Դավաճանությունը` որպես բոլոր ժամանակների մարդկային արատներից ամենանողկալին ու ամենաստորագույնը...

Դավաճանությունը (առաջին հերթին հայրենիքի դավաճանությունը) թերևս բոլոր ժամանակներում ու բոլոր ազգերի մոտ ամենաանմարդկային արարքն է դիտվել, որի համար ժողովուրդների ու Աստծո ամենադաժան պատիժն ու անեծքն է եղել։ Դավաճանությունը ամենանողկալի արարքն է համարվել, իր բոլոր դրսևորումներով։ Դավաճանությունն ուրացում է, ապերախտություն է, ստորություն է, դավաճանության արդյունքում են կործանվում ու քայքայվում ընտանիքներ, պետություններ, փչանում մարդկային հարաբերեւթյուններ ու խեղվում ճակատագրեր։ Դավաճանությունն այն արարքն է, որը երբեք չի ներվում, այն անգամ չի ներում սիրող մայրն իր որդուն։ Չի ներվում, որովհետև այն սխալմունք կամ շփոթմունք չէ, դավաճանությունը ընտրություն է, այն էլ հստակ մտածված ու գիտակցված....

 

Դավաճանությունը չներելը ոչ թե հիշաչարություն է նշանակում, այլ ոտնձգություն է արդարության նկատմամբ։ Դավաճանությունը ներել, նշանակում է հնարավորություն տալ, որ նորից դանակ խրեն թիկունքիցդ։ Դավաճանությունն էլ երբեք չի ունենում վաղեմության ժամկետ, դրա, որպես երևույթի նկատմամբ անտարբերությունը, հանդուրժողականությունն ու թողտվությունն էլ հավասարազոր է դավաճանության։ Ոչ պատահականորեն Նժդեհն էլ այն կարծիքն է հայտնել, որ. «Ազգը, որն ի զորու չէ պատժել իր սրիկաներին ու դավաճաններին, ապագա չունի»:

 

Դավաճանության շարժառիթներն էլ ցածր ու ստոր կրքերն են` նյութի նկատմամբ պաշտամունքը, փառասիրությունը, վրեժխնդրությունը, ատելությունը, նախանձն ու չարությունը։ Մարդիկ որպես կանոն չեն հավատում նրան, ով երբևէ դավաճանել է մեկ անգամ, երբեք չեն վերադառնում սյնտեղ, որտեղ երբևէ դավաճանել են իրենց։ Բոլոր ժամանակներում դավաճանների վերջաբանն ու վախճանն էլ անփառունակ ու դաժան է լինում, ինչը շատ լավ ու պատկերավոր նկարագրել է Թումանյանն իր «Թմկաբերդի առումը» պոեմում.