Եթե բոլորս համարձակվեինք բաց խոսել, շատ խնդիրների ավելի հեշտ լուծում կտրվեր. Արթուր Մակարյան

ԲՐԱԶԻԼԱՑԻ ԴԵՐԱՍԱՆԻ ԱՂՄԿՈՏ ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅ ՀԱՆԴԻՍԱՏԵՍԻՆ

«Արմմոնո» միջազգային թատերական փառատոնի հատուկ նախագծի շրջանակում հայ հանդիսատեսը դիտեց ռեժիսոր Արթուր Մակարյանի հեղինակած «PA!» («Հայր») մոնոներկայացումը` պրոդյուսեր, գաղափարի համահեղինակ, բրազիլացի դերասան Գիլյերմե Լեգուլլոյի դերակատարմամբ: Ներկայացումը թեպետ պորտուգալերեն էր, բայց անգամ հայերեն ենթագրերին հետեւելու կարիք չկար. թեման ավելի քան հասկանալի էր եւ համամարդկային:

«PA!»-ն իրական պատմությունից ներշնչված մոնոներկայացում է՝ մի տղամարդու անցած կյանքի ուղու մասին, որն առերեսվում է իր անցյալի դառը հետեւանքների հետ, բարձրաձայնում իր հետ կատարվածի մասին, ինչի վերաբերյալ շատերը նախընտրում են լռել: Բեմում նա վերհիշում ու վերապրում է դաժանության, ամոթի եւ լռության դրվագներ՝ նորովի վերագտնելով ինքն իրեն: Միեւնույն ժամանակ, հանդիսատեսին հնարավորություն է տալիս մտորելու, ներքուստ ապաքինվելու եւ անցյալի ծանր բեռը թոթափելու: Այս մասին «Իրավունք»-ը զրուցել է հեղինակ-բեմադրիչի՝ ԱՐԹՈՒՐ ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ հետ:

«ԹՎՈՒՄ ԷՐ, ԹԵ ԵՍ ՀՈԳԵԲԱՆԻ ԴԵՐ ԵՄ ՍՏԱՆՁՆԵԼ, ՈՉ ԹԵ ՌԵԺԻՍՈՐԻ» 

— Նախ շնորհավորում եմ, որ Ձեր միջազգային ներկայացումը հաջողությամբ կայացավ հայրենիքում: Չդադարող ծափերը խոսուն էին: Մտավախություն ունեի՞ք, որ «PA!»-ն չհասկացված կմնար Հայաստանում, թե՞ էմոցիոնալ առումով սպասում էիք այսպիսի արձագանքի:

— Իհարկե, բավական ծանր թեմա է, որը որոշակի լուծումներով փորձել էինք թեթեւացնել, օրինակ, Մերլին Մոնրոյի «Daddy» երգով ու նաեւ պարային, ֆիզիկական արտահայտչամիջոցներով: Այս կերպ փորձել ենք ավելի հասանելի դարձնել լայնածավալ հանդիսատեսներին միջազգային ոլորտում, որովհետեւ այս ներկայացումով Երեւանից մեկնում ենք Ստամբուլ, հետո Փարիզ, այնուհետեւ պլաններ կան արդեն Պորտուգալիա, Լոնդոն եւ Նորվեգիա մեկնելու՝ վեց ամիս հետո:

— Վախեր ունեի՞ք, թե հայ հանդիսատեսը ինչպե՞ս կընդունի՝ թեմատիկան հաշվի առնելով։

— Չէի վախենում, բայց նաեւ գիտեմ, որ հայկական իրականության մեջ կան շատ ցավալի դրվագներ այս առումով: Երեւանյան ցուցադրությունից հետո հանդիպեցի համապատասխան պաշտոնատար անձի հետ, որը ներկա էր ներկայացմանը, եւ նա խոսեց վիճակագրության մասին ու անդրադարձավ այս ներկայացումը Հայաստան բերելու կարեւորությանը: Անգամ քննարկեցինք հաջորդ անգամ հայերենով խաղալ ներկայացումը, որը շատ ավելի հասանելի կդառնա ու կտարածվի ամբողջ Հայաստանով։ Նույն կերպ հիմա կատարվում է Բրազիլիայում: Այս ներկայացումն առաջին հերթին ծառայում է ծնողներին կրթելու, նրանց վերաբերմունքը փոխելու հարցում, որպեսզի նորմալիզացվեն ծնող-երեխա փոխհարաբերությունները եւ բուժվեն տրավմաները, որոնք շատ ժամանակ ուղղակի խալու տակ ենք դնում ու ասում՝ չկա, գոյություն չունի։ Դա ամենացավալի երեւույթներից մեկն է։

— Ներկայացման փորձերը հոգեբանական առումով որքանո՞վ էին ծանր ընթանում՝ նկատի ունենալով այն, որ դերասանը խաղում էր իր կյանքի իրական պատմությունը:

— Բավական ծանր էր, ինձ որոշ ժամանակ թվում էր, թե ես հոգեբանի դեր եմ ստանձնել, ոչ թե ռեժիսորի: Հատկապես, որ ներկայացման լուծումը հոգեբանական է: Դժվար էր հարցեր տալ, որոնց պատասխանները երբեմն ես ինքս չէի ուզում լսել, որովհետեւ սարսափելի էին: Երբեմն չես ուզում լսել այն պատասխանները, որոնք ցավալի են ինչ-որ մեկի կյանքի համար, բայց հասկանալու համար, թե ինչպես կարող ես օգնել մեկին եւ այդ մեկը կարող է օգնել շատ լայնածավալ հանդիսատեսի, ստիպված էի:

Բրազիլիայում 4 ամիս «սոլդաութներով» խաղացվեց այս ներկայացումը. Ռիո դե Ժանեյրոյում, հետո՝ Սան Պաոլոյում եւ նորից հետ տեղափոխեցին Ռիո դե Ժանեյրո։ Ու հիմա խոսակցություններ կան, որ դպրոցներն ուզում են, որպեսզի ներկայացումը ցուցադրվի ծնողների համար: Ներկայացումով հետաքրքրված են հոգեվերլուծաբանները, հարցուպատասխաններ են իրականացնում, «PA!»-ն դարձել է ավելի շատ մասշտաբային խոսակցության թեմա: Շատերը չեն ուզում այս թեման արծարծել, բայց Գիլյերմե Լեգուլլոն համարձակվել է իր պատմությունը պատմել։ Ի դեպ, երբ իր մայրը եկավ ներկայացումը դիտելու, ես ինքս պատասխանատու զգացի, թե այդ հարաբերությունների մեջ ինչ խոչընդոտներ եմ առաջացնելու, արդյոք այս ներկայացումից հետո այդ հարաբերությունները կշարունակվեն, թե՝ ոչ:

— Եվ ինչպիսի՞ն էր Գիլյերմե Լեգուլլոյի մոր արձագանքը, երբ որդին ներկայացնում էր, թե ինչ բռնությունների միջով են անցել ինքն ու մայրը հոր պատճառով, եւ ինչպես է մայրը լուռ հանդուրժել այդ ամենը:

— Մայրն ընդունեց, հասկացավ, որովհետեւ շատ բաներ անգամ ինքը չգիտեր: Արդյունքում իրենց հարաբերությունները հիմա ավելի շատ մտերիմ են, քան կար առաջ, որովհետեւ կային չասված բառեր եւ ցավեր: Կարծում եմ` այս դեպքում ինքը կարողացավ իր ամբողջ այդ ցիկլի մեջ մտած քաոսը բերել ինչ-որ մի ստրուկտուրայի, որ ինքը կարող է Ա կետից մինչեւ Ֆ գնալ ու հարյուրավոր անգամներ խաղալ այս ներկայացումը, բուժվել ինքն իր համար: Այո՛, սա բուժման միջոց էր իր համար:

Ինձ համար անսպասելի էր, երբ փորձերի ժամանակ գալիս էին զուտ ընկերներ դիտելու եւ պտտվում ու տեսնում էի, որ արցունքներ են գնում նրանց աչքերից: Ինձ թվում էր, թե որոշները գիտեն իր պատմությունը, բայց սա շարունակվեց ու շարունակվեց, նաեւ արդեն հանդիսատեսի մոտ: Չէ որ յուրաքանչյուրն ունի հայր, մայր ու այս ամենը տեսնում է իր աչքերով: Ես հուսով եմ, որ շատ-շատերը չեն առնչվի այս պատմության հետ: Բայց կան շատ-շատերը, որոնք, ցավոք, առնչվում են դրա հետ՝ տարբեր հարթակներում:

«ՍԱ ԿԼԻՆԻ ԻՄ ԱՄԵՆԱՄԱՍԱՇՏԱԲԱՅԻՆ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ»

— Ներկայացման մեջ բռնությունը հուղարկավորեցիք, իսկ ատելությունը մնա՞ց, թե՝ ոչ, ի՞նչ եք կարծում։

— Չեմ կարծում՝ ատելությունը մնաց, թեպետ Գիլյերմեին կարելի է այդ հարցը տալ: Շատ ժամանակ ինքն ինձ ուղղակի տեքստ է գրում ու ասում. «Դու պատկերացում չունես, թե այս ներկայացումն ինչ է արել իմ համար»: Ու դա ինձ տալիս է իմաստավորում իմ մասնագիտության նկատմամբ: Չէ որ կարող ես վերցնել Մետերլինկ կամ Իբսեն, կարող ես վերցնել Շեքսպիր եւ այդ պատմությունը պատմել, բայց ինչ-որ տարածություն կա այդ ամեն ինչի մեջ: Մինչդեռ այս դեպքում աշխատում ես ինչ-որ մեկի կյանքի, անձնական նյութի հետ՝ դոկումենտալ ֆորմատով, ինչը դառնում է շատ ավելի պատասխանատու։ Ու այն ազդանշանները, որոնք ուղարկում ես հենց իր կյանք եւ մյուսների, որոնք կապ ունեն այս պատմության հետ, դառնում է շատ ավելի իմաստավորված իմ համար։

— Բրազիլացու հետ առաջի՞ն փորձն էր՝ ներկայացում անելու, ինչպե՞ս կարողացաք լեզու գտնել՝ նախ ընկերական հարաբերություններ ստեղծել, հետո ստեղծագործել միասին։

— Ամենապատահական ձեւով տեղի ունեցավ մեր հանդիպումը՝ երկու ներկայացումների մեջտեղում, բարում: Դրանից հետո հաջորդ օրը որոշեցիք, որ պիտի հանդիպենք, սուրճ խմենք ու խոսենք իր գաղափարների մասին: Իմ աչքի առաջ եկավ միանգամից տեսարանը, որ շշով պտտվում է ու ջուրը լցնում է ձեռքին: Իր հայրն արդեն 5 տարի է, ինչ մահացել է եւ հետ բերելու այդ տեսարանը, բռնությունը, որ ծնում էր ալկոհոլը, շշի հետ կապված փոխհարաբերություններն էին: Եվ ամեն ինչ այդ տեսարանից սկսվեց։ Երբ սրճարանում խոսեցի այդ տեսարանի մասին, միանգամից իր մոտ ռեակցիա առաջացրեց դա ու երկու օր հետո առաջարկեց Zoom զանգով խոսել, որի ժամանակ էլ ինձ հրավիրեց գնալ ու ներկայացում անել, որովհետեւ այս ներկայացումը ֆինանսավորված է Բրազիլիայի մշակույթի նախարարության կողմից։

— Փաստորեն, խնդիրը, ինչի մասին բարձրաձայնում եք ներկայացման մեջ, Բրազիլիայում ավելի սո՞ւր է…

— Խնդիրը շատ սուր է: Ու շատ-շատերը չեն ուզում այս թեմայի մասին խոսել, նկատի ունեմ՝ բրազիլացի ռեժիսորները: Եվ նաեւ բարդ էր նման էքսպերիմենտալ մոտեցումը: Պատկերացրեք, իր հետ հարցազրույց էի անում, գրում էի, ինքը ժամը՝ 23:00-ին թարգմանում էր, առավոտյան ժամը 07:00-08:00-ին վեր էինք կենում եւ ժամը 09:00-ից փորձ էինք սկսում: 14:00-ին հետ էինք գալիս, հետո ինքը գնում էր իր գործերով, ես 15:00-ից գրում էի էլի, գալիս էր, թարգմանություն էինք անում ու տեսարան երկրորդն էինք փորձում: Այսինքն՝ յուրաքանչյուր օր ես արդեն գիտեի` ինչ մատերիալի վրա պիտի աշխատեմ՝ այն հիմնաքարի հիման վրա, որ արդեն փորձել էինք տեսարան 1, տեսարան 2-ում: Ու ամեն անգամ ասում էի` ի՞նչ ֆրագմենտներ ես հիշում, ի՞նչ բառեր, որովհետեւ իմ գրածի մեջ կան բառեր, նախադասություններ, որոնք վերցված են ուղիղ հենց իր կյանքից:

— Եվ, դուք, փաստորեն մեկնեցիք այս ներկայացումը կյանքի կոչելու համար Բրազիլիա: Ի՞նչ փորձառություններ այնտեղ ձեռք բերեցիք՝ ապրելու տեսակետից եւ ընդհանրապես ստեղծագործելու:

— Շատ մեծ տաղանդներ ունեն, բայց այնպես էլ չէ, որ ահռելի քանակություն կա տաղանդների, ինչպես Նյու Յորքում է: Բայց գնալ եւ գտնել այն մարգարիտները, հնարավոր է:

Բրազիլիայում մենք փնտրում էինք պարզ լուծումներ ներկայացման համար, որովհետեւ այն լինելու էր փառատոնային ֆորմատի համար: Կարծում եմ` ես բերեցի իմ ունեցած ձիրքը, իրենք բերեցին իրենցը, խառնեցինք իրար եւ ստացվեց, որովհետեւ բրազիլացիներն ունեն էներգետիկա, որը չհամեմատվող է, ուրիշ է, ավելի տաք են ու համարձակություն ունեն։

Գիլյերմեի խաղն այս ներկայացման մեջ հենց համարձակության մասին է: Նա սրա փոխարեն կարող էր անել մյուզիքլ, որովհետեւ ինքը նաեւ պրոդյուսեր է եւ մեծ մյուզիքլային դերասան: Բայց ինքն իրեն ներդրեց սրա մեջ ու կարծում եմ՝ եթե մենք բոլորս համարձակվեինք այս տեսակ բաց պատմելու, շատ խնդիրներ աշխարհում ավելի լավ վիճակում կլինեին: Միգուցե լուծված չէին լինի, բայց շատ ավելի զարգացած կլինեինք՝ շատ խնդիրներին լուծում տալու հարցում։

Գիլյերմեն այս նախագծի շրջանակներում նաեւ փորձում է վերաիմաստավորել իր կերպարը Բրազիլիայի ինդուստրիայում` դառնալով ավելի շատ դրամատիկական դերասան: Ըստ իս, իր մոտ ստացվում է: Իհարկե, նա նաեւ շարունակում է աշխատել, որպես պրոդյուսեր, մեծ մյուզիքլների վրա եւ նաեւ հեռուստատեսային դեմք է:  Չբացեմ փակագծերը, բայց շատ հայտնի բրազիլիական շոուներում կարող եք իրեն տեսնել:

— Հայաստանի հետ կապված ծրագրեր ունե՞ք:

— Այո, երեւի թե, ամենամասշտաբային խոսակցությունները հիմա են ընթանում հայկական մեծագույն թատրոններից մեկի հետ։ Հուսով եմ՝ աշնանն արդեն մենք կունենանք հայերեն բեմադրություն, հայկական թատերախմբով ներկայացում՝ լավագույն ու իմ ամենասիրելի դերասանների հետ։

Ինձ համար Հայաստանը, որպես այդպիսին, եղել է հանգրվան: Յոթ տարի առաջ Նարեկ Բաղդասարյանի հետ արեցինք «Համլետ Machine»-ը եւ որը խաղացինք տասից ավել երկրներում, վերջերս էլ նաեւ այն ներկայացրեցինք արաբական ամենամեծ փառատոններից մեկում՝ Եգիպտոսում: Ու սա կլինի իմ ամենամասաշտաբային վերադարձն այս ներկայացումից հետո:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝