Մխիթարյան, թե՞ Սուչիչ.Կիվուն դեռ վերջնական որոշում չունի Հայաստանի հավաքականում Տիկնիզյանն այլ դեմք է ցույց տալիս. հունական մամուլի դիտարկումները Մարտնչող «բարեփոխիչների» կլանը հերթական սուտն ու կեղծիքն է տարածում Ամենակարեվորն է, որ երեք առաջնորդները կարողացան նստել մեկ սեղանի շուրջ Պատահական չէ, որ Պուտինն ի ցույց դրեց «միջուկային ճամպրուկը» Զատկից հետո ներկած ձուն մեզ պետք չէ․ Շարմազանովը՝ Փաշինյանին Թքե՛ք այդ մանդատների վրա, պահել եք որ ի՞նչ․ Հայկ Բաբուխանյան «Անհաջողության ջենթլմենները» կրկին հանձնվում են Նիկոլը փորձում է Մոսկվային համոզել, թե ինքը Հայաստանը ԵՄ կազմում տեսնում է 20 տարի անց Խոշոր վթար Վանաձորի գլխավոր ճանապարհին. Տեսանյութ

Ինչ նկատի ուներ Նիկոլը

Վերլուծություն

Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում վերջին շրջանի զարգացումները նորից բացահայտում են մի հին, բայց չլուծված հակասություն՝ իշխանության եւ ընդդիմության միջեւ ոչ միայն քաղաքական, այլեւ արժեքային ճգնաժամը: Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունները, մեղմ ասած, դուրս են քաղաքական առողջ բանավեճի շրջանակներից եւ տեղափոխվում են սպառնալիքների ու ճնշման լեզվի տիրույթ: Այդ հռետորաբանությունը ոչ միայն սրում է իրավիճակը, այլեւ խորացնում է հասարակական բեւեռացումը՝ ստեղծելով փոխադարձ անվստահության նոր շերտեր:

Փաշինյանի ճեպազրույցում հնչեցված միտքը, թե լրագրողների մեծ մասը «պարտավոր է» քվեարկել իշխանության օգտին, հակառակ դեպքում կարող է բախվել անգամ հաշմանդամության սպառնալիքի, ոչ միայն անընդունելի է ժողովրդավարական պետության ղեկավարի համար, այլեւ ուղիղ հարված է խոսքի ազատության հիմքերին: Սա արդեն ոչ թե քաղաքական գնահատական է, այլ՝ քաղաքական ճնշման հռետորաբանություն, որը հիշեցնում է Հայաստանի նորագույն պատմության ամենամութ էջերը եւ վտանգավոր նախադեպեր է ստեղծում ապագայի համար:

Եվ հենց այստեղ է, որ առաջանում է ամենահետաքրքիր զուգահեռը: Փաշինյանն իր խոսքում ակնհայտորեն ակնարկում էր ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանավարման տարիները՝ փորձելով ցույց տալ, որ ընդդիմության կոնկրետ շրջանակների վերադարձը կնշանակի հետընթաց դեպի բռնաճնշումներ: Ասվածում, որքան էլ պարադոքսալ հնչի, կա ճշմարտության հատիկ: Քոչարյանի օրոք իսկապես խոսքի ազատությունը ծանր վիճակում էր, լրագրողները ենթարկվում էին ճնշումների, խմբագրություններ էին փակվում կամ ենթարկվում հարձակումների: Սա փաստ է, որը ոչ ոք չի կարող ջնջել, ոչ էլ հերքել, եւ որի հետեւանքները դեռ զգացվում են հանրային հիշողության մեջ:

ԻՆՉՈ՞Վ Է ՏԱՐԲԵՐՎՈՒՄ ՆԻԿՈԼԸ ՔՈՉԱՐՅԱՆԻՑ

Բավական է հիշել, թե ինչ իրավիճակում էր գտնվում մամուլը Քոչարյանի օրոք: Անկախ լրատվամիջոցները մշտապես ճնշման տակ էին, իսկ ամենահայտնի դեպքերից մեկը Ա1+ հեռուստաընկերության փակումն էր, երբ իշխանությանը ոչ հաճո ալիքը պարզապես զրկվեց եթերից: Սա դարձավ խոսքի ազատության սահմանափակման խորհրդանիշ եւ երկար տարիներ մնաց որպես նախազգուշացնող օրինակ:

Չպետք է մոռանալ նաեւ լրագրողների նկատմամբ բռնությունների դեպքերը: Հանրության հիշողության մեջ դեռ թարմ է Պողոս Պողոսյանի սպանությունը, որը տարիներ շարունակ մնաց որպես իշխանության հետ կապվող աղմկահարույց պատմություն եւ վախի մթնոլորտ ձեւավորող ազդակ: Նույն տարիներին բազմաթիվ լրագրողներ ենթարկվում էին հետապնդումների, խմբագրություններում խուզարկություններ էին իրականացվում, իսկ քննադատական խոսքը հաճախ պատժվում էր ոչ միայն վարչական, այլեւ ֆիզիկական մեթոդներով, ինչն ավելի էր խորացնում հանրային լարվածությունը:

Ավելին, 2008 թվականի մարտի 1-ի իրադարձությունները դարձան այդ համակարգի կուլմինացիան, երբ հետընտրական զարգացումները հանգեցրին բախումների, զոհերի եւ արտակարգ դրության: Այդ օրերին լրատվամիջոցների գործունեությունը խիստ սահմանափակվեց, եւ տեղեկատվական դաշտը փաստացի վերահսկվեց իշխանության կողմից, ինչը լուրջ հարված էր ժողովրդավարական ինստիտուտներին:

Բայց այստեղ է ամբողջ խնդիրը. եթե այսօր նույն երեւույթների ականատես ենք լինում արդեն գործող իշխանության կողմից, ապա ինչո՞վ է տարբերվում ներկան անցյալից: Երբ երկրի ղեկավարը բաց տեքստով ասում է՝ «չեք կարող մեզ չընտրել», դա այլեւս ոչ թե ժողովրդավարություն է, այլ քաղաքական մոնոպոլիայի հայտ, որը վտանգում է բազմակարծության հիմքերը:

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆԸ ՊԱՀՈՒՄ ԵՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ՍԹՐԵՍԻ ՄԵՋ

Փաշինյանի խոսույթում առկա է նաեւ մեկ այլ վտանգավոր շերտ՝ վախի համակարգային օգտագործումը: Պատերազմի սպառնալիք, ինքնիշխանության կորուստ, ֆիզիկական վտանգներ, հաշմանդամ դառնալու մասին ակնարկներ: Սա դասական մեխանիզմ է՝ հասարակությանը պահել մշտական սթրեսի մեջ եւ այդ ֆոնի վրա լեգիտիմացնել սեփական իշխանությունը՝ նվազեցնելով քննադատական մտածողության դերը:

Միեւնույն ժամանակ, ընդդիմադիր դաշտը նույնպես հեռու է իդեալական լինելուց: Ռոբերտ Քոչարյանի վերադարձի շուրջ ձեւավորվող օրակարգը չի կարող լիարժեք վստահություն ներշնչել հասարակության լայն շերտերին: Նրա քաղաքական անցյալը շարունակում է ծանր բեռ լինել, իսկ ընտրական շեմը հաղթահարելու հարցը մնում է կասկածի տակ: Այս համատեքստում պատերազմում պարտված իշխանության կողմից նախորդ ընտրություններում պարտված ընդդիմության թեզը որոշակի հող ունի, բայց դա չի արդարացնում սեփական ձախողումները կամ վտանգավոր հռետորաբանությունը:

Ավելին, «նոր ուժերի» հայտը հաճախ վերածվում է հին համակարգերի վերաթողարկման՝ պարզապես այլ փաթեթավորմամբ: Քաղաքական դաշտում որակական փոփոխության փոխարեն՝ հաճախ տեսնում ենք կադրային նույն բազայի շրջանառություն: Օրինակ, իբրեւ ո՛չ նախկին, ո՛չ ներկա համարող ուժերն իրենց շարքերը համալրում են նախկին ոչ թե առաջատար, այլ այնպիսի դեմքերով, որոնք եղել են ինչ-որ պաշտոնյայի օգնականի տեղակալ: «Ճ» կլասի դեմքերով փորձում են ներկայանալ նորովի՝ առանց իրական բովանդակային փոփոխության: Բայց արդյունքում ստացվում է փակ շրջան. իշխանությունը վախեցնում է անցյալով, ընդդիմությունը փորձում է վերադառնալ՝ չհաղթահարելով այդ անցյալի ստվերը, իսկ հասարակությունը մնում է այս երկընտրանքի մեջ՝ առանց իրական այլընտրանքի:

Եվ հենց այստեղ է գլխավոր եզրակացությունը. խոսքի ազատության թեմայով ո՛չ Նիկոլ Փաշինյանը, ո՛չ Ռոբերտ Քոչարյանը չունեն բարոյական առավելություն միմյանց նկատմամբ: Մեկը հիշեցնում է անցյալի ճնշումները, մյուսը՝ ներկայում ձեւավորում նույն մթնոլորտը: Իսկ ժողովուրդը, սա տեսնելով, ամփոփում է՝ իրար արժեն, եւ այդ ընկալումն ավելի է խորացնում հասարակական հիասթափությունը:

Այս պայմաններում ամենավտանգավորը ոչ թե նրանց հակադրությունն է, այլ նրանց նմանությունը: Երբ իշխանությունն ու ընդդիմությունը, տարբեր ձեւակերպումներով, բայց նույն տրամաբանությամբ, սահմանափակում են ազատությունը, հասարակությունը կանգնում է իրական ընտրության առաջ՝ ոչ թե անձերի, այլ համակարգի փոփոխության անհրաժեշտության: Իսկ մինչ այդ, քաղաքական դաշտում շարունակվում է նույն խաղը՝ պարզապես դերակատարների հերթափոխով, առանց բովանդակային շրջադարձի:

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԴԱՇՏԸ ԿԱՆԳՆԱԾ Է ԲԱՐԴ ՀԱՆԳՐՎԱՆԻ ԱՌԱՋ

Հայաստանի քաղաքական իրականությունը այսօր կանգնած է մի բարդ հանգրվանի առաջ, որտեղ հասարակության պահանջները գնալով ավելի հստակ են, իսկ առաջարկվող լուծումները՝ ավելի ու ավելի անբավարար: Քաղաքացին այլեւս չի բավարարվում հին հակադրությունների վերարտադրմամբ կամ վախերի վրա կառուցված օրակարգերով: Նա սպասում է պատասխանատվության մշակույթի ձեւավորմանը, որտեղ իշխանությունն ու ընդդիմությունը մրցում են ոչ թե անցյալի մանիպուլյացիաներով, այլ ապագայի հստակ ծրագրերով:

Եթե այս պահանջը շարունակվի անտեսվել, ապա քաղաքական դաշտում կաճի ոչ թե վստահությունը, այլ օտարումը, եւ հասարակությունը աստիճանաբար կհեռանա ակտիվ մասնակցությունից: Իսկ դա ամենամեծ ռիսկն է ցանկացած պետության համար, քանի որ ժողովրդավարությունը չի կարող գոյություն ունենալ առանց ներգրավված եւ վստահող քաղաքացիների: Հետեւաբար, իրական փոփոխությունը սկսվելու է ոչ թե հերթական դեմքերի ի հայտ գալուց, այլ քաղաքական մտածողության վերափոխումից, որտեղ ազատությունը, պատասխանատվությունն ու արժանապատվությունը դառնում են ոչ թե հռետորաբանություն, այլ` գործելակերպ:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ