ԻՆՉ ԷԻՆ ԿՈՐՑՐԵԼ ՆԻԿՈԼՆ ՈՒ ԱԼԻԵՎԸ ՉԻՆԱՍՏԱՆՈՒՄ

­Վա­շինգ­տոն­յան փաս­տաթղ­թե­րի ստո­րագ­րու­մից ի վեր Փա­շին­յանն ու Ա­լիե­ւը փոր­ձում են ա­մեն կերպ հա­մո­զել Թեհ­րա­նին, թե այդ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րը, ինչ­պես նաեւ «Թ­րամ­փի մի­ջանց­քը» ոչ մի կերպ Ի­րա­նի շա­հե­րին դեմ չեն: Ու թեեւ ան­գամ նա­խա­գահ Փե­զեշ­քիա­նը միա­ցավ այդ քա­րո­զին, թե, ինչ կա որ, մար­դիկ ի­րենց հա­մար ճա­նա­պարհ են բա­ցում, դրա­նում ինչ վատ բան կա, սա­կայն Ի­րա­նի ռեալ ղե­կա­վա­րութ­յու­նը շա­րու­նա­կում է հա­մա­ռո­րեն դեմ գնալ այդ գոր­ծըն­թա­ցին:

ԻՐԱՆԻ ՈՒԶԱԾԸ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈ՞ՒՆՆ Է

Ի­րա­նա­կան աղբ­յուր­նե­րը կար­ծում են, որ բրի­տա­նա­կան հե­տա­խու­զա­կան հաս­տա­տութ­յուն­նե­րում ըն­դուն­ված ան­ձի հա­մա­րում ու­նե­ցող ՀՀ ԱԽՔ Ար­մեն Գ­րի­գոր­յա­նի այս վեր­ջին ի­րա­նա­կան այ­ցը եւս ուղղ­ված էր նրան, որ Թեհ­րա­նին շա­րու­նա­կեն հա­մո­զել, թե «Թ­րամ­փի մի­ջանց­քը» ո­րե­ւէ խնդիր չի հա­րու­ցում Ի­րա­նի հա­մար, այն ըն­դա­մե­նը լո­գիս­տիկ ու­ղի է, ո­րը նաեւ Հա­յաս­տան-Ի­րան, ա­վե­լին՝ Ռու­սաս­տան-Ի­րան կա­պի հա­մար է օգ­տա­գործ­վե­լու: Սա­կայն ի­րան­ցի շատ փոր­ձա­գետ­ներ առն­վազն ան­լուրջ են հա­մա­րում այդ թե­զը` նկա­տե­լով, որ վա­շինգ­տոն­յան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րում չկա ո­րե­ւէ դրույթ, ո­րը նա­խա­տե­սում է Հա­յաս­տա­նից Նա­խի­ջե­ւա­նով դե­պի Ի­րան եր­կա­թու­ղու գոր­ծար­կում, ա­վե­լին, որ Հա­յաս­տա­նը կա­րող է եր­կա­թու­ղա­յին կապ ստա­նալ Ռու­սաս­տա­նի հետ, ին­չը նաեւ Ի­րա­նի հա­մար ՌԴ-ի հետ լո­գիս­տի­կա կհան­դի­սա­նա: Ի տար­բե­րութ­յուն 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 9-ի փաս­տաթղ­թի, որ­տեղ խոս­վում էր ոչ թե միայն Մեղ­րիի եր­կա­թու­ղու, այլ, առ­հա­սա­րակ, տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին բո­լոր կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րի գոր­ծարկ­ման մա­սին:

Ըստ այդմ էլ, ի­րա­նա­կան փոր­ձա­գետ­նե­րը պնդում են, որ ի­րան­ցի տար­բեր պաշ­տոն­յա­ներ, ո­րոնց հետ Գ­րի­գոր­յա­նը հան­դի­պեց, ներ­կա­յաց­րել են նույն մո­տե­ցու­մը: Մաս­նա­վո­րա­պես Ա­լի Լա­րի­ջա­նին հայտ­նել է, որ` «Ի­րա­նը շատ հստակ ազ­դան­շան է տվել. տա­րա­ծաշր­ջա­նի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան քար­տե­զը փո­խե­լու ցան­կա­ցած փորձ ա­նըն­դու­նե­լի է»։ Նաեւ, որ. «Թեհ­րա­նը հար­եւան պե­տութ­յուն­նե­րի ան­կա­խութ­յունն ու ու­ժը դի­տար­կում է որ­պես կա­յու­նութ­յան հիմք եւ ռազ­մա­վա­րա­կան նա­խագ­ծե­րը կա­պում է Հա­յաս­տա­նի հետ՝ որ­պես Հ­յու­սիս-­Հա­րավ մի­ջանց­քից մինչեւ Սեւ ծով ելք»: Իսկ դա ակ­նարկ է, որ Ի­րա­նը կա­րող է Նա­խի­ջե­ւա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջո­ցով դե­պի Սեւ ծով եր­կա­թու­ղա­յին շատ ա­վե­լի հար­մար ելք ու­նե­նալ, Թեհ­րա­նում գո­նե ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կում ի­րա­տե­սա­կան չեն հա­մա­րում:

Ըստ աղբ­յու­րի, Ար­մեն Գ­րի­գոր­յա­նը փոր­ձել է ի­րա­նա­կան կող­մին հա­մո­զել, թե. «Հա­յաս­տա­նը պատ­րաստ է ստո­րագ­րել ռազ­մա­վա­րա­կան գոր­ծըն­կե­րութ­յան վե­րա­բեր­յալ հա­մա­պար­փակ հա­մա­ձայ­նա­գիր՝ Ի­րա­նին տա­լով ինք­նիշ­խա­նութ­յան պահ­պան­ման եւ սահ­ման­նե­րի ան­փո­փո­խութ­յան բո­լոր ե­րաշ­խիք­նե­րը»։ Սա­կայն ի­րան­ցի փոր­ձա­գետ­նե­րը նման ձե­ւա­կեր­պու­մը ծի­ծա­ղե­լի են հա­մա­րում: Այն նկա­տա­ռու­մով, որ ՀՀ Սահ­մա­նադ­րութ­յունն ար­դեն իսկ հա­յաս­տան­յան պաշ­տոն­յա­նե­րի վրա դնում է երկ­րի ինք­նիշ­խա­նութ­յան եւ սահ­ման­նե­րի ան­փո­փո­խութ­յան պահ­պան­ման պար­տա­վո­րութ­յուն, եւ ա­մե­նե­ւին բան չի փոխ­վի, ե­թե նաեւ այլ փաս­տաթղ­թե­րում այդ մա­սին գրվի: Բայց քա­նի որ այս խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը կան, ա­պա դա նշա­նա­կում է, որ Ի­րա­նում կաս­կած­ներ ու­նեն, որ հա­յաս­տան­յան պաշ­տոն­յա­նե­րը չեն պահ­պա­նում ի­րենց իսկ Սահ­մա­նադ­րութ­յամբ սահ­ման­ված պար­տա­վո­րութ­յուն­նե­րը, եւ քիչ ի­րա­տե­սա­կան է, որ դրա փո­խա­րեն կպահ­պա­նեն դրանք, ե­թե այս պար­տա­վո­րութ­յուն­նե­րը նաեւ Իա­նի հետ ինչ-որ հա­մա­ձայ­նագ­րում կրկնվեն:

Որ­պես ե­րաշ­խիք, ըստ ի­րա­նա­կան ո­րոշ փոր­ձա­գետ­նե­րի, Թեհ­րանն ա­վե­լի լավ ա­ռա­ջարկ ու­նի` ռազ­մա­վա­րա­կան գոր­ծըն­կե­րութ­յան վե­րա­բեր­յալ հա­մա­պար­փակ հա­մա­ձայ­նա­գիր, որ­տեղ կնե­րառ­վեն նաեւ ռազ­մա­կան գոր­ծակ­ցութ­յան մա­սին թե­զեր: Կամ, որ դա ար­վի ա­ռան­ձին փաս­տաթղ­թով` հայ-ի­րա­նա­կան ռազ­մա­կան գոր­ծակ­ցութ­յան մա­սին: Ըստ այդմ, որ կող­մե­րը պար­տա­վոր­վեն ռազ­մա­կան էքս­պան­սիա­յի դեպ­քում փո­խա­դարձ օգ­նութ­յուն ցու­ցա­բե­րեն, եւ դա Ի­րա­նի հա­մար կդառ­նա ե­րաշ­խիք, որ Ս­յու­նիք ցան­կա­ցած ներ­խուժ­ման դեպ­քում ին­քը կկա­րո­ղա­նա այդ հիմ­քով մի­ջամ­տել, ու նաեւ նման վտան­գի դեպք­ում կան­խող մի­ջո­ցա­ռում­ներ ձեռ­նար­կել: Աղբ­յու­րը նաեւ հայտ­նում է, որ հայ­կա­կան կող­մը փոր­ձում է դրան դեմ գնալ, թե Ի­րա­նը եւս կա­րող է պա­տե­րազ­մի մեջ հայտն­վել, ո­րի ժամանակ Հա­յաս­տա­նը մի­ջամ­տե­լու դեպ­քում միան­գա­մայն բարդ վի­ճա­կում կհայտն­վի: Տ­րա­մա­բա­նութ­յուն կա, սա­կայն ի­րա­նա­կան կող­մը հարցն այլ կերպ է տես­նում. կա­րող են սահ­մա­նել ոչ թե ռազ­մա­կան օգ­նութ­յան պար­տա­դիր նորմ, այլ որ կող­մե­րից յու­րա­քանչ­յու­րը, մյուս կող­մի դեմ ագ­րե­սիա­յի դեպ­քում ինք­նու­րույն ո­րո­շի` մի­ջամ­տում է, թե` ոչ: Այ­սինքն, ե­թե Ս­յու­նիքն ագ­րե­սիա­յի են­թարկ­վի, Ի­րա­նը հնարա­վո­րութ­յուն ու­նե­նա ա­ռանց ան­գամ Հա­յաս­տա­նին հարց­նե­լու` մի­ջամ­տել, ի­հար­կե, իր կոնկ­րետ գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րը կոոր­դի­նաց­նե­լով Հա­յաս­տա­նի հետ: Եվ հա­կա­ռա­կը: Այ­սինքն, այդ դեպ­քում Հա­յաս­տա­նը ո­րե­ւէ խնդիր չի ու­նե­նա, որ Ի­րա­նի` մեծ պա­տե­րազ­մի մեջ հայտն­վե­լու դեպ­քում ստիպ­ված կլի­նի խառն­վել:

ՆԻԿՈԼԻ ՀԱՄԱՐ ՌՈՒՍՆԵՐԸ ՆՈՐԻՑ ԴԱՐԱՎՈՐ ԲԱՐԵԿԱՄՆԵՐ ԵՆ

Ի­րա­նա­կան աղբ­յուր­նե­րը նաեւ հայտ­նում են, որ հստակ պա­տաս­խան Ե­րե­ւա­նը դեռ չու­նի: Ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նութ­յամբ, սպա­սում են Փա­շին­յա­նի` Չի­նաս­տան կատարած այ­ցի արդ­յունք­նե­րին: Այն է, դրա շրջա­նակ­նե­րում նա եւ Ա­լիե­ւը կփոր­ձեն Պե­կի­նին տրա­մադ­րել «Թ­րամ­փի մի­ջան­ցքի» օգ­տին, որ­պես չի­նա­կան «Մեկ գո­տու» հա­վել­ված: Եվ ե­թե հա­ջող­վի Պե­կի­նին ներ­քա­շել այդ խա­ղի մեջ, ա­պա Ի­րա­նի հա­կազ­դե­ցութ­յու­նը դա նկա­տե­լիո­րեն կթու­լաց­նի: 

­Բայց մյուս կող­մից, ի­հար­կե, չպետք է մո­ռա­նալ նաեւ ռու­սա­կան գոր­ծո­նի մա­սին: Այն, որ Նի­կո­լը Պու­տի­նի հետ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ նո­րից հի­շեց «դա­րա­վոր բա­րե­կա­մութ­յան» մա­սին, հաս­կա­նա­լի է, պա­տա­հա­կան չէր: Պա­տա­հա­կան չէր նաեւ, որ Ա­լիե­ւը հա­մա­ռո­րեն փոր­ձում էր հան­դի­պում «սար­քել» ՌԴ նա­խա­գա­հի հետ, ու շատ նման է, որ ան­գամ Լու­կա­շեն­կո­յի օգ­նութ­յա­նը դի­մեց: Թե ին­չու, դժվար չէ տես­նել:

­Նախ, կա Կաս­պից ծո­վի գերխն­դի­րը: Ինչ­պես  Ա­լիե­ւի օգ­նա­կան Հա­ջի­եւը Չի­նաս­տա­նում հայ­տա­րա­րել է` «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» բա­ցու­մը կա­պա­հո­վի «Մի­ջին մի­ջանց­քի» հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րի ա­վե­լի լայն օգ­տա­գոր­ծու­մը»: Իսկ այդ «մի­ջին մի­ջանց­քը» կամ այլ ան­վա­մբ՝ «Թ­յուր­քա­կան մի­ջանց­քը» պետք է կա­րո­ղա­նա Կաս­պից ծո­վը հա­տել, ան­կախ այն բա­նից, թե այդ նա­խագ­ծին Թուր­քիա՞ն է ա­ջակ­ցում, նաեւ Թ­րա՞մփը, կամ մի­գու­ցե նա­եւ Պե­կի՞­նը: Կաս­պից ծո­վը հա­տե­լու հա­մար էլ պետք է Մոսկ­վա­յի եւ Թեհ­րա­նի հա­մա­ձայ­նութ­յու­նը: Ա­ռա­վել եւս, որ Մոսկ­վան, ինչ­պես Ա­լիե­ւը սե­փա­կան փոր­ձով հա­մոզ­վեց, կապ­ված Ուկ­րաի­նա­յում ադր­բե­ջա­նա­կան նավ­թա­գա­զայ­ին ակ­տիվ­նե­րի հետ, պատ­րաստ է սե­փա­կան շա­հե­րը պաշտ­պա­նել բո­լոր մի­ջոց­նե­րով: Ա­ռա­վել եւս՝ Կաս­պից ծո­վում, ո­րի հետ կապ­ված դեռ հնուց Ի­րա­նի հետ ու­նի շատ կոնկ­րետ պայ­մա­նագ­րեր:

­Գու­մա­րած սրան, կաս­կա­ծե­լի է, որ նա­խա­գահ Սիին կկա­րո­ղա­նան գե­ղե­ցիկ խոս­տում­նե­րով ինչ-որ բան հա­մո­զել: Չի­նաս­տա­նում, ան­շուշտ, լավ հաս­կա­նում են, թե ինչ ա­սել է «Թ­յուր­քա­կան մի­ջանցք», եւ ինչ շա­հեր ու­նի Մոսկ­վան կով­կաս­յան եւ կասպ­յան գո­տի­նե­րում: Ու քիչ ի­րա­տե­սա­կան է, որ այդ գոր­ծոն­նե­րը Սին մի կողմ կշպրտի:

­Վեր­ջա­պես, դեռ մեծ հար­ցա­կան է, թե Թ­րամփն ի­րա­կա­նում որ­քա­նո՞վ է մտել այդ նա­խագ­ծի մեջ: Այն, որ ներ­կա պա­հին միան­գա­մայն «տա­րօ­րի­նակ» զար­գա­ցում­ներ են ԱՄՆ-ում, փաստ է: Թ­րամ­փի մահ­վան մա­սին լու­րե­րը, ո­րոնք հի­մա էլ դար­ձան, թե՝ նա­խա­գա­հը ծանր հի­վան­դութ­յուն է տա­նում եւ ան­գամ կորց­րել է խո­սե­լու ըն­դու­նա­կութ­յու­նը, ԱՄՆ ազ­գա­յին գվար­դիան լուրջ պաշտ­պա­նութ­յան տակ է վերց­րել Ս­պի­տակ տու­նը եւ այս­պես շա­րու­նակ: Ինչ-որ բան ակն­հայ­տո­րեն ե­ռում է, եւ դա ար­դեն իսկ «Թ­րամ­փի մի­ջան­ցքում» Վա­շինգ­տո­նի ներգ­րավ­վա­ծութ­յան մա­կար­դա­կի մա­սին հար­ցեր է բարձ­րաց­նում: Ա­վե­լին, դա ան­գամ Միր­զո­յան Ա­րա­րա­տը խոս­տո­վա­նեց, թե՝ «Թ­րամ­փի մի­ջան­ցքի» մա­սին վերջ­նա­կան պայ­մա­նա­գիր չկա: Կ­լի­նի՞, ով ի­մա­նա: Վեր­ջին հաշ­վով ԱՄՆ-ի հետ նույն Ա­րոն նաեւ ռազ­մա­վա­րա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան մա­սին պայ­մա­նա­գիր կնքեց, ու ի՞նչ տվեց դա:

Ա­մեն դեպ­քում, միայն այն, որ Փա­շին­յանն ու Ա­լիե­ւը, որ այդ­քան ո­գե­ւոր­վել էին Վա­շինգ­տո­նում, հասց­րին Թ­րամ­փին Նո­բել­յան մրցա­նա­կի ա­ռա­ջադ­րել, ու հի­մա մեկ­նել են աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կա­նութ­յան հա­կա­դիր թեւ՝ Շան­հա­յի հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան կազ­մա­կեր­պութ­յան՝ ՇՀԿ-ի գա­գա­թաժո­ղո­վին, ար­դեն իսկ ա­ռաջ է քա­շոմ այն միտ­քը, որ եր­կուսն էլ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կա­նութ­յան ներ­կա տուր­բու­լենտ ի­րա­վի­ճա­կում դեռ կողմ­նո­րոշ­վե­լու լուրջ խնդիր ու­նեն: Այ­սինքն, ե­թե հի­մա ճա­նա­պար­հին տա­լիս են «Թ­րամ­փի մի­ջանցք» ան­վա­նու­մը, ա­պա վա­ղը կա­րող են սար­քել «Սիի մի­ջանցք», մեկ օր անց էլ վե­րա­դառ­նալ «Պու­տի­նի մի­ջանցք» տար­բե­րա­կին:

Այս­պի­սով, շատ բան մնում է կախ­ված հար­ցից, թե ՇՀԿ-ի այս գա­գա­թա­ժո­ղո­վում եւ դրա շուրջ ըն­թա­ցող տա­րաբ­նույթ երկ­կողմ քննար­կում­նե­րում ինչ լու­ծում­ներ կլի­նեն, եւ դրանք որ­քա­նով կդառ­նան հա­մա­հունչ Թ­րամ­փի հետ Պու­տի­նի ու­նե­ցած պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յու­ննե­րի հետ:

Tes naeu https://t.me/iravunk/57159 

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝