի­րա­նի հար­ցով օգ­նութ­յուն պետք չէ սպա­սել: Ա­վե­լին, ի­րա­նա­կան այդ­պես էլ չլուծ­ված թե­ման Չի­նաս­տա­նի հետ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րում մշտա­պես կախ­ված մնաց Թ­րամ­փի գլխին` էա­պես թու­լաց­նե­լով նրա դիր­քե­րը: Իմ­աս­տը սա է. Պե­կի­նը նրան ցույց տվեց, որ ե­թե չի կա­րո­ղա­նում լու­ծել Ի­րա­նի խնդի­րը, ա­պա պետք է Չի­նաս­տա­նի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում ի­րեն դրսե­ւո­րի հենց ԱՄՆ­–ի այդ պո­տենց­իա­լից ել­նե­լով: Այ­սինքն, ոչ թե ա­ռաջ­վա ա­նա­ռար­կե­լի հե­գե­մոնն է, այլ հի­մա ու­նի մո­տա­վո­րա­պես Չի­նաս­տա­նին հա­վա­սար դիր­քեր, ե­թե ոչ ա­վե­լի նվազ: Ու­րեմն, թող Թ­րամ­փը բա­րի լի­նի Պե­կի­նին պա­հանջ­ներ ներ­կա­յաց­նել եւ ակն­կա­լիք­ներ ու­նե­նալ հենց այդ դիր­քե­րին հա­մա­պա­տաս­խան: Դ­րա­ն էլ գու­մար­վեց փաս­տը, որ գլո­բա­լիս­տա­կան քա­րոզ­չա­մե­քե­նան սկսեց մո­տա­վո­րա­պես այս­պես, այն է` պար­տվո­ղա­կան ներ­կա­յաց­նել պե­կին­յան այդ «մե­նա­մար­տը»: Ու այս ամ­բողջ թե­ման տա­նում է հի­շա­տակ­ված մտքին, բայց ար­դեն գլո­բալ ի­մաս­տով. Թ­րամ­փը պետք է ի­րեն ա­վե­լի հա­մեստ եւ նե­րկա­յիս թու­լա­ցած դիր­քե­րին հա­մա­հունչ պա­հի ոչ թե միայն Չի­նաս­տա­նի հան­դեպ, այլ` առ­հա­սա­րակ ա­մե­նուր, սկսած նե­րա­մե­րիկ­յան հար­թա­կից, վեր­ջաց­րած Եվ­րո­պա­յի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րով: Բա­նն այն է, որ ար­դեն ան­գամ Զե­լենս­կին է հանդգ­նում ինչ­–որ մե­ղադ­րանք­ներ հնչեց­նել Վա­շինգ­տո­նի հաս­ցեին, թե գի­տեք ինչ կա, ԱՄՆ–ն օգ­նել է, որ ռուս­նե­րը Ղ­րի­մից ցո­րեն ար­տա­հա­նեն:

Որ այս բարդ ի­րա­վի­ճա­կը Թ­րամ­փի շուրջ ձե­ւա­վոր­վեց, ա­վե­լի կոնկ­րետ իր գա­գաթ­նա­կե­տին հա­սավ Ի­րա­նում հա­ջո­ղութ­յան չհաս­նե­լու արդ­յուն­քում, դա հաս­կա­նա­լի է: Հաս­կա­նա­լի է նաեւ, որ գլո­բա­լիստ­նե­րը կակ­տի­վաց­նեն ի­րենց ներ­կա­յիս ճնշում­նե­րը, ին­չը Թ­րամ­փի հա­մար բազ­մա­պատ­կում է աշ­նա­նը սպաս­վող ընտ­րութ­յուն­նե­րում Կոնգ­րե­սում մե­ծա­մաս­նութ­յուն պա­հե­լու հետ կապ­ված խնդիր­նե­րը: Իսկ մե­ծա­մաս­նութ­յուն կորց­նե­լը նրան խոս­տա­նում է հե­տա­գա պար­տութ­յուն­նե­րի նո­րա­նոր շա­րան­ներ: Օ­րի­նակ. ներ­կա փու­լում դե­մոկ­րատ­նե­րը քա­նիցս օ­րա­կարգ բե­րե­ցին Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մը կանգ­նեց­նե­լու պա­հան­ջով օ­րի­նա­գիծ: Բ­նա­կա­նա­բար, դրանք բո­լո­րը մերժ­վե­ցին: Բայց այն պա­հից, երբ Թ­րամ­փը կորց­նի մե­ծա­մաս­նութ­յու­նը, ոչ թե միայն Ի­րա­նի հար­ցով, այլ ցան­կա­ցած ուղ­ղութ­յամբ Կոնգ­րե­սը` դե­մոկ­րատ­նե­րը կա­րող են տոր­պե­դա­հա­րել Թ­րամ­փի ցան­կա­ցած գոր­ծո­ղութ­յուն: Ընդ ո­րում, Պե­կի­նը թեեւ փոր­ձեց մեղ­մել Թ­րամ­փի նման նե­րա­մե­րիկ­յան վի­ճա­կը` ո­րոշ կար­ճա­ժամ­կետ է­ֆեկ­տով տնտե­սա­կան պայ­մա­նագ­րեր կնքե­լով: Բայց դա ինչ­–որ ա­ռանձ­նա­կի օ­գուտ Թ­րամ­փին չի տա­լիս. նրա վի­ճա­կը կա­րող է փո­խել, ա­ռա­ջին հեր­թին, Ի­րա­նում գո­նե հաղ­թա­նա­կի նշույլ ու­նե­ցող հան­գու­ցա­լու­ծու­մը: Միայն թե Թեհ­րա­նը ո­րե­ւէ զիջ­ման գնալ չի պատ­րաստ­վում, թե­րեւս նաեւ հաս­կա­նա­լով այն թույլ ընդ­հան­րա­կան դիր­քե­րը, ո­րում հայտն­վել է Թ­րամ­փը: Ու վեր­ջի­նիս հա­մար, ըստ այդմ, միակ տար­բե­րակ է սկսում դառ­նալ պա­տե­րազ­մի վերսկ­սու­մը:

ԹՐԱՄՓԸ ՉՈՒՆԻ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ ԵՐԱՇԽԻՔ

­Միայն թե ինչ­պես պա­տե­րազ­մից ա­ռաջ, այն­պես էլ ներ­կա փու­լում ամ­բողջ հարցն այն չէ, թե ինչ է ու­զում Թ­րամ­փը, այլ այն, թե ին­չի կա­րող է հաս­նել: Ե­թե ու­նե­նար գո­նե «նվա­զա­գույն հաշ­վով» հաղ­թա­նա­կի հնա­րա­վո­րութ­յուն, հաս­տատ այս զի­նա­դա­դա­րին չէր գնա: Զի­նա­դա­դա­րից հե­տո ինչ­–որ բան փոխ­վե՞լ է, ո­րը կտրուկ կամ­րաց­ներ ա­մե­րիկ­յան ու­ժե­րի վի­ճա­կը: Ի­հար­կե, մեծ ծա­վալ­նե­րով զենք–­զի­նամ­թերք ԱՄՆ–ն տե­ղա­փո­խել է ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յուն: Բե­րել է նաեւ ցա­մա­քա­յին ո­րոշ ստո­րա­բա­ժա­նում­ներ, այդ թվում` ա­մե­նաէ­լի­տար զո­րա­միա­վո­րում­նե­րից: Աշ­խա­տանք­ներ են տար­վել նաեւ ա­րա­բա­կան ո­րոշ երկր­նե­րի հետ: Քր­դե­րը մի­գու­ցե այս ան­գամ ա­վե­լի ակ­տիվ լի­նեն: Ի­րա­նում վտանգ են տես­նում, որ հար­ված­ներ կա­րող են ստա­նալ նաեւ հյու­սի­սա­յին թե­ւից` Ադր­բե­ջա­նից եւ այլն:

­Բայց մյուս կող­մից Ի­րանն էլ այս դա­դարն ակ­տի­վո­րեն օգ­տա­գոր­ծում էր: Քիչ չեն հա­ղոր­դում­նե­րը, որ կա­րո­ղա­ցել են վե­րա­կանգ­նել պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ օգ­տա­գործ­ված ռազ­մա­կան պո­տենց­իա­լը: Ցա­մա­քա­յին ու­ժե­րը, ո­րոնք հիմ­նա­կա­նում օ­դա­յին բա­խում­նե­րից բաղ­կա­ցած նա­խորդ փու­լում պա­րապ էին մնա­ցել, ի­րենց պո­տենց­իա­լը չէին էլ օգ­տա­գոր­ծել: Ա­վե­լին, հի­մա ու­նեն կա­մա­վո­րա­կան­նե­րի մի այն­պի­սի հե­ղեղ, ո­րը կա­րող է պետք ե­ղած ժա­մա­նակ ցա­մա­քա­յին ու­ժե­րի թվա­կազ­մը հասց­նել 5–10 մի­լիո­նի: Ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը. ի­րա­նա­կան կող­մը հաս­տատ ու­սում­նա­սի­րել է պա­տե­րազ­մի ա­ռա­ջին փու­լում իր տակ­տի­կա­կան թե­րութ­յու­ննե­րը, նաեւ հա­կա­ռա­կոր­դի ա­ռա­վե­լութ­յուն­նե­րը: Էա­պես չե­զո­քաց­րել է երկ­րի ներ­սում տա­րած­ված լրտե­սա­կան ցան­ցը: Ու­նեն նոր հար­վա­ծա­յին սխե­մա­ներ, այդ թվում, Հոր­մու­զի նե­ղու­ցով անց­նող ին­տեր­նե­տա­յին կա­բել­ներն ար­գե­լա­փա­կե­լու տես­քով: Վեր­ջա­պես, Ի­րանն ի­րեն զգում է, որ­պես հաղ­թող` դրա­նից բխող բա­րո­յա­հո­գե­բա­նա­կան ա­ռա­վե­լութ­յուն­նե­րով հան­դերձ:

­Կարճ ա­սած, ե­թե Թ­րամ­փի հա­մար նոր պա­տե­րազ­մը հնա­րա­վոր է, որ ընդ­հա­նուր ի­րա­վի­ճա­կում բե­կում մտցնե­լու մեծ հա­վա­նա­կա­նութ­յուն ստա­ցած ուղ­ղութ­յուն է, ա­պա մեկ է` կա շատ խո­շոր հար­ցա­կան: Իսկ նա ե­րաշ­խիք­ներ ու­նի՞, որ կկա­րո­ղա­նա ծնկի բե­րել Ի­րա­նին: Այն ի­մաս­տով, որ ե­թե այս ան­գամ էլ ձա­խող­վի, ա­պա դա դառ­նա­լու է ոչ միայն Թ­րամ­փի կա­րիե­րա­յի, այլ` առն­վազն Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քում ա­մե­րիկ­յան ան­գամ ոչ թե հե­գե­մո­նիա­յի, այլ ներ­կա­յութ­յան վերջ­նա­կե­տը: Ըստ այդմ, քննարկ­վող տար­բե­րակ­նե­րից է մին­չեւ իսկ մի­ջու­կա­յին զեն­քի օգ­տա­գոր­ծու­մը: Միայն թե ան­գամ սա ո­րե­ւէ բան չի ե­րաշ­խա­վո­րում. Ի­րա­նը «կի­սա­պաշ­տո­նա­պես» սպառ­նում է հասց­նել պա­տաս­խան մի­ջու­կա­յին հար­ված: Ին­չո՞վ, երբ այս պա­տե­րազ­մի պաշ­տո­նա­կան հիմ­քը հենց մի­ջու­կա­յին զեն­քի թե­ման է: Չ­նա­յած, այս դեպ­քում ար­դեն դա էլ էա­կան չէ. ե­րաշխ­իք­ներ, որ Ի­րա­նը մի­ջու­կա­յին պա­տաս­խան հար­ված չի հասց­նի, հա­զիվ թե Վա­շինգ­տո­նը եւ Թել Ա­վիվն ու­նե­նան:

ԵՐԿԿՈՂՄԱՆԻ ՑՈՒԳՑՎԱՆԳ

Այս ա­մե­նը, ի­հար­կե, պա­տե­րազ­մի վերսկս­ման դեմ փաս­տարկ­ներ են եւ շատ լուրջ փաս­տարկ­ներ: Սա­կայն կա եւս մեկ նյո­ւանս, որն օ­րա­կար­գից հա­նել հնա­րա­վոր չէ: Այն է. սա այն դեպքն է, երբ նաեւ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րով արդ­յուն­քի հաս­նելն ար­դեն դար­ձել է շատ քիչ հա­վա­նա­կան: Ի­րանն ու­նի իր հստակ գի­ծը, ո­րից հետ կանգ­նե­լը կըն­կալ­վի որ­պես պար­տութ­յուն: Նույ­նը կա­րե­լի է ա­սել ԱՄՆ­–ի մա­սին: Ու հնա­րա­վոր չե­ղավ կող­մե­րի` 180 աս­տի­ճա­նով տար­բեր­վող մո­տե­ցում­ներն այն­պես եւ այն­քան ի­րար մո­տեց­նել, որ եր­կուսն էլ կա­րո­ղա­նան որ­պես «հաղ­թող» ստո­րագ­րել խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գի­րը:

Այ­սինքն, մի կող­մից` բա­նակ­ցա­յին խո­րը փա­կու­ղին է, մյուս կող­մից` ռազ­մա­կան ոչ պա­կաս խո­րը փա­կու­ղին: Կա նման տեր­մին` «երկ­կող­մա­նի ցուգց­վանգ». շախ­մա­տում այն շատ քիչ է հան­դի­պում, քա­ղա­քա­կա­նութ­յան մեջ` շատ ա­վե­լի քիչ: Ու նման է, որ հի­մա ի­րա­նա­–ա­մե­րիկ­յան հա­կա­մար­տութ­յու­նը հենց «երկ­կող­մա­նի ցուգց­վան­գի» է հա­սել. եր­կու­սին էլ պետք է հնա­րա­վո­րինս շուտ այս ի­րա­վի­ճա­կից դուրս գալ եւ եր­կու­սին էլ պետք է դուրս գալ հաղ­թո­ղի կեր­պա­րով: Ե­թե ա­վե­լի լայն նա­յենք, ի­րա­նա­կան հա­կա­մար­տութ­յան նման ա­րագ եւ եր­կու­սի «հաղ­թա­նա­կով», այն է` ու­ժե­ղա­ցած Ի­րան եւ մի փոքր թու­լա­ցած, բայց վերջ­նա­կա­նա­պես չպարտ­ված Թ­րամփ տար­բե­րա­կով ա­վար­տը լա­վա­գույն ելք է նաեւ Մոսկ­վա­յի եւ Պե­կի­նի հա­մար: Սա­կայն դա ա­մե­նա­վատ ելքն է Եվ­րո­պա­յի հա­մար:

­Կա­րող է պա­րա­դոք­սալ թվալ, սա­կայն նման ել­քի հնա­րա­վոր է հաս­նել, թե­րեւս, միայն պա­տե­րազ­մի վերսկս­ման դեպ­քում: Այ­սինքն, այն դիր­քը, որ­տեղ պա­տե­րազ­մը կանգ ա­ռավ, բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րով հա­կա­մար­տութ­յունն ա­վար­տե­լու հնա­րա­վո­րութ­յուն գո­նե այս պա­հին չի տա­լիս: Պետք է մի փոքր փո­խել ստա­տուս–ք­վոն, ո­րի տե­սա­նե­լի տար­բե­րա­կը կա­րող է «պայ­մա­նա­վոր­ված պա­տե­րազ­մի» սխե­ման լի­նել:

Թ­րամ­փի պե­կին­յան այ­ցի կու­լո­ւար­նե­րում, ա­վե­լի կոնկ­րետ` Թ­րամ­փի եւ Սիի ա­ռանձ­նազ­րույց­նե­րում նման սխե­մա քննարկ­վե՞լ է, ի­հար­կե, հնա­րա­վոր չէ ա­սել: Բայց այն, որ պե­կին­յան այ­ցից հե­տո ինչ­պես ա­մե­րիկ­յան, այն­պես էլ ի­րա­նա­կան կող­մը մաս­նա­վո­րա­պես բա­նակ­ցա­յին ա­ռա­ջար­կութ­յուն­նե­րի փո­խա­նակ­ման ժա­մա­նակ սկսել են ի­րար ծայ­րա­հեղ ան­հան­դուր­ժո­ղա­կան, դի­մա­ցի­նի հա­մար միան­գա­մայն ա­նըն­դու­նե­լի տար­բե­րակ­ներ ա­ռա­ջադ­րել, այն տպա­վո­րութ­յունն է ա­ռա­ջաց­նում, որ եր­կուսն էլ սկսել են նա­խընտ­րել ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րին վե­րա­դառ­նա­լը:

Տես նաեւ https://t.me/iravunk/67268 

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝