ԹՐԱՄՓԸ ՀԻՄԱ ԷԼ «ՇԱՏ ՎԱՏ ԱՊԱԳԱՅՈՎ» ՆԱՏՕ-ԻՆ Է ՍՊԱՌՆՈՒՄ

Ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մը շա­րու­նա­կում է զար­գա­նալ Թ­րամ­փի հա­մար վա­տա­գույն տար­բե­րա­կով: Աս­վա­ծի հիմ­նա­վո­րում­նե­րից մեկն էլ այն պարզ եւ տե­սա­նե­լի փաստն է, որ գլո­բալ տե­ղե­կատ­վա­կան դաշ­տում բուն ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի թե­ման նկա­տե­լիո­րեն իր դիր­քը սկսել է զի­ջել պա­տե­րազ­մի ա­ռաջ բե­րած հե­տե­ւանք­նե­րի խնդ­րին: Ու այս հար­թութ­յու­նում Թ­րամ­փը դառ­նում է ա­ռա­վե­լա­գույն խո­ցե­լի:

ՆԵԹԱՆՅԱՀՈՒԻ ԱՌԵՂԾՎԱԾԸ

Բայց մինչ ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մից բխող հե­տե­ւանք­նե­րին հաս­նե­լը` նախ ֆիք­սենք, որ ներ­կա պա­հին Թ­րամ­փի հա­մար խնդիր­նե­րը մի քա­նի ուղղ­վա­ծութ­յան են: Դ­րանց թվում ա­ռաջ­նա­յին դար­ձավ վար­չա­պետ Նե­թան­յա­հու­ի «ան­հե­տա­նա­լու» թե­ման: Ան­ցած շա­բաթ­վա սկզբնե­րին վեր­ջին պա­հին չե­ղարկ­վեց Նե­թան­յա­հու­ի հան­դի­պու­մը Թ­րամ­փի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի` Ո­ւիտ­կո­ֆի եւ Քուշ­նե­րի հետ, ո­րի անց­կաց­ման մա­սին կար հստակ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն: Այդ պա­հից սկսած Նե­թան­յա­հուն ան­հե­տա­ցել է հրա­պա­րա­կա­յին դաշ­տից: Այն ի­մաս­տով, որ այդ պա­հից սկսած չկան նրա հան­դի­պում­նե­րի, ե­լույթ­նե­րի եւ նման մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի մա­սին հստակ, ո­րե­ւէ կաս­կած չհա­րու­ցող տե­սան­յու­թեր ու նման այլ ֆիքս­ված փաս­տեր: Նե­թան­յա­հու­ի սպան­վե­լու մա­սին լու­րե­րը հեր­քե­լու հա­մար տա­րած­վեց տե­սան­յութ, սա­կայն շատ ա­րագ պարզ­վեց, որ դա ԱԻ­–ի մի­ջո­ցով է պատ­րաստ­ված, ընդ ո­րում, չա­փա­զանց կո­պիտ. տե­սան­յու­թում վար­չա­պե­տի ա­մեն ձեռ­քին 6 մատ էր, եւ ա­տամ­ներ չկա­յին: Շա­րու­նակ­վող աղ­մու­կից հե­տո նա­խօ­րեին տա­րած­վեց եւս մեկ տե­սան­յութ, որ­տեղ, իբր, Նե­թան­յա­հուն սրճա­րա­նում սուրճ է խմում: Այս­տեղ, ճիշտ է, նա ար­դեն հինգ մատ ու­ներ, սա­կայն շատ ա­րագ նկատ­վե­ցին դե­տալ­ներ, ո­րոնք ակ­նար­կում են, որ այս մի տե­սան­յու­թը եւս կա­րող է սար­քո­վի լի­նել:

Կարճ ա­սած, հստակ ա­պա­ցույց, որ Նե­թան­յա­հուն ողջ է կամ սպան­ված, այս պա­հին գո­յութ­յուն չու­նի, ո­րը տա­նում է եր­կու վար­կա­ծի: Կամ սա դի­տա­վոր­յալ խաղ է, ո­րով փոր­ձում են Նե­թան­յա­հու­ին հա­նել Ի­րա­նի խոս­տա­ցած պա­տաս­խան հար­վա­ծի տա­կից: Սա­կայն այս վար­կածն ար­դեն իսկ լուրջ հար­ված է ա­մե­րի­կա­–իս­րա­յել­յան կոա­լի­ցիա­յի հե­ղի­նա­կութ­յա­նը: Թ­րամփն ա­մեն կերպ փոր­ձում է հա­մո­զել, թե ար­դեն Ի­րա­նին հաղ­թել է, նրա հրթիռ­նե­րից բան չի մնա­ցել, ողջ ի­րա­նա­կան ռազ­մա­կան պո­տենց­իա­լը զրո­յաց­վել է: Բայց երբ այդ ի­րա­վի­ճա­կում նման խո­շոր խա­ղեր են սար­քում, որ Նե­թան­յա­հու­ին թաքց­նեն, ա­պա դա լրիվ ջուրն է լցնում Թ­րամ­փի այդ բո­լոր քա­րոզ­նե­րը` ի հայտ բե­րե­լով ի­րա­վի­ճակ, երբ այլ տար­բե­րակ չու­նե­նա­լով, ստիպ­ված են Նե­թան­յա­հու­ին ի­րա­նա­կան հար­ված­նե­րից հե­ռու պա­հել նրա մահ­վան մա­սին կեղծ լու­րեր տա­րա­ծե­լով: Խաղ, ո­րը լուրջ հար­ված է նախ Իս­րա­յե­լի բա­րո­յա­հո­գե­բա­նա­կան ի­րա­վի­ճա­կին, ա­պա` ա­մե­րի­կա­–իս­րա­յել­յան կոա­լի­ցիա­յի ռազ­մա­կան հե­ղի­նա­կութ­յա­նը: Եվ երկ­րորդ տար­բե­րակ­ը. ե­թե Նե­թան­յա­հուն ի­րոք սպան­ված է, ա­պա նույ­նիսկ մեկ­նա­բա­նե­լու կա­րիք չու­նի, թե դա ինչ հար­ված է ա­մե­րի­կա­–իս­րա­յել­յան կոա­լի­ցի­ա­յին: Այն կար­գի, որ նման ի­րա­վի­ճա­կում ոչ թե նույ­նիսկ Ի­րա­նի հաղ­թա­նա­կի, այլ կա­րող է ան­գամ Իս­րա­յե­լի լի­նել–չ­լի­նե­լու թե­ման մտնի գործ­նա­կան օ­րա­կարգ: Ա­մեն դեպ­քում, որ կող­մից էլ խնդրին մո­տե­նաս, Նե­թան­յա­հու­ի թե­ման Թ­րամ­փի հա­մար չա­փա­զանց լուրջ բեռ է դար­ձել:

Թ­րամ­փի հա­մար հիմ­նա­կան` գլխա­վոր խնդիրն է ռազ­մա­կան բա­ցա­հայտ ա­ռա­վե­լութ­յան բա­ցա­կա­յութ­յու­նը: Ի­րո­ղութ­յունը սա է. ար­դեն ըն­թա­նում է պա­տե­րազ­մի եր­րորդ շա­բա­թը, եւ դա նշա­նա­կում է, որ Ի­րա­նը կա­րո­ղա­ցավ դի­մա­նալ ա­մե­նա­ծանր ա­ռա­ջին փու­լին: Ընդ ո­րում, դի­մա­ցավ` ԱՄՆ­–ին եւ Իս­րա­յե­լին հասց­նե­լով այն­պի­սի հար­ված­ներ, ո­րոնց հե­գե­մո­նը եր­բե­ւէ չէր տե­սել. եր­բե­ւէ ա­մե­րիկ­յան դես­պա­նատ­ներ կամ ռազ­մա­բա­զա­ներ հիմ­նա­հա­տակ չէին ա­վեր­վել, ու այս հար­ցով, ի­հար­կե, Թ­րամ­փը ԱՄՆ մյուս բո­լոր նա­խա­գահ­նե­րի ցան­կում դար­ձավ ան­վի­ճե­լի ա­ռա­ջա­տար:

Ն­րա հա­մար ա­մե­նա­վատն այն է, որ պա­տե­րազ­մի ներ­կա­յիս` երկ­րորդ փու­լում ի­րա­վի­ճա­կը ար­մա­տա­պես փո­խե­լու տար­բե­րակ­ներ, այս­պես ա­սենք, տե­սա­նե­լի չեն: Օգ­տա­գոր­ծել է գործ­նա­կա­նում ողջ զի­նա­նո­ցը, բա­ցի մի­ջու­կա­յին զեն­քից, ու արդ­յուն­քը սա է: Իսկ ա­հա Ի­րա­նը շա­րու­նա­կում է նո­րա­նոր զի­նա­տե­սակ­ներ մտցնել մար­տի մեջ` հրթիռ­ներ, ո­րոնք կա­րող են հար­վա­ծել մին­չեւ Եվ­րո­պա, նոր տե­սա­կի ա­նօ­դա­չու­ներ եւ այլն: Փո­խա­դարձ հար­ված­նե­րի ին­տեն­սի­վութ­յունն էլ նվա­զել է, ո­րը եւս ա­մե­նե­ւին էլ ԱՄՆ–Իս­րա­յե­լի օգ­տին ազ­դակ չէ: Նա­խօ­րեին տա­րած­վեց տե­սան­յութ, որ­տեղ ի­րա­նա­կան հրթիռն իր հա­մար հան­գիստ թռչում էր Թել Ա­վի­վի վրա­յով, հար­ված հասց­նում, սա­կայն իս­րա­յել­յան ՀՕՊ­–ի գոր­ծու­նեութ­յան հետ­քեր չկա­յին: Աղբ­յու­րի եզ­րա­կա­ցութ­յու­նը հե­տեւ­յալն է. «Իս­րա­յել­յան «Եր­կա­թե գմբե­թը» ոչ թե «մաղ» է դար­ձել, այլ այն պար­զա­պես չկա»: Այ­սինքն, խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը, որ Իս­րա­յելն ու­նի ՀՕՊ հրթիռ­նե­րի եւ մի­ջոց­նե­րի սուր պա­կաս, սրա­նով հաս­տատ­վում են: Իսկ դա հաս­տա­տում է փոր­ձա­գի­տա­կան այն վար­կա­ծը, որ ինչ­պես Իս­րա­յե­լը, այն­պես էլ ԱՄՆ–ն ու­նի ռազ­մամ­թեր­քի սուր պա­կաս: Մինչ­դեռ ՀՕՊ­–ի, ա­սենք նաեւ հար­ձա­կո­ղա­կան ժա­մա­նա­կա­կից հրթիռ­նե­րի ար­տադ­րութ­յան սահ­մա­նա­փա­կութ­յան պատ­ճա­ռով ա­րագ հա­մալ­րում­նե­րի հույ­սեր չկան: Իսկ ա­հա Ի­րա­նը սկսել է գեր­ժա­մա­նա­կա­կից  դրոն­նե­րի պա­տե­րազմ, որ­տեղ ակն­հայ­տո­րեն դրութ­յան տերն է:

ՆԱՎԹԻ ԳՆԵՐԸ

Ա­հա այս բո­լոր ի­րո­ղութ­յուն­ներն էլ Թ­րամ­փին բե­րել են պա­տե­րազ­մի ա­ռաջ բե­րած հե­տե­ւանք­նե­րի գերխն­դ­րին, որ­տեղ, կրկնենք, նա ա­ռա­վե­լա­գույն խո­ցե­լիութ­յուն ու­նի: Ու այս­տեղ, ի­հար­կե, ա­ռաջ­նա­յին է է­ներ­գա­կիր­նե­րի հա­մա­շխար­հա­յին գնե­րի հար­ցը, որ­տեղ ի­րա­վի­ճակն աչ­քի ա­ռաջ վատ­թա­րա­նում է:

Մի պահ Թ­րամ­փին հա­ջող­վեց կանգ­նեց­նել գնե­րի թիչ­քը` ՌԴ­–ի նավ­թա­յին պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րը մա­սամբ չե­ղար­կե­լով եւ Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը բա­ցե­լու խոս­տում­նե­րով: Սա­կայն այդ­պես էլ նե­ղու­ցի հար­ցով ո­րե­ւէ ռեալ լու­ծում ա­ռա­ջար­կել չկա­րո­ղա­ցավ: Իսկ հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, ո­րը նա­խօ­րեին լսվեց ԱՄՆ­–ից, ա­մեն բան էլ ա­վե­լի վատ­թա­րաց­րեց: Խոս­քը ԱՄՆ-ի հայ­տա­րա­րութ­յան մա­սին է, որ ստեղ­ծում է կոա­լի­ցիա, որ­պես­զի Հոր­մու­զի նե­ղու­ցում ու­ղեկ­ցեն տան­կեր­նե­րը: Դա չա­փա­զանց վատ ազ­դակ դար­ձավ հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա­նե­րի հա­մար: Այն ի­մաս­տով, որ դրա­նով նախ, ազ­դակ հա­ղորդ­վեց, որ ԱՄՆ-ն չ­կար­ո­ղա­ցավ կամ չցան­կա­ցավ կա­տա­րել իր իսկ մի­ջոց­նե­րով Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը բա­ցե­լու կամ այն­տե­ղով անց­նող նա­վերն ու­ղեկ­ցե­լու խոս­տու­մը: Երկ­րոր­դը. կոա­լի­ցիա ստեղ­ծե­լը եր­կար գործ է, եւ այդ ողջ ըն­թաց­քում նե­ղու­ցը փակ կմնա: Եր­րոր­դը. ո­րե­ւէ ե­րաշ­խիք չկա, որ նման կոա­լի­ցիա կստեղծ­վի կամ ստեղծ­վե­լու դեպ­քում է­ֆեկ­տիվ գոր­ծու­նեութ­յուն կու­նե­նա:

Բայց ան­գամ սա չէ ամ­բող­ջը: Կոա­լի­ցիա ստեղ­ծե­լու այդ գա­ղա­փա­րին զու­գա­հեռ, հեր­թա­կան ան­գամ ցայ­տուն ի ցույց դրվեց, թե ինչ վի­ճակ է ՆԱՏՕ­–ի ներ­սում: Բ­րի­տա­նիան հրա­պա­րա­կավ մեր­ժեց մտնել կոա­լի­ցիա, եվ­րո­պա­կան ա­ռա­ջա­տար­նե­րը` եւս: Մակ­րոնն էլ գե­րա­դա­սեց պատ­վի­րա­կութ­յուն գոր­ծու­ղել Մոսկ­վա: Կա­տա­ղած Թ­րամ­փը հայ­տա­րա­րեց, որ ՆԱՏՕ-ին «շատ վատ ա­պա­գա» է սպա­սում, ե­թե ԱՄՆ դաշ­նա­կից­նե­րը չօգ­նեն Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի բաց­մա­նը: «Ե­թե պա­տաս­խան չլի­նի, կամ ե­թե դա բա­ցա­սա­կան պա­տաս­խան լի­նի, կար­ծում եմ, դա շատ վատ կլի­նի ՆԱՏՕ-ի ա­պա­գա­յի հա­մար»,- ա­սել է ԱՄՆ նա­խա­գա­հը: Ընդ ո­րում, ան­գամ այդ սպառ­նա­լիք­նե­րից հե­տո առն­վազն վստահ չէ, որ օգ­նութ­յուն կլի­նի. «Մենք ու­նենք մի բան, ո­րը կոչ­վում է ՆԱՏՕ ... Մենք ստիպ­ված էինք օգ­նել նրանց Ուկ­րաի­նա­յի հար­ցում։ Ուկ­րաի­նան հա­զա­րա­վոր մղոն­ներ հե­ռու է ... Հի­մա կտես­նենք, թե արդ­յոք նրանք կօգ­նե՞ն մեզ»։

Ի­հար­կե, զա­վեշ­տի հաս­նող ի­րա­վի­ճակ է. մի կող­մից, Թ­րա­մփն ար­դեն «հաղ­թել է Ի­րա­նին», մյուս կող­մից, հա­մա­ռո­րեն փոր­ձում է կոա­լի­ցիա ստեղ­ծել, որ գո­նե Հոր­մու­զի նե­ղու­ցում ինչ-որ բան ա­նի: Ընդ ո­րում, նաեւ հայ­տա­րա­րե­լով, որ ԱՄՆ-ին­ ա­ռանձ­նա­պես չի հե­տաքրք­րում նե­ղու­ցի բաց կամ փակ լի­նե­լը, դրա­նից այլ երկր­ներ են օգտ­վում: Բայց դա եւս ի­րա­կա­նութ­յան մի մասն է. մի­գու­ցե Հոր­մու­զի նե­ղու­ցով նավթ եւ գազ ԱՄՆ չի գնում, բայց հա­մաշ­խար­հա­յին գնե­րի ա­ճը նաեւ ԱՄՆ-ում է հան­գեց­րել վա­ռե­լի­քի կտրուկ թան­կաց­ման: Իսկ դա, ի­հար­կե, գու­մար­վում է մյուս բո­լոր հա­կաթ­րամ­փա­կան գոր­ծոն­նե­րին, ո­րոնց հան­րա­գու­մա­րում նա կա­րող է լուրջ պար­տութ­յուն կրել Կոնգ­րե­սի սպաս­վող ընտ­րութ­յուն­նե­րում:

ՈՐՊԵՍ ՎԵՐՋԱԲԱՆ

Ա­մեն դեպ­քում, այս ընդ­հան­րա­կան ի­րա­վի­ճա­կը նման մեկ հե­տե­ւութ­յան եւս տա­նում է: Նախ, ակն­հայ­տո­րեն Թ­րամ­փի հիմ­նա­կան խնդիր­նե­րից մեկն Ի­րա­նում նավ­թի նկատ­մամբ վե­րահս­կո­ղութ­յունն էր: Արդ­յուն­քում, ե­թե ի­րա­նա­կան նավ­թը գու­մար­վեր վե­նե­սո­ւե­լա­կա­նին, ա­պա նաեւ ա­մե­րիկ­յա­նին, ԱՄՆ­–ը վե­րած­վում էր հա­մաշ­խար­հա­յին գներ սահ­մա­նող մո­նո­պո­լիս­տի: Իսկ դա լուջ լծակ կդառ­նար ինչ­պես Չի­նաս­տա­նի, այն­պես էլ` Ռու­սաս­տա­նի դեմ: Իսկ ե­թե չի ստաց­վում, ա­վե­լին` Ի­րանն է Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի մի­ջո­ցով իր նա­խընտ­րե­լի խաղն ա­ռաջ տա­նում, ա­պա Չի­նաս­տա­նի եւ Ռու­սաս­տա­նի դեմ պայ­քա­րում Թ­րամ­փը միան­գա­մայն այլ հար­թութ­յան մեջ է հայտն­վում:

Հա­ջոր­դը` ՆԱՏՕ­–ի հետ կապ­ված այն ընդ­հան­րա­կան խնդիր­ներն են, ո­րոնք այս պա­հին ի ցույց են դրվում: Եվ­րո­պան, որ­քան էլ ԱՄՆ­–ի ՆԱՏՕ­–ա­կան դաշ­նա­կիցն է, ընդգծ­ված կեր­պով դիս­տան­ցիա է վերց­նում թրամփ­յան ԱՄՆ­–ից: Պատ­ճառ­նե­րը մի քա­նիսն են, հիմ­նա­կա­նում` հաս­կա­նա­լի: Բայց բուն փաս­տը դրա­նից չի փոխ­վում. ՆԱՏՕ–ն այն վի­ճա­կում է, երբ հարց է` միաս­նա­կան պաշտ­պա­նա­կան հա­մա­կար­գը գոր­ծո՞ւմ է, թե` ոչ կամ մաս­նա­կի:

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝