Նիկոլը դեռ փորձում է «երկու աթոռի վրա խաղալ»

Օ­րերս հայտ­նի դար­ձավ հա­յաս­տան­յան գոր­ծող իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի թրքա­սի­րութ­յան եւս մեկ դրսե­ւո­րում: Այն է` բաց­վե­լու է Ե­րե­ւա­նից Լոս Ան­ջե­լես ու­ղիղ չվերթ, ո­րը կսպա­սար­կի թուր­քա­կան ա­վիաըն­կե­րութ­յու­նը: Բայց, հաս­կա­նա­լի է, որ ա­մե­նա­լուր­ջը մնում է եր­կա­թու­ղու թե­ման, որ­տեղ, ի­հար­կե, ա­ռա­ջին պլա­նում է­լի Թուր­քիան է, ինչ­քան էլ որ դրան տան «Թ­րամ­փի ու­ղի» ար­տա­քին տես­քը:

ԶԵԿՈՒՅՑ ԳԼՈԲԱԼԻՍՏՆԵՐԻՆ

Հենց այդ մեսիջն էլ պաշ­տո­նա­կան այ­ցով  գտնվող Նի­կոլ Փա­շին­յա­նը փո­խան­ցեց Լե­հաս­տա­նի մի­ջազ­գա­յին հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի ինս­տի­տու­տում, այս­պես ա­սած, օ­տա­րերկր­յա դես­պան­նե­րի, դի­վա­նա­գետ­նե­րի եւ վեր­լու­ծա­կան կենտ­րոն­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ: Իսկ ե­թե ա­վե­լի ռեալ ենք նա­յում, մե­սի­ջը փո­խանց­վեց գլո­բա­լիս­տա­կան հա­մակ­ար­գին: Այս­պես, հի­շեց­նե­լով, որ ժա­մա­նա­կին Ար­ցա­խից Պ­րա­հա­յում հրա­ժար­վել է նույն գլո­բա­լիստ­նե­րի մի­ջամ­տութ­յամբ, ի դեմս Մակ­րո­նի եւ Շառլ Մի­շե­լի, Նի­կո­լը հա­սավ «Թ­րամ­փի ու­ղուն», տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հա­ղոր­դակ­ցութ­յան ա­պաշր­ջա­փակ­ման ընդ­հան­րա­կան թե­մա­յին` ընդգ­ծե­լով, որ խոս­քը եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի մա­սին է, ո­րը « Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քով կկա­պակ­ցի ար­եւել­քը եւ­ արեւ­մուտ­քը»: Իսկ դա. «Ինչ խոսք, նոր հնա­րա­վո­րութ­յուն­ներ կստեղ­ծի Եվ­րո­պա­կան միութ­յան հա­մար»: Ճիշտ է, Նի­կո­լը նաեւ փոր­ձեց ա­րե­ւելք­–ա­րեւ­մուտք կա­պու­ղուն տալ այն­պի­սի բլե­ֆա­յին նա­խագ­ծի մաս­նի­կի տեսք, ինչ­պի­սին է «Խա­ղա­ղութ­յան խաչ­մե­րուկ» կոչ­վա­ծը, փոր­ձե­լով հա­մո­զել, թե Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտք եւ Հ­յու­սիս–­Հա­րավ ուղ­ղութ­յուն­նե­րը գոր­ծե­լու են միա­ժա­մա­նակ, որ­պես աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան խաչ­մե­րուկ, բայց դժվար չէ հաս­կա­նալ, որ այդ­պես չէ: Ա­մե­նա­պարզ բա­ցատ­րութ­յու­նը` Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտք ուղղ­վա­ծութ­յամբ Նի­կոլն ար­դեն ստո­րագ­րել է ինչ­–որ փաս­տա­թուղթ` «Թ­րամ­փի ու­ղին», ո­րը, պայ­մա­նա­կա­նո­րեն ա­սենք, ե­րաշ­խիք է, որ նման եր­թու­ղի կլի­նի, գո­նե ծրագր­վում է: Իսկ ա­հա Հ­յու­սիս–­Հա­րավ ուղղ­վա­ծութ­յան մա­սով ոչ մի նման փաս­տա­թուղթ չկա: Ա­վե­լին ա­սենք, ե­թե Հ­յու­սիս–­Հա­րավ գա­ղա­փա­րի տան Նի­կո­լը նկա­տի ու­նի Ի­րա­նից` Նա­խի­ջե­ւա­նով` Հա­յաս­տան եր­կա­թու­ղին, ա­պա այս­տեղ նա չէ, որ կա­րող է ինչ­–որ բան ստո­րագ­րել. դա ա­ռա­ջին հեր­թին Ի­րա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի թե­ման է: Եվ որ Ադր­բե­ջանն ու Ի­րա­նը մտա­ծում են Նա­խի­ջե­ւա­նի եր­կա­թու­ղու մա­սին, գո­նե այս պա­հին ակ­նարկ ան­գամ չի լսվել: Կարճ ա­սած, <<­խաչ­մերու­կի» հե­քիա­թի տակ Նի­կոլն ակ­տի­վո­րեն ներգ­րավ­ված է բա­ցա­ռա­պես Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտք ուղ­ղութ­յան վրա, եւ հենց այդ հստակ մե­սիջն է, որ նա փո­խան­ցեց եվ­րագ­լո­բա­լիստ­նե­րին: Խո­շոր հաշ­վով, նա այս պատ­կերն է նկա­րագ­րում` «Թ­րամ­փի ու­ղին» ընդ­հա­նուր Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտ­քի «շատ կար­եւոր մաս է, նոր ճա­նա­պարհ, նոր մա­տա­կա­րար­ման ու­ղի կստեղ­ծի ար­եւել­քից արեւ­մուտք, Եվ­րո­պա­կան միութ­յու­նից դե­պի Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա, Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա­յից դե­պի Եվ­րո­պա­կան Միութ­յուն»: Այ­սինքն, ինչ­քան էլ որ դրա­նում խառ­նել են Թ­րամ­փի ա­նու­նը, մեկ է, ի­րո­ղութ­յու­նը չի փոխ­վում. խոս­քը Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա­յից Եվ­րո­պա գնա­ցող­–ե­կող ու­ղու մա­սին է, ո­րը ոչ թե ԱՄՆ­–ի, այլ Բ­րի­տա­նիա­յի վա­ղե­մի ե­րա­զանք­նե­րից է: Ու Նի­կո­լի նման հայ­տա­րա­րութ­յու­նը նո­րից ու նո­րից նման­վում է բրի­տա­նա­ցի­նե­րին տված հա­վա­տար­մութ­յան երդ­ման:

Նաեւ դժվար չէ կռա­հել, որ այդ ա­մե­նին Հ­յու­սիս–­Հա­րավ հե­քիա­թը կցելն ու­նի ռուս­նե­րի եւ ի­րան­ցի­նե­րի գլխի տակ փա­փուկ բարձ դնե­լու ի­մաստ, ո­րին հա­զիվ թե Մոսկ­վա­յում եւ Թեհ­րա­նում հա­վա­տան: Բայց ա­վե­լի հա­մո­զիչ լի­նե­լու հա­մար Նի­կո­լը հա­սավ այն մտքին, թե. «Ինչ վե­րա­բե­րում է ռու­սա­կան ռազ­մա­բա­զա­յին, մենք որ­եւէ պլան, ծրագ­րեր չու­նենք, մտա­հո­գութ­յուն­ներ էլ չու­նենք կապ­ված ռու­սա­կան ռազ­մա­բա­զա­յի ներ­կա­յութ­յան հետ»:

ԵՐԲ ԱՊԱԳԱՆ ԱՆՈՐՈՇ Է

Փա­շին­յա­նի նման զգու­շա­վո­րութ­յու­նը, ի­հար­կե, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ. ո՛չ նրա եւ ո՛չ էլ Ա­լիե­ւի մոտ պար­զա­պես չի կա­րող լի­նել վստա­հութ­յուն վաղ­վա օր­վա հան­դեպ: Նի­կո­լի պա­րա­գա­յում խնդիր­նե­րը, բնա­կան է, շատ ա­վե­լի լուրջ են: Նախ այն, որ ժա­մա­նա­կին, երբ Մեղ­րիի գի­ծը պետք է գոր­ծարկ­վեր Մոսկ­վա–­Բա­քու–Ե­րե­ւան ե­ռա­կողմ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յու­ննե­րի հա­մա­ձայն, նա նույն ակ­տի­վութ­յամբ ձա­խո­ղում էր այն, ինչ ակ­տի­վութ­յամբ որ ներ­կա­յումս խո­սում է այդ մա­սին, ի­հար­կե, գա­լիս է ա­վե­լորդ ան­գամ հու­շե­լու բրի­տա­նա­կան խա­ղե­րի մա­սին. այն ժա­մա­նակ Թ­րամփը պար­զա­պես չկար: Հի­մա, թեեւ Թ­րամ­փին, կապ­ված ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յան հետ, շիր­մա են սար­քել, բայց փաս­տը, որ ժա­մա­նա­կին գոր­ծող հիմ­նա­կան տիկ­նի­կա­վա­րը Բ­րի­տա­նիան է, գա­լիս է հու­շե­լու, որ ներ­կա­յումս էլ ա­մե­նա­հիմ­քե­րում հենց նույն խաղն է ա­ռաջ տար­վում: Թե­րեւս այն հաշ­վար­կով, որ երբ ի­րա­նա­կան թե­ման կվեր­ջա­նա, Թ­րամ­փը կկորց­նի հե­տաքրք­րութ­յու­նը Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում, եւ հիմ­նա­կան գոր­ծող անձ կմնա Թուր­քիան, ո­րի թի­կուն­քում բրի­տա­նա­կան ա­կանջ­նե­րը նոր չէ, որ ցցված են:

Միայն թե մեկ նյո­ւանս չպետք է մո­ռա­նալ, թե դե­պի ուր են գնա­լու Վա­շինգ­տո­նի եւ Մոսկ­վա­յի հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը: Այս­տեղ, ի­հար­կե, դեռ շատ հա­կա­սութ­յուն­ներ կան, նաեւ բախ­ման օ­ջախ­ներ: Բայց, ինչ­պես մեկ ան­գամ Թ­րամփն ակ­նար­կել է, նա Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սը տես­նում է որ­պես «Պու­տի­նի տի­րույթ»: Ու այդ մո­տե­ցու­մը, դա­տե­լով ռուս­–ա­մե­րիկ­յան հնա­րա­վոր տնտե­սա­կան հե­ռան­կար­նե­րից, կդառ­նա շատ ի­րա­տե­սա­կան հենց այն վայրկ­յա­նից սկսած, երբ ինչ­–որ լու­ծում կգտնեն Ի­րա­նի հետ կապ­ված: Ա­հա այդ պա­հից է, որ Թուր­քիան եւ ներ­քին լա­րում­նե­րի տակ ճռռա­ցող Բ­րի­տա­նիան պետք է պայ­քա­րեն ար­դեն ու­ղիղ Մոսկ­վա­յի հետ: Դ­րան էլ գու­մա­րած, Ի­րա­նի պո­տենց­իա­լը ոչ մի տեղ չի ան­հե­տա­նա­լու:

Ընդ ո­րում, Հա­յաս­տա­նով «Թ­յուր­քա­կան ու­ղի» կա­ռու­ցե­լը շատ ժա­մա­նակ է պա­հան­ջում: Ե­թե ան­գամ հենց այս պա­հին էլ տրվի դրա բուն շի­նա­րա­րութ­յան մեկ­նար­կը, մեկ է, մին­չեւ ա­վար­տին հաս­նի, հաս­տատ լու­ծում կստա­նա ինչ­պես ի­րա­նա­կան, այն­պես էլ` ուկ­րաի­նա­կան թե­ման: Ե­թե Նի­կոլն ա­ռաջ­նորդ­վում է քիչ հա­վա­նա­կան տար­բե­րա­կով, որ 5–6 հա­զար մի­ջու­կա­յին մար­տագլ­խիկ ու­նե­ցող Ռու­սաս­տանը մեծ խա­ղի այս փու­լից դուրս կգա պարտ­ված, ա­պա նման ի­րա­վի­ճա­կում, ի­հար­կե, Մոսկ­վան չի կա­րո­ղա­նա ազ­դել ոչ միայն Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սին, այլ այս տես­քով Ռու­սաս­տա­նի լի­նել–չ­լի­նելն է հայտն­վում կաս­կա­ծի տակ: Բ­նա­կան է, որ նման ի­րա­վի­ճա­կում Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտք ուղ­ղութ­յու­նը Հա­յաս­տա­նի հա­մար, կամ այն, ինչ կմնա Հա­յաս­տա­նից, այ­լեւս այ­լընտ­րանք չի ու­նե­նա: Ա­վե­լի հա­վա­նա­կան տար­բե­րակն է, որ ուկ­րաի­նա­կան ճգնա­ժա­մը կա­վարտ­վի այն տար­բե­րա­կով, որն ա­ռաջ են տա­նում Վա­շինգ­տոնն ու Մոսկ­վան: Այդ դեպ­քում նաեւ մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում է ա­ռա­ջա­նում ա­ռա­ջին տար­բե­րա­կի ճիշտ հա­կա­ռակ ի­րա­վի­ճա­կը: Ու դա, ի­հար­կե, Նի­կոլն ու Ա­լիե­ւը ոչ մի պա­րա­գա­յում չեն կա­րող ի­րենց հաշ­վարկ­նե­րից դուրս թող­նել:

ԻՐԱՆԻ ՇՈՒՐՋ ԱՆՈՐՈՇՈՒԹՅՈՒՆԸ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԵՐԿԱՐ ՁԳՎԵԼ

Այս­պի­սով, ո­րո­շիչ ի­րա­վի­ճակ ու­նե­նա­լու հա­մար նաեւ մեզ հա­մար է չա­փա­զանց կա­րե­ւոր մնում, թե ինչ է լի­նե­լու Ի­րա­նի հետ: Ընդ­հան­րա­կան ի­մաս­տով, ա­մեն բան շա­րու­նա­կում է մնալ` ԱՄՆ–ն կհար­վա­ծի, չի հար­վա­ծի դաշ­տում, եւ այդ հար­ցի պա­տաս­խա­նը, նման է, որ ան­գամ Թ­րամ­փի մոտ գո­նե այս պա­հի դրութ­յամբ չկա: Այն, որ Թ­րամփն ա­մեն կերպ փոր­ձում է հար­վա­ծե­լուց խու­սա­փել, քա­նիցս ենք նշել, եւ դրա օգ­տին գոր­ծոն­նե­րը գնա­լով միայն ա­վե­լա­նում են: Այ­սինքն, Թ­րամ­փը Ի­րա­նի ուղ­ղութ­յամբ ար­դեն կենտ­րո­նաց­րել է այն ռազ­մա­կան պո­տենց­իա­լը, ո­րի հնա­րա­վո­րութ­յու­նը կա: Փո­խա­րե­նը, Ի­րա­նի պո­տենց­իա­լը, որն ա­ռանց այդ էլ փոքր չէր, շա­րու­նա­կում է ա­վե­լա­նալ: Ա­մեն դեպ­քում, ի­րա­նա­կան աղբ­յուր­նե­րը գրե­թե ա­մե­նօր­յա ռե­ժի­մով հայտ­նում են Չի­նաս­տա­նի եւ Ռու­սաս­տա­նի նոր մա­տա­կա­րա­րում­նե­րի մա­սին: Վեր­ջին դեպ­քը, երբ տե­ղե­կաց­րին, որ Չի­նաս­տանն ար­դեն Պար­սից ծո­ցում է տե­ղա­կա­յել «Լ­յաո­վանգ-1» գեր­ժա­մա­նա­կա­կից հե­տա­խու­զա­կան նա­վը, որն ի զո­րու է հե­տե­ւել ԱՄՆ–Իս­րա­յե­լի բո­լոր գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րին` օ­դում, ծո­վում եւ ցա­մա­քում: Գու­մա­րած, որ «Պե­կի­նը Թեհ­րա­նին է փո­խան­ցում ար­բան­յա­կա­յին տվյալ­ներ ԱՄՆ զոր­քե­րի տե­ղա­շար­ժե­րի վե­րա­բեր­յալ՝ ա­վե­լի քան 500 ռազ­մա­կան եւ քա­ղա­քա­ցիա­կան ար­բան­յակ­նե­րից բաղ­կա­ցած ցան­ցի մի­ջո­ցով»: «Տա­րա­ծաշր­ջա­նում տե­ղա­կայ­վել են նաեւ չի­նա­կան 055 դա­սի ա­կա­նա­կիր­ներ» ու այս­պես շա­րու­նակ: Այ­սինքն, ոչ միայն սահ­մա­նա­փակ­վում, ա­վե­լի ճիշտ` գրե­թե բա­ցառ­վում է ԱՄՆ–Իս­րա­յե­լի կող­մից ա­նակն­կալ հար­վա­ծի հնա­րա­վո­րութ­յու­նը (ինչ­պես նա­խորդ պա­տե­րազ­մի դեպ­քում), այլ նաեւ կտրուկ մե­ծա­նում են պա­տաս­խան հար­ված հասց­նե­լու Ի­րա­նի հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րը, այդ թվում` ա­մե­րիկ­յան ա­վիա­կիր­նե­րին ուղղ­ված: Ու շա­րու­նա­կա­կան այս գոր­ծըն­թա­ցը նույն հե­տե­ւո­ղա­կա­նութ­յամբ սահ­մա­նա­փա­կում է կար­ճա­ժամ­կետ պա­տե­րազմ վա­րե­լու ԱՄՆ­–ի հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րը, ա­մեն բան էլ ա­վե­լի տա­նե­լով եր­կար կռվի եւ մեծ կո­րուստ­նե­րի դաշտ:

Գու­մա­րած դրան, Ի­րա­նը շա­րու­նա­կում է հա­մա­ռել, որ ոչ մի «պայ­մա­նա­վոր­ված պա­տե­րազ­մի» էլ չի գնա. ԱՄՆ­–ի ցան­կա­ցած հար­ձա­կում կգնա­հա­տի` որ­պես պա­տե­րազմ ու ան­մի­ջա­պես էլ կպայ­թեց­նի ողջ տա­րա­ծաշր­ջա­նը: Տե­ղե­կութ­յուն ե­ղավ, որ Սաուդ­յան Ա­րա­բիան եւ այլ ա­րա­բա­կան երկր­ներ փոր­ձում են մե­ծաց­նել նավ­թի արդ­յու­նա­հա­նու­մը` պա­տե­րազ­մի դեպ­քում հա­մաշ­խար­հա­յին ճգնա­ժամ թույլ չտա­լու հա­մար: Բայց ա­րա­բա­կան այդ պա­հուստ­նե­րը զերծ կմնա՞ն ի­րա­նա­կան հար­ված­նե­րից, սա ե­րաշ­խա­վոր­ված չէ: Նաեւ, որ եր­կա­րա­ժամ­կետ պատ­ե­րազ­մը, բա­ցի կո­րուստ­նե­րից, Թ­րամ­փին (եւ ոչ միայն) նաեւ հասց­նե­լու է ան­նա­խա­դեպ տնտե­սա­կան ճգնա­ժա­մի:

Ռազ­մա­կան ի­մաս­տով մո­տա­վո­րա­պես այս պատ­կերն է: Քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով, թեեւ դեռ Ի­րանն ու ԱՄՆ–ն բա­նակ­ցա­յին շփում­նե­րի մեջ են, բայց այս­տեղ էլ դեռ հան­գու­ցա­լուծ­ման նշան­ներ չկան:

Բայց այս շա­րու­նակ­վող ա­նո­րոշ վի­ճա­կում մեկ հան­գա­մանք ար­դեն ի­րեն սկսում է զգաց­նել տալ: Այն է` այս ա­նո­րո­շութ­յու­նը նաեւ Թ­րամ­փի հա­մար է դառ­նում լուրջ խնդիր. ԱՄՆ-ն չի կա­րող ա­նո­րոշ ժա­մա­նա­կով իր նման հսկա­յա­կան ու­ժե­րը պա­հել տա­րա­ծաշր­ջա­նում: Կարճ ա­սած, պետք է ո­րո­շի` գնո՞ւմ է շատ վտան­գա­վոր պա­տե­րազ­մի, թե՞ կփոր­ձի վեր­ջա­պես ինչ­–որ տար­բե­րա­կով լե­զու գտնել Թեհ­րա­նի հետ: Մի խոս­քով, ա­ռա­ջի­կա օ­րե­րին պետք է որ ինչ­–որ լու­ծում­ներ սկսեն տե­սա­նե­լի դառ­նալ:

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝