Հայաստանը պետք է ձգտի նոր ագրեսիայի գին բարձրացնել. Արցախցի հայտնի փաստաբանը ահազանգում է

2025 թվականը այլևս պատմություն է, ինչ գնահատական ունի արցախցին։Խոսվում է խաղաղության մասին։Իրականում չկար պատերազմ։Բայց արդյոք 2025 թվականը բավարար հիմքեր ունի արձանագրելու, որ խաղաղություն փիլիսոփայական իմաստով, հաստատված է։
Վերջին շրջանում Հայաստանի քաղաքական դիսկուրսում «խաղաղությունը Ադրբեջանի հետ» ներկայացվում է որպես այլընտրանք չունեցող օրակարգ։ Այն մատուցվում է ոչ թե որպես քաղաքական գործընթացի արդյունք, այլ որպես ինքնանպատակ, որը պետք է իրագործվի ցանկացած գնով։ Սակայն հարցը, որը մնում է ստվերում, հետևյալն է․ արդյո՞ք տվյալ պայմաններում խաղաղության մղումը քաղաքականապես իրատեսական և փիլիսոփայորեն արդարացված է։
Քաղաքական տեսության և միջազգային հարաբերությունների փորձը ցույց է տալիս, որ խաղաղությունը կայուն է միայն այն դեպքում, երբ հիմնված է ուժերի հարաբերական հավասարակշռության, փոխադարձ զսպման և պատասխանատվության մեխանիզմների վրա։Այնպես ,ինչպես օրինակ, պետության իշխանության թևերի հավասարակշռման դեպքում։ Երբ այդ հիմքերը բացակայում են, խաղաղության մասին խոսքը վերածվում է պարտության հետևանքների լեգիտիմացման գործընթացի։
    Ներկայիս իրավիճակում Ադրբեջանը հանդես չի գալիս որպես կողմ, որը ձգտում է փոխզիջման։ Նրա դիրքորոշումը կառուցված է 2020 և 2023 թվականների ռազմական և քաղաքական արդյունքների ամրագրման վրա՝ առանց զիջումների, առանց պատասխանատվության և առանց անցյալի իրադարձությունների վերանայման։ Այս պայմաններում խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը չի փակելու հակամարտությունը, այլ կարող է ծառայել որպես նոր պահանջների մեկնակետ։
     Փիլիսոփայական տեսանկյունից խաղաղությունը չի կարող դիտարկվել որպես բացարձակ արժեք, եթե այն անտեսում է արդարության սկզբունքը։ Ցեղասպանության, զանգվածային տեղահանության և մշակութային ժառանգության ոչնչացման փաստերի ֆոնին խաղաղության օրակարգի առաջ մղումը՝ առանց դրանց իրավական և քաղաքական գնահատման, ստեղծում է վտանգավոր նախադեպ։  
     Այդպիսի խաղաղությունը չի բուժում վերքերը, այլ դրանք ծածկում է լռությամբ։ Իսկ լռությունը քաղաքականության մեջ երբեք չեզոք չէ․ այն միշտ գործում է ուժեղի օգտին։
Խաղաղության օրակարգի ներկայացումը հաճախ ուղեկցվում է անվտանգության վախերով․ նոր պատերազմի սպառնալիք, տնտեսական ճգնաժամ, միջազգային մեկուսացում։ Սակայն վախի վրա կառուցված քաղաքական որոշումները երկարաժամկետ կայունություն չեն ապահովում։ Դրանք կարող են ստեղծել ժամանակավոր դադար, բայց չեն վերացնում հակամարտության խորքային պատճառները։
     Պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ վախից բխող համաձայնությունները սովորաբար վերածվում են նոր ճնշումների, երբ ուժային հարաբերակցությունը կրկին փոխվում է։
    Ազգերը գոյատևում են ոչ միայն ֆիզիկական անվտանգությամբ, այլ նաև ինքնության պահպանմամբ։ Այն խաղաղությունը, որը պահանջում է հրաժարվել պատմական հիշողությունից, զոհերի մասին խոսքից և արժանապատվության պահանջից, վտանգում է հենց այդ ինքնությունը։
    Խաղաղությունը չի կարող կառուցվել ինքնախաբեության վրա։ Եթե հասարակությանը առաջարկվում է ապրել «նորմալ» կյանք՝ անտեսելով տեղի ունեցածի էությունը, ապա դա այլևս խաղաղություն չէ, այլ քաղաքական հարմարավետության մոդել։Ամենևին խաղաղությունը մերժելու մասին չէ խոսքը։ Խոսքը խաղաղության կեղծ օրակարգի մասին է։
Այն խաղաղությունը, որը չի ներառում արդարություն, անվտանգություն և արժանապատվություն, չի կարող լինել կայուն։ Այն ընդամենը հետաձգում է հաջորդ ճգնաժամը։Հայաստանի համար խաղաղությունը պետք է լինի քաղաքական գործընթացի արդյունք, ոչ թե պարտության լեզվով պարտադրված նպատակ։ Հակառակ դեպքում այն կարող է վերածվել ոչ թե ապագայի հիմքի, այլ նոր կորուստների նախերգանքի։
  Իսկ ինչ ճանապարհ եք տեսնում, ինչ կարող է ձեռնարկել Հայաստանը։
Ձեր հարցը ամենածանրն է, բայց նաև ամենաանհրաժեշտը։
Պատասխանեմ ոչ կարգախոսներով, այլ իրատեսական, քաղաքական–փիլիսոփայական ճանապարհային քարտեզով․
    Հայաստանը պետք է դադարեցնի «խաղաղություն ամեն գնով» խոսույթը
և այն փոխարինի հետևյալ ձևակերպմամբ․Խաղաղությունը հնարավոր է միայն անվտանգության, իրավունքների և պատասխանատվության պայմաններում։Սա ոչ սադրիչ է  ոչ էլ պատերազմական  ։Սա քաղաքական հասուն լեզու է։Նույնիսկ առանց ուժի՝ Հայաստանը ունի իրավական լծակներ.
-միջազգային դատարաններ,
-մշակութային ժառանգության ոչնչացման փաստաթղթավորում,
-տեղահանվածների իրավունքների հարց։
Սա պետք է լինի ոչ ֆոնային, այլ համակարգային պետական քաղաքականություն։Խաղաղությունը չի կարող սկսվել, քանի դեռ հանցագործությունը չի արձանագրվել։Ամենևին թող չտպավորվի, որ արցախցու հոգու լեզվով եմ խոսում։Ոչ ։Ես հայ եմ , Հայաստանը իմ հայրենիքն է և եթե կուզեք հաստատապես նշեմ, որ Հայաստանը ավելին է , սակայն Արցախը նրա անբաժանելի մասն է։Հայաստանը չկարողացավ նվազագույն զսպման կարողություն ձևավորել, ինչը ներկայումս շարունակվում է։ Հետևապես Հայաստանը պետք է ձգտի նոր ագրեսիայի գին բարձրացնել։ Առանց դրա խաղաղությունը դատարկ հայտարարություն է։Պարտությունից հետո պետությոնները փլուզվում են, ոչ թե արտաքին հարվածից , այլ ներսում կոտրվելուց։Բերեք գոնե  մեկ օրինակ, որ պետությունները չեն ջնջվել քաղաքական քարտեզից, որը պատճառապես կապված չի եղել ներսի ներհակ իրավիճակի հետ։Պետք է բաց խոսել պարտության մասին, առանց ինքնախարազանման։Վերականգնել արժանահավատությունը ոչ կեղծ հույսերով, այլ ճշմարտությամբ։Հստակ է և ճշմարտացի, որ եթե ազգը հասկանում է իր վիճակը , կարողանում է վերակառուցվել ։ Հայաստանը պետք է դուրս գա մեկ հովանավորի վրա հենվելու մոդելից։Բազմավեկտոր քաղաքականությունը թուլություն չէ,այլ գոյատևման միակ ճանապարհը՝ փոքր պետության համար։Հայաստանը այսօր ուժեղ չէ։ Բայց թույլ լինելը չի նշանակում ՝ինքնակամ հանձնվել։Պետությունները կարող են վերակառուցվել և ուժեղանալ, եթե չեն կորցնում երեք բան՝հիշողությունը,արժանապատվությունը,և քաղաքական միտքը։ Ահա, թե ինչ կուզենայի տեսնել 2026 թվականին։

Ռ․ Մարտիրոսյան  06,01,2026թ 

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝