Եկեղեցու խիղճն ընդդեմ քաղաքական հարմարավետության

Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի կողմից ձեռնադրված եւ ապա հենց Վեհափառ Հայրապետի կողմից Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցու Մասյացոտնի թեմի առաջնորդ դարձած Գեւորգ եպիսկոպոս Սարոյանը Նիկոլ Փաշինյանի ջրերն ընկած շարունակում է չենթարկվել Վեհափառ Հայրապետի տնօրինությամբ թեմի առաջնորդի պաշտոնից ազատվելու որոշմանը: Ավելին՝ թեմի արդեն նախկին առաջնորդ, տիրադավ հռչակված Գեւորգ եպիսկոպոս Սարոյանը շարունակում է նույն ոգով ցեխ շպրտել Մայր Աթոռի ուղղությամբ:

Այսպիսով՝ Սարոյանը լրագրողների հետ զրույցում պնդել է, թե հոգեւորականի ներգրավված լինելը քաղաքական գործընթացների մեջ ինքնին ոտնձգություն է պետականության հանդեպ, ինչպես նաեւ այն տեսակետը, ըստ որի Եկեղեցին պարտավոր է անվերապահորեն ընդունել ցանկացած իշխանություն՝ միայն այն հիմքով, որ վերջինս ընտրվել է ժողովրդի կողմից, հիմնված են մի շարք խորքային եւ սկզբունքային սխալների վրա, որոնք առնչվում են աստվածաբանական, կանոնական, դավանական, պատմական, բարոյագիտական եւ քաղաքագիտական ոլորտներին։

Նման մոտեցումը ոչ միայն աղավաղում է Եկեղեցու դերը հասարակության եւ պետության կյանքում, այլեւ վտանգավոր կերպով նույնականացնում է պետականությունը տվյալ պահին իշխանություն իրականացնող քաղաքական սուբյեկտի հետ։ Քրիստոնեական աստվածաբանության համաձայն՝ իշխանությունը չի դիտարկվում որպես բացարձակ եւ ինքնաբավ իրականություն: Սուրբ Գրքի ուսմունքը, թե «ամեն իշխանություն Աստծուց է», չի նշանակում իշխանության անսխալականություն կամ անպատասխանատվություն։ Ընդհակառակը, այն ենթադրում է իշխանության բարոյական պարտավորություն՝ ծառայելու արդարությանը, ճշմարտությանը և հասարակական բարիքին։ Երբ իշխանությունը խախտում է այդ սկզբունքները, Եկեղեցու լռությունը չի կարող մեկնաբանվել որպես հավատարմություն Աստծու կամքին։ Այս համատեքստում իշխանության լեգիտիմությունը չի կարող շփոթվել նրա բարոյական իրավացիության հետ, և նման շփոթը դավանական խեղաթյուրում է։

Կանոնական տեսանկյունից Հայ Առաքելական Եկեղեցին պատմականորեն օժտված է ներքին ինքնիշխանությամբ եւ բարոյական պատասխանատվությամբ՝ պաշտպանելու հավատացյալ ժողովրդի հոգեւոր, ազգային եւ մարդկային իրավունքները։ Կանոնական իրավունքը երբեք չի պարտադրել հոգեւորականին լինել քաղաքական իշխանության կույր ենթական։ Ընդհակառակը, երբ պետական իշխանությունը վտանգում է Եկեղեցու ազատությունը, ժողովրդի անվտանգությունը կամ ազգային գոյության հիմքերը, Եկեղեցին պարտավոր է հանդես գալ զգուշացմամբ եւ քննադատությամբ։ Այս պարտավորության ժխտումը փաստացիորեն նշանակում է Եկեղեցու պատմական առաքելության մերժում։

Պատմական իրողությունները եւս վճռականորեն հակասում են այն թեզին, թե Եկեղեցին պետք է ընդունի ցանկացած իշխանություն՝ անկախ նրա գործելակերպից։ Հայոց պատմության ընթացքում Եկեղեցին բազմիցս դիմակայել է ոչ թե օտար, այլ սեփական իշխանությունների որոշումներին, երբ վերջիններս սպառնացել են ազգային եւ հոգեւոր ինքնությանը։ Վարդանանց պայքարը, միջնադարյան կաթողիկոսների դիրքորոշումները, ինչպես նաեւ նորագույն պատմության օրինակները վկայում են, որ Եկեղեցին երբեք չի նույնացրել ժողովրդի կամքով ձեւավորված իշխանությունը պետականության պահպանման հետ, եթե այդ իշխանությունը գործել է ազգակործան կամ ապազգային ուղղությամբ։

Բարոյագիտական հարթությունում իշխանության ընտրովի լինելը չի վերացնում նրա պատասխանատվությունը հասարակության առաջ։ Բարոյական չափանիշները չեն կարող պայմանավորված լինել քաղաքական իրավիճակով կամ իշխանության փոփոխականությամբ։ Եկեղեցին, որպես խղճի ինստիտուտ, չի կարող լռությամբ հավանություն տալ հասարակության պառակտմանը, բռնությանը, անարդարությանը կամ հոգեւոր արժեզրկմանը։ Նման լռությունը վերածվում է ոչ թե չեզոքության, այլ բարոյական հրաժարման։

Քաղաքագիտական տեսանկյունից անգամ ժամանակակից ժողովրդավարական համակարգերում իշխանությունը լեգիտիմ է այնքան ժամանակ, որքանով այն գործում է իրավական եւ սահմանադրական շրջանակներում ու սպասարկում է հանրային շահը։ Ժողովրդի կողմից ընտրվելը իշխանությանը տալիս է մանդատ կառավարելու, բայց ոչ իրավունք՝ անտեսելու հասարակական վերահսկողությունը կամ բարոյական քննադատությունը։ Եկեղեցու խոսքն այս համատեքստում քաղաքական միջամտություն չէ, այլ քաղաքացիական եւ բարոյական վերահսկողության ձեւ, որը նպաստում է ոչ թե պետականության խաթարմանը, այլ դրա ամրապնդմանը։

Այսպիսով, Գեւորգ եպիսկոպոս Սարոյանի ներկայացված դիրքորոշումը իրականում չի պաշտպանում պետականությունը, այլ վտանգավոր կերպով նսեմացնում է այն՝ նույնացնելով ժամանակավոր իշխանության հետ։ Պետականությունն ավելի լայն եւ խորքային արժեք է, քան տվյալ պահին իշխող քաղաքական ուժը։ Եկեղեցին ծառայում է ոչ իշխանությանը, այլ Աստծուն եւ ժողովրդին, ու երբ իշխանությունն է ոտնձգում այդ երկուսի դեմ, Եկեղեցու լռությունը դառնում է հանցակցություն։ Եկեղեցու ձայնը քաղաքական շահ չէ, այլ խղճի ձայն, իսկ խղճի լռեցումը պատմության ընթացքում երբեք չի դարձել որեւէ պետության փրկության ուղի:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝