ԹՐԱՄՓԸ ՆՈՒՅՆ ԿՈՏՐԱԾ ՏԱՇՏԱԿԻ ԱՌԱՋ Է. ԿՌՎԵԼ ԿԱՄ ԼԵԶՈՒ ԳՏՆԵԼ

Ն­ման է, որ ԱՄՆ նա­խա­գա­հի նյար­դե­րը վերջ­նա­կա­նա­պես են տե­ղի տա­լիս: Այդ տպա­վո­րութ­յունն ա­ռա­ջա­ցավ նաեւ այն բա­նից հե­տո, երբ Թ­րամ­փը հրա­պա­րա­կավ նետ­վեց Հ­ռո­մի պապ Լ­եւոն IV-ի վրա` հայ­տա­րա­րե­լով. «Ես չեմ ու­զում այն­պի­սի պա­պ, ո­րը կար­ծում է, որ Ի­րա­նին թույ­լատր­վում է մի­ջու­կա­յին զենք ու­նե­նալ։ Ես չեմ ու­զում այն­պի­սի պա­պ, ո­րը սար­սա­փե­լի է հա­մա­րում ԱՄՆ-ի կող­մից Վե­նե­սո­ւե­լա­յի վրա հար­ձա­կու­մը: Ես չեմ ու­զում այն­պի­սի պա­պ, ո­րը քննա­դա­տում է Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի նա­խա­գա­հին: Հ­ռո­մի պապ Լ­եւո­նը պետք է շնոր­հա­կալ լի­նի. ե­թե ես Ս­պի­տակ տա­նը չլի­նեի, Լ­եւո­նը Վա­տի­կա­նում չէր լի­նի»: Այ­սինքն, Թ­րամ­փին պետք է այն­պի­սի Հ­ռո­մի պապ, ո­րը հե­զութ­յամբ կող­ջու­նի ա­մեն մի հան­ցա­գոր­ծութ­յուն…

ԼԵՎՈՆ ՊԱՊԻ՞Ց ԻՆՉ Է ՈՒԶՈՒՄ

­Միայն թե Հ­ռո­մի պա­պին «դար­ձի բե­րե­լու» հար­ցում Թ­րամ­փը մեկ տար­բե­րակ ու­նի` ռմբա­կո­ծել Վա­տի­կա­նը: Ու թող դա ֆան­տաս­տիկ չթվա. օ­րերս հայտ­նի դար­ձավ, որ ա­մե­րիկ­յան պա­տե­րազ­մի նա­խա­րա­րը նաեւ նման սպառ­նա­լիք­նե­ր է հղել Վա­տի­կա­նին: Միայն թե` սպառ­նա­լը մի բան է, ա­նե­լը` այլ: Ու քա­նի դեռ Թ­րամ­փը չի հա­ջո­ղաց­րել ողջ աշ­խար­հին պա­տե­րազմ հայ­տա­րա­րել, նման գոր­ծե­լաո­ճը միայն ի­րեն է հար­վա­ծում: Այ­սինքն, կար­ծես թե Թ­րամ­փը հատ­կա­պես վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս «կաշ­վից դուրս է գա­լիս», որ ա­վե­լի ու ա­վե­լի նվա­զեց­նի իր ընդ­հան­րա­կան վար­կա­նի­շը, դրա­նով հան­դերձ` ազ­դե­ցութ­յու­նը եւ այլն: Նույ­նը Հ­ռո­մի պա­պի դեմ այս «ոչ խա­չակ­րաց ար­շա­վանքն» էր, ո­րը ան­մի­ջա­պես էլ Թ­րամ­փի դեմ տրա­մադ­րեց կա­թո­լիկ հա­մայն­քը: Օ­րի­նակն է ԱՄՆ սե­նա­տոր Մարկ Քել­լիի  հայ­տա­րա­րութ­յու­նը Թրամփին. «Որ­պես կա­թո­լիկ՝ ես զզվե­լի եմ հա­մա­րում, որ Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի նա­խա­գա­հը հրա­պա­րա­կավ հար­ձակ­վում է Սուրբ Պետ­րո­սի հա­ջոր­դի վրա։ Դո­նալդ Թ­րամ­փը ձա­խող­վում է։ Ն­րա պա­տե­րազ­մը Ի­րա­նում հան­գեց­րել է ա­մե­րի­կա­ցի զոր­քե­րի եւ­ ի­րան­ցի ե­րե­խա­նե­րի մահ­վան։ Նա կհար­ձակ­վի ցան­կա­ցա­ծի վրա՝ ի­րեն պաշտ­պա­նե­լու փորձ կա­տա­րե­լու հա­մար: Նույ­նիսկ Ե­կե­ղե­ցու վրա, որ­տեղ մի­լիո­նա­վոր ա­մե­րի­կա­ցի­ներ ա­մեն օր հա­վատք եւ մ­խի­թա­րութ­յուն են գտնում։ Ա­մե­րի­կա­ցի ժո­ղո­վուր­դը ար­ժա­նի է այն­պի­սի նա­խա­գա­հի, ո­րը հաս­կա­նում է իր խոս­քե­րի հետ­եւանք­նե­րը եւ պա­տաս­խա­նատ­վութ­յուն է կրում իր գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի հա­մար»:

­Դե գնա ու հաս­կա­ցիր` ին­չո՞ւ Թ­րամ­փը ո­րո­շեց ա­նի­մաստ տեղն իր դեմ հա­նել կա­թո­լի­կա­կան հա­մայն­քին: Ե­րե­ւի միակ ռեալ բա­ցատ­րութ­յունն այն է, որ ծե­րու­կի նյար­դերն ի­րոք վերջ­նա­կա­նա­պես են տե­ղի տա­լիս: Ա­սենք, այդ բա­ցատ­րութ­յու­նը կա­րե­լի է տալ այս օ­րե­րին Թ­րամ­փի մյուս` ա­վե­լի խո­շոր եւ վատ­թա­րա­գույն հե­տե­ւանք­ներ խոս­տա­ցող քայ­լին` Ի­րա­նը բլո­կա­դա­յի են­թար­կե­լու ո­րոշ­մա­նը:

ՈՐՈՇԵՑ ՓԱԿԵԼ ԱՅՆ, ԻՆՉԸ ԽՈՍՏԱՆՈՒՄ ԷՐ ԲԱՑԵԼ

­Նա­խօ­րեին Պեն­տա­գո­նը պաշ­տո­նա­պես հայ­տա­րա­րեց` որ սկսում է (հայ­տա­րա­րութ­յան հա­մա­ձայն` ե­րեկ ժա­մը 10:00-ից) Ի­րա­նի ծո­վա­յին բլո­կա­դան: Թեեւ այն, որ այդ քայլն ա­մե­նե­ւին էլ միայն Ի­րա­նին չի հար­վա­ծում, գա­լիս է հու­շե­լու, որ սա կա­րող է ոչ միայն նյար­դա­յին խան­գար­ման հե­տե­ւանք լի­նել, այլ շատ ա­վե­լի խոր­քա­յին ծրագ­րե­րի: Այս­պես, ԱՄՆ-ն նախ պաշ­տո­նա­պես ֆիք­սում է, որ բլո­կա­դան` «Վե­րա­բե­րում է ԲՈԼՈՐ երկր­նե­րի նա­վե­րին», այդ թվում՝ Չի­նաս­տա­նին, Ռու­սաս­տա­նին եւ Հնդ­կաս­տա­նին: Նաեւ, որ այն վե­րա­բե­րում է «Պար­սից եւ Օ­մա­նի ծո­ցե­րի բո­լոր ի­րա­նա­կան նա­վա­հան­գիստ­նե­րին», այ­սինքն` ա­մե­նե­ւին էլ միայն Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի խնդրի հետ չէ, որ կապ­ված է:

­Նախ ֆիք­սենք. թեեւ Ի­րա­նի հետ հրա­դա­դա­րի ռե­ժի­մը դեռ պաշ­տո­նա­պես չե­ղարկ­ված չէ, սա­կայն բլո­կա­դա աս­վա­ծը պա­տե­րազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն է: Էլ չա­սած, որ հրա­դա­դարն ան­մի­ջա­պես նաեւ պաշ­տո­նա­պես կչե­ղարկ­վի, ե­թե ԱՄՆ-ն փոր­ձի ու­ժա­յին մի­ջո­ցով ար­գե­լել ի­րա­նա­կան նա­վե­րի շար­ժը: Եվ այն, որ նավ­թի հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա­ներն ան­մի­ջա­պես ար­ձա­գան­քե­ցին Թ­րամ­փի այդ քայ­լին, գա­լիս է հու­շե­լու, որ սպա­սե­լիք­նե­րը, մեղմ ա­սած, հու­սադ­րող չեն: Ա­մեն դեպ­քում, ի՞նչ կա այս ա­մե­նի տակ, ո՞ւր է տա­նե­լու:

Այս­տեղ, թե­րեւս, պետք է վե­րա­դառ­նալ Պա­կիս­տա­նում կա­յա­ցած Ի­րան-ԱՄՆ բա­նակ­ցութ­յու­ննե­րին, ո­րոնք, ինչ­պես Ի­րա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար Ա­րաղ­չին ար­տա­հայտ­վեց, ձա­խող­վե­ցին «հենց այն պա­հին, երբ «Իս­լա­մա­բա­դի հա­մա­ձայ­նա­գի­րը» ըն­դա­մե­նը մի քա­նի քայլ էր հե­ռու»: Այ­սինքն, ըստ Ա­րաղ­չու. «Մենք բախ­վե­ցինք ա­գա­հութ­յան, նպա­տակ­նե­րի ա­նընդ­հատ փո­փո­խութ­յան եւ շր­ջա­փակ­ման սպառ­նա­լիք­նե­րի հետ»: Թե որն էր ԱՄՆ-ի պա­հան­ջը, մեկ­նա­բա­նել է ի­րա­նա­կան պատ­վի­րա­կութ­յան ան­դամ Սե­յեդ Նա­բա­վիան.

1. Ն­րանք պա­հան­ջել են Հոր­մու­զի նե­ղու­ցից ստաց­ված ե­կա­մուտ­նե­րի հա­մա­տեղ բա­ժին Ի­րա­նի հետ:
2. Ն­րանք ցան­կա­նում էին, որ մեր 60%-ով հարս­տաց­ված ու­րա­նը հան­վի Ի­րա­նից։
3. Ն­րանք ձգտում էին Ի­րա­նին զրկել ու­րա­նը հարս­տաց­նե­լու ի­րա­վուն­քից 20 տա­րով:

­Թե­րեւս, կա­րե­լի է են­թադ­րել, որ ե­թե Ի­րա­նը հա­մա­ձայն­վեր Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի հսկո­ղութ­յու­նը կի­սել ԱՄՆ-ի հետ, ու­րա­նի թե­մա­յով հաս­տատ ինչ-որ լու­ծում­ներ կգտնվեին: Հի­շեց­նենք, որ նման ակ­նարկ լսվել է նաեւ Թ­րամ­փից. ե­թե Հոր­մու­զի նե­ղուցն Ի­րա­նը հա­մա­ձայն­վի շա­հա­գոր­ծել ԱՄՆ-ի հետ, ա­պա մնա­ցած ա­մեն բան շատ ա­րագ տե­ղը կընկ­նի: Ընդ ո­րում` ա­սել, թե այդ­տեղ Թ­րամ­փը պար­զա­պես «բիզ­նե­սից փայ» է ու­զում, ե­րե­ւի սխալ կլի­նի: Նե­ղու­ցով անց­նում է օ­րա­կան մոտ 20 մի­լիոն բա­րել նավթ, ո­րի ա­մեն բա­րե­լից Ի­րա­նը պա­հան­ջում է 2 դո­լար: Դա, հա­նած Ի­րա­նի անվ­ճար ան­ցում­նե­րը, ամ­սա­կան 1 մի­լիար­դի չափ գու­մար է, տա­րե­կան` 12 մի­լիար­դի: Եր­կու մա­սի բա­ժա­նե­լու եւ ծախ­սե­րը հա­նե­լու դեպ­քում ԱՄՆ-ը կա­րող էր հու­սալ, ա­սենք, տա­րին մոտ 5 մի­լիար­դի ե­կա­մուտ: Սա ԱՄՆ-ի հա­մար այն գու­մա­րը չէ, հա­նուն ո­րի ի­մաստ կու­նե­նար եւս մի քա­նի հար­յուր մի­լիարդ ծախ­սել Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մե­լու հա­մար, չհաշ­ված քա­ղա­քա­կան գեր­ռիս­կե­րը: Խն­դի­րը փո­ղը չէ, խնդիրն այն է, թե քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով ինչ է նշա­նա­կում Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը:

 Հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, ո­րը լսվեց Ճա­պո­նիա­յից, շատ բա­նի մա­սին է ակ­նար­կում: Այն է` ճա­պո­նա­ցի­նե­րը Ի­րա­նից նավթ են գնում չի­նա­կան յո­ւա­նով: Ու չմո­ռա­նանք. Հոր­մու­զի նե­ղու­ցով անց­նե­լու հա­մար Ի­րա­նը վճար է պա­հան­ջում ոչ թե դո­լա­րով, այլ նո­րից յո­ւա­նով: Էլ չա­սած, որ «վատ օ­րի­նա­կը վա­րա­կիչ է». ի՞նչ է լի­նե­լու, ե­թե ա­րաբ­նե­րը եւս սկսեն գո­նե ա­սիա­կան գո­տում նավթ վա­ճա­ռել յո­ւա­նով: Էլ չա­սած ռուս­նե­րի մա­սին, ո­րոնք ոչ միայն նավթն ու գա­զը, այլ, առ­հա­սա­րակ, Չի­նաս­տա­նի հետ երկ­կողմ ա­ռեւ­տու­րը գրե­թե ամ­բող­ջութ­յամբ յո­ւա­նի­զաց­րել են: Հե­տե­ւանքն աչ­քի ա­ռաջ է. ե­թե Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը վերջ­նա­կա­նա­պես է հայտն­վում ի­րա­նա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ, ա­պա դա «նավ­թա­դո­լար» հաս­կա­ցութ­յան հա­մար «դա­գա­ղի վեր­ջին մե­խի» աս­տի­ճա­նի հաս­նող լրջա­գույն սպառ­նա­լիք է` մնա­ցած բո­լոր հե­տե­ւանք­նե­րով հան­դերձ: Ու ե­թե հի­մա Թ­րամ­փը չի կա­րո­ղա­նում Հոր­մու­զի նե­ղու­ցում հաս­տա­տել նախ­կին կար­գա­վի­ճա­կը, մնում է գո­նե հա­մա­տե­ղութ­յան կար­գով վե­րահս­կո­ղութ­յուն ու­նե­նալ: Ի­րա­նը մեր­ժեց եւ ոչ ա­ռանց թի­կուն­քին Պե­կի­նի եւ Մոսկ­վա­յի շուն­չը զգա­լու: Ու Թ­րամ­փին մնում էր իր հեր­թին բլո­կա­դա­յի են­թար­կել այն, ին­չը խոս­տա­նում էր բա­ցել: Զա­վեշ­տի է նման­վում, ո­րը ֆիք­սում է ան­գամ ա­մե­րիկ­յան սե­նա­տոր Մարկ Ո­ւոր­նե­րը. «Ես չեմ հաս­կա­նում, թե ինչ­պես Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը փա­կե­լը, կստի­պի ի­րան­ցի­նե­րին բա­ցել այն»:

ԻՆՉԻ ԿՏԱՆԻ ԻՐԱՆԻ ԲԼՈԿԱԴԱՆ

­Բայց որ­քա­նո՞վ է ի­րա­տե­սա­կան ԱՄՆ-ի այս նոր քայ­լը: Նախ, ե­թե դրա է­ֆեկ­տի­վութ­յան վրա շատ մեծ հույ­սեր ու­նե­նա­յին, ա­պա հաս­տատ, այն էլ` Չի­նաս­տա­նին խնդրե­լով, Իս­լա­մա­բա­դում բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի փո­խա­րեն հենց այդ չա­փա­զանց վտան­գա­վոր քայ­լին կդի­մեին: «Չա­փա­զանց վտան­գա­վոր», քա­նի որ այս­պի­սով գործ­նա­կա­նում ու­ղիղ հա­կա­սութ­յան մեջ են մտնում ա­ռա­ջին հեր­թին Չի­նաս­տա­նի հետ, ա­պա նաեւ Հնդ­կաս­տա­նի եւ վեր­ջում` Ռու­սաս­տա­նի, ար­գե­լե­լով նաեւ նրանց նա­վե­րի ան­ցու­մը: Ընդ ո­րում, խնդիրն ա­վե­լի սուր է հենց Չի­նաս­տա­նի եւ Հնդ­կաս­տա­նի պա­րա­գա­յում, քա­նի որ ԱՄՆ-ի այդ ար­գելքն ու­ղիղ հար­ված է այդ երկր­նե­րի անվ­տան­գութ­յա­նը. Հոր­մու­զի նե­ղու­ցով ստա­նում են ի­րենց է­ներ­գա­կիր­նե­րի միան­գա­մայն ծան­րակ­շիռ մա­սը: Վեր­ջա­պես, հար­վածն ուղղ­ված է նաեւ Եվ­րո­պա­յին, ո­րը եւս «նստած է» ա­րա­բա­կան «նավ­թա­յին ա­սե­ղին»: Ու սա դեռ միայն է­ներ­գա­կիր­նե­րի մա­սով:

Ընդ­հա­նուր պատ­կե­րը սա է. Հոր­մու­զի նե­ղու­ցով անց­նում է նավ­թի հա­մաշ­խար­հա­յին պա­հան­ջար­կի մոտ 20 եւ գա­զի` մոտ 20-25 տո­կո­սը: Պա­տե­րազ­մա­կան ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը թեեւ ո­րո­շա­կի խնդիր­ներ ա­ռա­ջաց­րեց, սա­կայն, չնա­յած մեծ աղ­մու­կին, ի­րա­կա­նում ան­կու­մը շատ մեծ չէր: Նախ, նե­ղու­ցով անց­նում էր ի­րա­նա­կան նավ­թը, ո­րի ար­տա­հա­նու­մը զգա­լիո­րեն ա­վե­լա­ցավ: Երկ­րոր­դը. մի շարք դեպ­քե­րում Ի­րա­նը թույլ տվեց այլ երկր­նե­րի նավ­թի ան­ցում: Ոչ մեծ ծա­վալ­նե­րով, սա­կայն ոչ էլ անն­շան:

­Բա­ցի այդ, նաեւ Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը շրջան­ցող նավ­թի փո­խադր­ման ու­ղի­ներ: Խո­ղո­վա­կա­շա­րով Սաուդ­յան Ա­րա­բիան կապ­վում է Կար­միր ծո­վի հետ (հաշ­վար­կա­յին հզո­րութ­յուն օ­րա­կան 5 մի­լիոն բա­րել է, ո­րը հասց­րել է 7-ի): Այլ խո­ղո­վա­կա­շա­րով ԱՄԷ-ից օ­րա­կան 1,5 մի­լիոն բա­րել է հաս­նում Կար­միր ծով: Կան նաեւ Ի­րա­քից դուրս ե­կող խո­ղո­վա­կա­շա­րեր, ո­րոնք սա­կայն ու­նեն խնդիր­ներ: Թ­վե­րը շրջան­ցե­լով` նշենք, որ հան­րա­գու­մա­րում, որ­պես Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի շրջան­ցում, խո­ղո­վա­կա­շա­րե­րը ի­րենց վրա վերց­րին օ­րա­կան հա­վել­յալ մոտ 5 մի­լիոն բա­րել նավթ, որն ա­մեն օր նե­ղու­ցով անց­նող 20-21 մի­լիոն բա­րել նավ­թի մեջ զգա­լի ցու­ցա­նիշ է: Գու­մա­րած Ի­րա­նի նավ­թի ար­տա­հան­ման ա­վե­լա­ցու­մը եւ մյուս թույ­լատր­ված ար­տա­հա­նում­նե­րը: Այ­սինքն, այդ 20-21 մի­լիոն բա­րե­լի մոտ կե­սը պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ է­լի դուրս էր գա­լիս հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա: Բա­ցի այդ, հե­ղուկ բնա­կան գա­զի հա­մաշ­խար­հա­յին ծա­վալ­նե­րի մոտ 20-25%-ը անց­նում է նե­ղու­ցով, ո­րի հա­մար ար­դեն  ցա­մա­քա­յին այ­լընտ­րանք չկա:

­Լիա­կա­տար բլո­կա­դա­յի դեպ­քում նավ­թի ար­տա­հա­նու­մը Պար­սից ծո­ցի գո­տուց լիո­վին կանգ կառ­նի. Ի­րա­նը դժվար թե ա­րա­բա­կան խո­ղո­վա­կա­շա­րե­րի աշ­խա­տան­քը չկանգ­նեց­նի: Սա ար­դեն են­թադ­րում է աշ­խար­հում 20 տո­կո­սա­նոց դե­ֆի­ցիտ եւ 1 բա­րե­լի հա­մար մոտ 200 դո­լա­րի կար­գի գին:

­Սա ար­դեն իսկ տնտե­սա­կան ա­ղետ է աշ­խար­հի հա­մար, սա­կայն միայն դրա­նով ա­մեն բան չի սահ­մա­նա­փակ­վի: Բ­լո­կա­դա­յի դեպ­քում, ինչ­պես Ի­րա­նը կան­խավ հայ­տա­րա­րել է, կար­գե­լա­փա­կի նաեւ Բաբ էլ-­Ման­դե­բի նե­ղու­ցը` դե­պի Կար­միր ծով եւ Սո­ւե­զի ջրանք տա­նող ու­ղին: Սա ար­դեն ան­նա­խա­դեպ հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան կա­տաստ­րո­ֆա կլի­նի:

­Բայց ան­գամ սա չէ վեր­ջը. երբ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը հար­վածն ուղ­ղա­կիո­րեն ուղղ­ում են Չի­նաս­տա­ն, ա­պա պա­տաս­խա­նը կա­րող է լի­նել հա­յե­լա­յին: Այ­սինքն, ռիս­կի գո­տում են հայտն­վում նաեւ Պա­նա­մա­յի ջրանց­քը, Սո­ւե­զի ջրանցքը եւ Մա­լակ­կա­յի նե­ղու­ցը. ներ­կա­յիս հա­մաշ­խար­հա­յին լո­գիս­տի­կա­յի ա­ռանց­քա­յին կե­տե­րը:

­Կա­րո՞ղ է Թ­րամ­փը դի­մադ­րել այս ա­մե­նից բխող հե­տե­ւանք­նե­րին, այդ թվում` ԱՄՆ-ում: Սա ար­դեն ա­ռան­ձին հարց է:

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝