Անվտանգությունը գիտակցված առաջնահերթություն է, հայրենիքը՝ արժեք, իսկ ապագան՝ պլանավորված նպատակ

Արդյո՞ք մենք՝ որպես հասարակություն, պատրաստ ենք վերջապես հրաժարվել միջազգային «արդարության» դատարկ ակնկալիքից և իրականացնել այն գիտակցական ու արժեհամակարգային վերափոխումը, որն անհրաժեշտ է Հայաստանի պետականությանը «տրված իրականությունից» վերածելու համար ինքնաբավ, համակարգային պլանավորված և ներքին պատասխանատվության վրա հիմնված անխոցելի հայրենիքի, թե՞ շարունակելու ենք մեր անհոգությամբ վտանգել մեր գոյությունը մինչև պատմական հիշողության վերջնական կորուստը։ Հարցի պատասխանը փորձել ենք ստանալ արցախցի փաստաբան Ռաֆայել Մարտիրոսյանից.
- Փոքր ազգերի գոյաբանական անվտանգության խնդիրը՝ Հայաստանի և Արցախի փորձի համատեքստում, հիմնական թեզն այն է, որ ազգային անվտանգությունը խաթարվում է ոչ միայն արտաքին սպառնալիքներով, այլև ներքին՝ գիտակցական և արժեհամակարգային թուլություններով։ Այստեղ արծարծվում է «ամրոցի ընկալման» տեսությունը, ըստ որի՝ ռազմավարական տարածքների կորուստը նախ և առաջ պայմանավորված է դրանց արժեքային ընկալման խաթարմամբ։ Հայաստանի ապագան կախված է անվտանգության, արժանապատիվ կենսապայմանների և ազգային արժեքների համակարգային համադրությունից։
    Փոքր ազգերի գոյության խնդիրը մշտապես եղել է քաղաքական փիլիսոփայության և միջազգային հարաբերությունների տեսության կենտրոնական հարցերից մեկը։         Պատմությունը ցույց է տալիս, որ նման ազգերը հաճախ հայտնվում են մեծ ուժերի շահերի բախման կիզակետում՝ կորցնելով ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու հնարավորությունը։ Հայաստանի և հատկապես Արցախի վերջին տասնամյակների փորձը վկայում է, որ գոյաբանական վտանգները պայմանավորված են ոչ միայն արտաքին ուժերի ագրեսիվ քաղաքականությամբ, այլև ներքին համակարգային թերություններով։Այս համատեքստում առաջ է գալիս մի հիմնարար հարց․
արդյո՞ք ազգային անվտանգության ճգնաժամը ավելի շատ արտաքին, թե ներքին բնույթ ունի։
       Արցախը կարելի է դիտարկել որպես ոչ միայն ռազմավարական տարածք, այլև որպես հոգեբանական և քաղաքակրթական «ամրոց»։ «Ամրոցի ընկալման» տեսությունը ենթադրում է, որ որևէ տարածքի պաշտպանունակությունը կախված է ոչ միայն ռազմական ռեսուրսներից, այլև դրա նկատմամբ ձևավորված արժեքային վերաբերմունքից։Երբ տարածքը ընկալվում է որպես անփոխարինելի գոյաբանական հենարան՝ձևավորվում է համազգային մոբիլիզացիա,ուժեղանում է դիմադրողականությունը,նվազում է ներքին պառակտումը։Հակառակ դեպքում՝
երբ այն դիտարկվում է որպես «տրված իրականություն», առաջանում է ինքնաբավության պատրանք, որը հանգեցնում է զգոնության կորստի։Արցախի պարագայում այս երկրորդ մոտեցումն աստիճանաբար գերակշռեց, ինչն էլ թուլացրեց համակարգային դիմադրությունը։
     Հայ ժողովրդի պատմական փորձը ցույց է տալիս արտաքին ուժերի նկատմամբ վստահության պարբերական վերարտադրություն։Ցավոք այսօր էլ շարունակվում է։Դարերի ընթացքում մեր ազգի դեֆեկտիվ կողմը  չի կարգավորվում։ Հայկական փորձը կարելի է բնութագրել որպես այս սխալի պարբերական կրկնություն, ինչը վկայում է ոչ թե պատահականության, այլ համակարգային մտածողության խնդրի մասին։ Այս երևույթը կարելի է սահմանել որպես «արդարության արտաքին դելեգացիա», երբ ազգը իր անվտանգության ապահովումը ենթագիտակցաբար փոխանցում է միջազգային համակարգին։Սակայն միջազգային հարաբերությունների իրականությունը կառուցված է ոչ թե արդարության, այլ ուժի և շահերի հավասարակշռության վրա։
Այս պայմաններում արտաքին արդարության ակնկալիքը դառնում է ռազմավարական խոցելիություն։Կոսմոլոգիական պարադոքս չէ չգիտենալու համար, որ ազգային անվտանգությունը  բազմաշերտ համակարգ  է, որտեղ ներքին գործոնները հաճախ որոշիչ են արտաքին սպառնալիքների նկատմամբ դիմադրության ձևավորման հարցում։Պետությունը պետք է կարողանա կանխատեսել և չեզոքացնել սպառնալիքները՝ առանց արտաքին կախվածության։Դրա հետ մեկտեղ  Ժողովրդագրական պոտենցիալի կորուստը ուղղակիորեն թուլացնում է պետության դիմադրողականությունը։Իսկ ահա ազգային արժեքների թուլացումը բերում է հայրենիքի նկատմամբ պատասխանատվության նվազման։
Հայրենիքը դադարում է լինել ներքին պարտավորություն և վերածվում է արտաքին իրականության։Արցախի կորուստը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես ավարտված իրադարձություն, այլ որպես նախազգուշացում Հայաստանի համար։ Եթե նույն մտածողության մոդելները պահպանվեն, ապա վտանգը կարող է տարածվել արդեն պետականության հիմքերի վրա։Հայաստանի առջև կանգնած է հետևյալ ընտրությունը՝շարունակել ապավինել արտաքին ուժերին,կամ ձևավորել ինքնաբավ և պատասխանատու ազգային համակարգ։Առաջին տարբերակը ենթադրում է կախվածության խորացում,
երկրորդը՝ երկարաժամկետ կայունություն, սակայն պահանջում է գիտակցական վերափոխում։
       Արցախի կորուստը չի կարող բացատրվել միայն արտաքին գործոններով։ Այն նաև ներքին գիտակցական և արժեհամակարգային ճգնաժամի հետևանք է։Հիմնական եզրահանգումն այն է, որ՝
ազգային գոյությունը չի պահպանվում արտաքին արդարությամբ,
այլ պահպանվում է ներքին պատասխանատվությամբ և համակարգային կազմակերպվածությամբ։Հայաստանի ապագան կախված է նրանից, թե արդյոք կկարողանա ձևավորել այնպիսի հասարակություն, որտեղ՝անվտանգությունը գիտակցված առաջնահերթություն է,հայրենիքը՝ արժեք,իսկ ապագան՝ պլանավորված նպատակ։Միայն այս դեպքում հնարավոր կլինի ապահովել ոչ միայն պետության շարունակականությունը, այլև նրա պատմական հիշողության փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝