ԻՐԱՆՈՒՄ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ՍՊԱՌՆՈՒՄ Է ՄԻԱՆԳԱՄԻՑ ՊԱՅԹԵՑՆԵԼ ՆԱԵՎ ՄԵՐ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԸ

«­Դա­տաս­տա­նի օր­վա ժա­մա­ցույ­ցը» ցույց տվեց ռե­կոր­դա­յին քիչ ժա­մա­նակ մինչև «մի­ջու­կա­յին կես­գի­շեր»։ Մ­նա­ցել է ըն­դա­մե­նը 85 վայրկ­յան մինչև «Ար­մա­գե­դոն»: Հի­շեց­նենք` ա­տո­մա­յին գիտ­նա­կան­նե­րի տե­ղե­կագ­րի կող­մից ի­րա­կա­նաց­վող նա­խա­գի­ծը ար­տա­ցո­լում է, թե ինչ­պես են փոր­ձա­գետ­նե­րը գնա­հա­տում գլո­բալ սպառ­նա­լիք­նե­րի վտան­գը։

ՀԵՐԹԱԿԱՆ ԾԱՆՐ ՄԵՍԻՋՆԵՐԸ ՄՈՍԿՎԱՅԻՑ

Այս­քան մոտ աշ­խար­հի վեր­ջին մո­լո­րա­կը դեռ չի գտնվել: Ընդ ո­րում, մաս­նա­գետ­նե­րը բա­ցատ­րել են, որ թեեւ այս­չափ սրաց­ման վրա ազ­դել են մի շարք հիմ­նա­կան գոր­ծըն­թաց­ներ` ուկ­րաի­նա­կան պա­տե­րազ­մը, Եվ­րո­պա­յի հետ սրա­ցում­նե­րը, հա­րա­վա­մե­րիկ­յան ճգնա­ժա­մը, սա­կայն «վեր­ջին ա­կոր­դի» դե­րում է Ի­րա­նի շուրջ ներ­կա զար­գա­ցում­նե­րը: Ըստ այդմ, բա­վա­կան է ԱՄՆ–ն անց­նի հար­ձակ­ման, որ այդ 85 վայրկ­յա­նը եւս առն­վազն կի­սով չափ կրճատ­վի:

­Բայց մինչ Ի­րա­նի շուրջ վեր­ջին զար­գա­ցում­նե­րին հաս­նե­լը, նաեւ նկա­տենք, որ ներ­կա­յիս վի­ճակն ար­դեն իսկ ակ­տի­վո­րեն սրում է նաեւ հա­րավ­կով­կաս­յան տա­րա­ծաշր­ջա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի հետ կապ­ված ի­րո­ղութ­յուն­նե­րը: Այ­սինքն, շատ ա­վե­լի ցցուն են դար­ձել այն խա­ղե­րը, ո­րոնք ԱՄՆ–Իս­րա­յել թե­ւը ծա­վա­լում է մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում, թե­րեւս այն հա­մա­րե­լով Ի­րա­նի դեմ հար­ձակ­ման դեպ­քում ցա­մա­քա­յին պլաց­դարմ: Եվ, բնա­կան է, դրա­նից բխում է այն սրվող հա­կազ­դե­ցութ­յու­նը, ո­րը գա­լիս է ինչ­պես Ի­րա­նից, այն­պես էլ` Ռու­սաս­տա­նից: Ու պատ­կերն ամ­բող­ջա­կան է դառ­նում, երբ այս ա­մե­նին գու­մար­վում են նաեւ Ան­կա­րա­յի խա­ղե­րը, հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ Էր­դո­ղա­նի` «եր­կու ա­թոռ­ի վրա» գոր­ծե­լու հայտ­նի ռազ­մա­վա­րութ­յու­նը:

Ա­մեն դեպ­քում, փաստն այն է, որ Մոսկ­վա­յում սկսել են գնա­լով ա­վե­լի ծան­րա­ցող հա­յաց­քով նա­յել մաս­նա­վո­րա­պես հա­յաս­տան­յան, ա­սենք նաեւ` ադր­բե­ջա­նա­կան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին, ին­չը, բնա­կան է, լայն ար­տա­ցո­լում է ստա­նում նաեւ փոր­ձա­գի­տա­կան գնա­հա­տում­նե­րով: Վեր­ջին մե­ղադ­րանք­նե­րից մե­կը, հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ հայ–­թուր­քա­կան սահ­ման բա­ցե­լու մա­սին ներ­կա ակ­տիվ քա­րոզ­նե­րը, ներ­կա­յաց­րեց «Գաղտ­նի գրա­սեն­յակ» հայտ­նի ռե­սուր­սը, հղում կա­տա­րե­լով թուր­քա­կան լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րին, այն թեզն ա­ռաջ տա­րավ, որ Էր­դո­ղա­նը պատ­րաստ­վում է 10 մի­լիոն դո­լար հատ­կաց­նել «Իմ քայ­լը» հիմ­նադ­րա­մին: Բ­նա­կան է` բա­րե­գոր­ծութ­յան ան­վան տակ, ըստ աղբ­յու­րի` «հայ հա­սա­րա­կութ­յան խո­ցե­լի խմբե­րին, այդ թվում՝ զոհ­ված զին­ծա­ռա­յող­նե­րի ըն­տա­նիք­նե­րին, թո­շա­կա­ռու­նե­րին և հա­տուկ կա­րիք­ներ ու­նե­ցող ըն­տա­նիք­նե­րին ա­ջակ­ցե­լու հա­մար»: Բայց ե­թե տե­ղե­կութ­յու­նը հա­մա­պա­տաս­խա­նում է ի­րա­կա­նութ­յա­նը, ա­պա ընտ­րութ­յու­ննե­րի շե­մին նման գու­մար տա­լը, ա­ռա­վել եւս` Թուր­քիա­յի արտ­գործ­նա­խա­րա­րի աղ­մուկ հա­նած հայ­տա­րա­րութ­յան ֆո­նին, ան­լուրջ կլի­ներ սո­վո­րա­կան բա­րե­գոր­ծութ­յուն հա­մա­րե­լը:

Ա­մեն դեպ­քում, նման տե­ղե­կատ­վութ­յան հեն­քի վրա ռու­սա­կան աղբ­յու­րը հան­գում է այն եզ­րա­կա­ցութ­յա­նը, որ` «Թուր­քիան և Հա­յաս­տա­նը շա­րու­նա­կում են քա­ղա­քա­կան մեր­ձեց­ման ու­ղին, ո­րը հար­ված է Ռու­սաս­տա­նի դիր­քե­րին տա­րա­ծաշր­ջա­նում։ Ա­վե­լի վաղ մենք հա­ղոր­դել էինք ռուս սահ­մա­նա­պահ­նե­րին Հա­յաս­տա­նի և Թուր­քիա­յի միջև սահ­մա­նից հետ քա­շե­լու են­թադր­յալ նա­խա­պատ­րաս­տա­կան ​​աշ­խա­տանք­նե­րի մա­սին։ Հա­յաս­տա­նի հա­մար այս մի­տու­մը բա­ցում է ՆԱՏՕ-ին հնա­րա­վոր ան­դա­մակ­ցութ­յան ու­ղին, քա­նի որ վե­րաց­նում է Շի­րա­կում ռու­սա­կան ռազ­մա­բա­զա­յի պահ­պան­ման նպա­տա­կա­հար­մա­րութ­յան հար­ցը իր տա­րած­քում»։

­Կարճ ա­սած`«Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սը Ռու­սաս­տա­նի հա­մար դառ­նում է նոր Բալ­թի­կա»։ Իսկ դա աղբ­յու­րը հա­մա­րում է այն­քան վտան­գա­վոր, որ հե­տե­ւում է կոշտ սպառ­նա­լի­քը. «Հաշ­վի առ­նե­լով իր կար­ևո­րա­գույն դիր­քը՝ Սև և Կաս­պից ծո­վեր մեր մուտ­քը մա­սամբ փա­կե­լու նե­րու­ժով, Անդր­կով­կա­սը բո­լոր հնա­րա­վո­րութ­յուն­ներն ու­նի դառ­նա­լու Ռու­սաս­տա­նի մաս­նակ­ցութ­յամբ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի հա­ջորդ խո­շոր թա­տե­րա­բե­մը՝ ուկ­րաի­նա­կան հա­կա­մար­տութ­յու­նից հե­տո»: Ին­չի մա­սին, հի­շեց­նենք, ա­ռանց թաքց­նե­լու վեր­ջերս խո­սում էր նաեւ ռու­սա­կան քա­րոզ­չա­կան հա­մա­կար­գի մեկ այն ոչ ան­հայտ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Սո­լով­յո­վը:

Ընդ ո­րում, ռու­սա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան այլ աղբ­յուր­ներ եւս ակ­տի­վաց­րել են թե­զը, թե. «Հա­յաս­տանն ու Մոլ­դո­վան սկսում են ա­վե­լի ակ­տիվ հա­մա­կար­գում ի­րա­կա­նաց­նել ի­րենց հե­տա­խու­զա­կան ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րի միջև «ռու­սա­կան սպառ­նա­լի­քի» դեմ պայ­քա­րում։ Մոլ­դո­վա­յի ՀՔԾ-ն­ ար­դեն իսկ տե­ղե­կատ­վութ­յուն է փո­խա­նա­կում այն ​​մա­սին, թե ինչ­պես «արդ­յու­նա­վե­տո­րեն հա­կազ­դել ընտ­րութ­յուն­նե­րի մի­ջամ­տութ­յան սպառ­նա­լի­քին... Հետ­խորհր­դա­յին տա­րած­քում հա­կա­ռու­սա­կան ուր­վա­գի­ծը մո­տե­նում է իր ձևա­վոր­ման վեր­ջին փու­լին... Ռու­սաս­տա­նի վրա ճնշու­մը կա­ճի տե­ղե­կատ­վա­կան-քա­ղա­քա­կան, ռազ­մա­կան և տն­տե­սա­կան ո­լորտ­նե­րում։ Արև­մուտ­քը մեզ վրա նոր սպա­ռա­զի­նութ­յուն­նե­րի մրցա­վազք է պար­տադ­րում իր սե­փա­կան պայ­ման­նե­րով...»: Ըստ այդմ. «Այս պայ­ման­նե­րում հետ­խորհր­դա­յին տա­րած­քը պետք է դառ­նա կեն­սա­կա­նո­րեն կար­ևոր Ռու­սաս­տա­նի հա­մար։ Նախ­կին մո­տե­ցում­նե­րը պետք է ար­մա­տա­պես վե­րա­նայ­վեն...»:

ՈՐՔԱՆՈՎ Է ՌԵԱԼ ՌՈՒՍԱԿԱՆ ՆՈՐ ՀՌՕ–Ն

­Թե ինչ­քա­նով այդ սպառ­նա­լիք­ներ­ը կտե­ղա­փոխ­վեն գործ­նա­կան հար­թութ­յուն, ժա­մա­նա­կը ցույց կտա: Բայց ի­րո­ղութ­յու­նը սա է. Մոսկ­վան ակն­հայ­տո­րեն լուրջ, ռազ­մա­վա­րա­կան բնույ­թի վտանգ է տես­նում ողջ հետ­խորհր­դա­յին տի­րույ­թում եւ ա­ռաջ­նա­յին, ի­հար­կե` Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում: Մո­տա­վո­րա­պես այն կար­գի, ինչ­պի­սիք տես­նում էր նաեւ ուկ­րաի­նա­կան պա­տե­րազ­մից ա­ռաջ:

Ընդ ո­րում, այդ ցան­կում, բա­ցի Հա­յաս­տան–Ադր­բե­ջա­նից, նաեւ մնում է Վ­րաս­տա­նը: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ թեեւ ռուս–վ­րա­ցա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի շրջա­դար­ձի մա­սին ակ­նար­կող ո­րո­շա­կի նյո­ւանս­ներ կան, սա­կայն պաշ­տո­նա­կան Թ­բի­լի­սիից լսվում են հայ­տա­րա­րութ­յուն­ներ, ո­րոնք, մեղմ ա­սած, հա­մա­հունչ չեն այդ մի­տում­նե­րին: Դ­րանց օ­րի­նակ­նե­րից է Կո­բա­խի­ձեի վեր­ջին հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րից մե­կը, ո­րով Վ­րաս­տա­նի վար­չա­պե­տը ի ցույց է դնում երկ­րի պատ­րաս­տա­կա­մութ­յու­նը` Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի հետ ռազ­մա­վա­րա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան հա­մար: Ըստ Կո­բա­խի­ձեի. «Ո­րո­շու­մը նրանցն է (ԱՄՆ­–ի­նը– Հեղ.): Ցա­վոք, Բայ­դե­նի վար­չա­կազ­մի կող­մից ստեղծ­ված հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի հա­մա­տեքս­տը դժվար է: Մենք համ­բե­րա­տար սպա­սում ենք և հայ­տա­րա­րում ենք ռազ­մա­վա­րա­կան գոր­ծըն­կե­րութ­յան մեր պատ­րաս­տա­կա­մութ­յան մա­սին»: Ու Թ­բի­լի­սին հույս ու­նի, որ ԱՄՆ փոխ­նա­խա­գահ Վեն­սի` տա­րա­ծաշր­ջան նա­խա­տես­ված այ­ցի շրջա­նակ­նե­րում ո­րո­շա­կի լու­ծում­ներ կլի­նեն:

Այս­պի­սով, դժվար չէ կռա­հել նաեւ, թե ին­չու է Մոսկ­վան հիմ­նա­կան սրութ­յու­նը դ­նում հենց հա­րավ­կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յամբ. սա այն մի­ջանցքն է, ո­րը վե­րահս­կելու դեպ­քում Մոսկ­վան նաեւ կկա­րո­ղա­նա վե­րահս­կել փա­կու­ղու մեջ հայտն­վող Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիան: Կամ հա­կա­ռա­կը. ե­թե կով­կաս­յան տի­րույ­թը հայտն­վի ա­մե­րիկ­յան կամ թուր­քա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ, ա­պա Մոսկ­վա­յի հա­մար չա­փա­զանց սուր է դառ­նում նա­ւե Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիան կորց­նե­լու հե­ռան­կա­րը: Գու­մա­րած, կա նաեւ Ի­րա­նի հետ կա­պից զրկվե­լու ռիս­կը: Հենց այդ հան­գա­մանքն է, որ կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յամբ նոր հա­տուկ ռազ­մա­կան օ­պե­րա­ցիա ծա­վա­լե­լու մա­սին ռու­սա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան շրջա­նակ­նե­րից ե­կող ա­հա­զան­գե­րը ստա­նում են միան­գա­մայն սպառ­նա­լից տեսք:

ԻՐԱՆԸ ԾԱՅՐԱՀԵՂ ՄՏԱՀՈԳՎԱԾ Է ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԻՑ

Մ­յուս կող­մից, նույ­նաբ­նույթ ակ­նարկ–ս­պառ­նա­լիք­նե­րի պա­կաս, ո­րը գա­լիս է Ի­րա­նից, նույն­պես չկա: Դեռ միայն վեր­ջերս Հա­յաս­տա­նում Ի­րա­նի դես­պանն ա­ռանց այս ու այն կողմ ընկ­նե­լու խո­սեց այն մա­սին, որ կա­րող են Ի­րա­նում մեր եր­կի­րը սկսել ըն­դու­նել` որ­պես թշնա­մա­կան: Նույն­քան ցայ­տուն ակ­նարկ­ներ են գա­լիս` նաեւ Ադր­բե­ջա­նի հետ կապ­ված: Օ­րի­նակ, Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խութ­յան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սին մոտ կանգ­նած փոր­ձա­գի­տա­կան աղբ­յու­րը գրում է. «Ա­րա­բա­կան երկր­նե­րից բա­ցի, Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը զոր­քեր և զենք է տե­ղա­կա­յում Ադր­բե­ջա­նում` Ի­րա­նի վրա բո­լոր կող­մե­րից հնա­րա­վոր հար­ձակ­ման հա­մար։ Այդ նպա­տա­կով կտրուկ ակ­տի­վա­ցել են դե­պի Բա­քու ռազ­մա­կան բեռ­նա­փո­խադ­րող թռիչք­նե­րը»: Աղբ­յուրն ակ­նար­կում է նաեւ, որ ա­մե­նե­ւին էլ պա­տա­հա­կան չէր, որ այս խա­ռը օ­րե­րին Իս­րա­յե­լի արտ­գործ­նա­խա­րա­րը ժա­մա­նակ գտավ Ադր­բե­ջան այ­ցե­լե­լու եւ Ա­լիե­ւին ու Բայ­րա­մո­վին հան­դի­պե­լու հա­մար:

Ընդ ո­րում` ա­սել, թե նման հայ­տա­րա­րութ­յու­նն­երը մեր­կա­պա­րա­նոց են, սխալ կլի­ներ: Նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ հենց իս­րա­յե­լա­կան աղբ­յուր­ներն են ան­թա­քույց խո­սում այդ մա­սին: Օ­րի­նակ, նա­խօ­րեին Իս­րա­յե­լի 12-րդ­ ա­լի­քը, որն ու­նի պրոիշ­խա­նա­կա­նի հա­մա­րում, ներ­կա­յաց­րեց. «ԱՄՆ-ից և Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յից բա­ցի, Իս­րա­յե­լը կա­րող է հույ­սը դնել Հոր­դա­նա­նի և Ադր­բե­ջա­նի վրա` պաշտ­պա­նութ­յան և հար­ձակ­ման հա­մար: Ն­րանք կգան մեզ օգ­նութ­յան Ի­րա­նի հետ բախ­ման դեպ­քում»:

Այս­պի­սով, գնա­լով միայն շեշ­տադր­ված է դառ­նում, որ ինչ­պես Մոսկ­վան, այն­պես էլ Ի­րա­նը հա­րավ­կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յունն աս­տի­ճա­նա­բար սկսում են դի­տար­կել` որ­պես թշնա­մա­կան գո­տի: Հաս­կա­նա­լի է, դեռ պաշ­տո­նա­պես այդ հարցն ա­ռա­ջին պլան չի բեր­վում: Բայց այն, որ ռազ­մա­վա­րա­կան բնույ­թի հաշ­վարկ­ներ, ծրագ­րեր այս ուղ­ղութ­յամբ կազմ­վում են, դա կա­րե­լի է միան­շա­նակ հա­մա­րել: Ու ա­մե­նա­մեծ վտանգն է, որ այդ ծրագ­րե­րը կա­րող են ու­նե­նալ նաեւ ռազ­մա­կան բա­ղադ­րիչ` «գլ­խից էլ, գլխա­ցա­վից էլ միան­գա­մից ա­զատ­վե­լու» ի­մաս­տով:

Չ­նա­յած, ա­մեն բան կախ­ված է այն քայ­լե­րից, ո­րոնք Թ­րամ­փը կի­րա­կա­նաց­նի Ի­րա­նի ուղ­ղութ­յամբ: Կ­լի­նի՞ պա­տե­րազմ, դա սպառ­նում է միան­գա­մից պայ­թեց­նել նաեւ մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նը:

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝