Քանի՞ արյան խումբ ունեն շները. ի՞նչ պետք է իմանա յուրաքանչյուր խնամող

Պատկերացրեք իրավիճակը. ձեր շանը շտապ արյան փոխներարկում է անհրաժեշտ։ Դուք կզարմանաք, բայց շների բուծողների մեծ մասը վստահ է, որ բավարար է առողջ դոնոր գտնել, բայց դա ամբողջովին ճիշտ չէ։ Իրականում, շան արյունը բարդ համակարգ է՝ բազմաթիվ առանձնահատկություններով, և սխալ արյան փոխներարկումը կարող է հանգեցնել լուրջ հետևանքների։ Ահա թե ինչու կարևոր է իմանալ, թե քանի արյան խումբ ունեն շները և ինչով են դրանք տարբերվում։

Արդյո՞ք շներն ունեն արյան խումբ
Այո, շներն ունեն իրենց սեփական արյան խմբերի համակարգերը, որոնք տարբերվում են մարդկանցից թե՛ քանակով, թե՛ բնութագրերով։ Խմբերի միջև տարբերությունների հիմքում ընկած է կարմիր արյան բջիջների մակերեսին մոլեկուլային կառուցվածքների՝ հատուկ հակածինների առկայությունը։ Այս հակածիններն են որոշում, թե որքանով է դոնորի արյունը համատեղելի ընդունողի արյան հետ։

Եթե ընդունող կենդանին արդեն ունի հակամարմիններ դոնորի արյան մեջ առկա հակածինների դեմ, հնարավոր է իմունային ռեակցիա։ Այս դեպքում օրգանիզմը փոխներարկված կարմիր արյան բջիջները ընկալում է որպես օտար և սկսում է ոչնչացնել դրանք։ Այս վիճակը կոչվում է հեմոլիտիկ փոխներարկման ռեակցիա և կարող է ուղեկցվել առողջության լուրջ վատթարացմամբ, նույնիսկ մինչև կրիտիկական աստիճանի։ Ի տարբերություն կատուների, շների մեծ մասը չունի արյան խմբերի նկատմամբ բնածին հակամարմիններ, բայց դրանք կարող են զարգանալ առաջին անհամատեղելի արյան փոխներարկումից հետո: Ահա թե ինչու նույնիսկ առաջին փոխներարկման ժամանակ կարևոր է ձգտել ընտրել առավել համատեղելի դոնորին:

Ինչպես է գործում շան արյունը
Շան արյունը բաղկացած է երեք հիմնական տեսակի բջիջներից՝ կարմիր արյան բջիջներ, սպիտակ արյան բջիջներ և թրոմբոցիտներ: Կարմիր արյան բջիջները տեղափոխում են թթվածին և ածխաթթու գազ, սպիտակ արյան բջիջները պաշտպանում են մարմինը վարակներից և կարևոր դեր են խաղում իմունային պատասխաններում, իսկ թրոմբոցիտները անհրաժեշտ են արյան մակարդման և արյունահոսությունը դադարեցնելու համար:

Արյան կարմիր բջիջների մակերեսին կան հատուկ մոլեկուլներ, որոնք կոչվում են հակածիններ, որոնց համադրությունները կազմում են արյան խմբերի համակարգը: Որոշակի հակածինների առկայությունը կամ բացակայությունը որոշում է, թե կենդանու արյունը որ խմբին է պատկանում:

Շների մոտ հայտնի են մի քանի հակածինային համակարգեր, որոնցից ամենաշատ ուսումնասիրվածը DEA-ն է (Շան էրիթրոցիտների հակածին): Այս համակարգի շրջանակներում նկարագրվել են առնվազն յոթ հիմնական հակածիններ, և մինչ օրս տարբերակվել են տասըից ավելի արյան խմբեր: Այս բարդությունը փոխներարկման համար դոնորի ընտրությունը դարձնում է պատասխանատու խնդիր և պահանջում է զգույշ մոտեցում արյան փոխներարկմանը:

Ի՞նչ է պատահում, երբ արյունը անհամատեղելի է
Եթե շանը փոխներարկվում է անհամատեղելի հակածինային կազմով արյուն, կարող է զարգանալ փոխներարկման ռեակցիա: Այն տեղի է ունենում, երբ ստացողի իմունային համակարգը դոնորի կարմիր արյան բջիջները ճանաչում է որպես օտար և սկսում է արտադրել կամ ակտիվացնել հակամարմիններ, որոնք ոչնչացնում են դրանք։

Կան նման ռեակցիաների երկու տեսակ՝ սուր և ուշացած

Սուր հեմոլիտիկ ռեակցիան զարգանում է փոխներարկումից մի քանի րոպեի կամ ժամվա ընթացքում։ Դրա ախտանիշներից են՝ արյան ճնշման կտրուկ անկումը, տախիկարդիան, շնչառության դժվարացումը, թոքային այտուցը, ջերմությունը, թուլությունը, մեզի մուգ գույնը (հեմոգլոբինուրիա) և ընդհանուր ծանր վիճակը։ Այս վիճակը պահանջում է անհապաղ միջամտություն և կարող է պոտենցիալ մահացու լինել։
Ուշացած ռեակցիան տեղի է ունենում փոխներարկումից 3-7 օր անց։ Այն զարգանում է ավելի դանդաղ և կարող է դրսևորվել կարմիր արյան բջիջների մակարդակի նվազմամբ, անեմիայի նշանների վերադարձով, բիլիրուբինի մակարդակի բարձրացմամբ և թուլությամբ։ Չնայած նման ռեակցիաները պակաս սուր են, դրանք միևնույն է նվազեցնում են բուժման արդյունավետությունը և պահանջում են կենդանու վիճակի մոնիթորինգ։ Քանի՞ արյան խումբ կա շների մոտ։
Ինչպես նշվեց վերևում, ամենաուսումնասիրվածը և կլինիկորեն նշանակալիցը DEA (Շան էրիթրոցիտների հակածին) համակարգն է։ Այն նույնականացնում է առնվազն յոթ հակածին, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է ազդել արյան համատեղելիության վրա փոխներարկման ժամանակ.

DEA 1-ը (նախկինում բաժանված էր DEA 1.1 և DEA 1.2, այժմ՝ մեկ մարկեր) ամենաիմունոգեն հակածինն է, որը որոշվում է շների 40-80%-ի մոտ՝ կախված ցեղատեսակից: DEA 1-բացասական կենդանիները բնածին հակամարմիններ չունեն, սակայն անհամատեղելի արյան առաջնային փոխներարկման դեպքում հնարավոր է հակամարմինների առաջացում և սուր հեմոլիտիկ ռեակցիայի զարգացում կրկնակի փոխներարկման դեպքում:
DEA 3 - հանդիպում է շների 5-20%-ի մոտ, հատկապես հաճախ՝ գրեյհաունդների մոտ: Որոշ DEA 3-բացասական անհատներ կարող են ունենալ բնածին հակամարմիններ, որոնք կարող են առաջացնել ուշացած փոխներարկման ռեակցիաներ:

DEA 4 — որոշվում է շների մեծ մասի մոտ (մինչև 90%) և համարվում է ամենաքիչ խնդրահարույցը իմունոլոգիական համատեղելիության առումով։
DEA 5-ը և DEA 7-ը՝ ավելի քիչ տարածված հակածինները, կարող են առաջացնել ուշացած ռեակցիաներ, հատկապես զգայունացված կենդանիների մոտ։
DEA 6-ը և DEA 8-ը քիչ են ուսումնասիրվել, բայց հայտնի է, որ շների մեծ մասը դրական է DEA 6-ի նկատմամբ։ Այս հակածինների կլինիկական նշանակությունը դեռևս լիովին հաստատված չէ։
DEA-ից բացի, շների մոտ հայտնաբերվել են նաև այլ հակածինային համակարգեր։ Մասնավորապես, DAL-ը (դալմատինյան հակածնի նման) կարևոր է արյան փոխներարկման համար DAL-բացասական տիպին հակված ցեղատեսակների (դալմատիններ, դոբերմաններ, շի-ցուներ) մոտ։ Նման շներին DAL հակածնով արյան կրկնակի փոխներարկումը կարող է առաջացնել անհամատեղելիության ծանր ռեակցիա։

KAI (K9-հակածնի նույնականացում) համակարգը ներառում է երկու հակածին՝ KAI 1 և KAI 2։ Դրանց տարածվածությունը և իմունոլոգիական նշանակությունը դեռևս ուսումնասիրվում են, և կլինիկական տիպավորումը դեռևս հասանելի չէ Ռուսաստանում։

Կարևոր է հասկանալ, որ մեկ շունը կարող է միաժամանակ ունենալ մի քանի հակածիններ, և դա բարդացնում է դոնորի ընտրությունը: Հետևաբար, փոխներարկումից առաջ խորհուրդ է տրվում որոշել առնվազն DEA 1 հակածինը և օգտագործել համատեղելի դոնորների արյուն, հատկապես կրկնակի փոխներարկումների դեպքում։

Ինչպես որոշել շան արյան խումբը
ՌԴ անասնաբուժական կլինիկաների մեծ մասն ունի միայն DEA 1 հակածինը որոշելու թեստ: Սա արագ թեստ է, որի ժամանակ շան արյան մի կաթիլը քսվում է հատուկ թեստային վահանակի վրա: Արդյունքը պատրաստ է մի քանի րոպեից:

Դժբախտաբար, մեր երկրում այլ հակածինային համակարգերը (DAL և KAI) չեն որոշվում լաբորատոր սարքավորումների և հավաստագրված ռեակտիվների բացակայության պատճառով։

Ինչո՞ւ է կարևոր, որ յուրաքանչյուր տիրոջ համար իմանա շան արյան խումբը
Կենդանու արյան խումբը իմանալը կարող է վճռորոշ դեր խաղալ կրիտիկական իրավիճակում։ Արյան փոխներարկումը կենսական միջոց է ծանր անեմիայով ուղեկցվող վիճակներում։ Դրանց թվում են՝ վնասվածքների պատճառով արյան մեծ կորուստը, հակակոագուլյանտ կրոդենտիցիդներով թունավորումը (օրինակ՝ կումատետրալիլ կամ բրոդիֆակում), աուտոիմուն հեմոլիտիկ անեմիան, ծանր մակաբուծային հիվանդությունները (բաբեզիոզ), ինչպես նաև լյարդի և երիկամների քրոնիկ հիվանդությունները, որոնք խաթարում են արյունաստեղծումը։

Բացի այդ, արյան խմբի մասին տեղեկատվությունը նույնպես կարևոր է բուծման ժամանակ։ Հազվագյուտ դեպքերում շների մոտ կարող է զարգանալ նորածնային իզոէրիթրոլիզ՝ իմունային հակամարտություն մոր կաթնախեժի և նորածին լակոտի կարմիր արյան բջիջների միջև, եթե նրանց արյան խմբերը անհամատեղելի են։ Այս վիճակը լակոտների մոտ առաջացնում է կարմիր արյան բջիջների քայքայում և կարող է մահացու լինել։ Չնայած չափազանց հազվադեպ է, որոշակի ցեղատեսակների բուծողները պետք է տեղյակ լինեն այս ռիսկի մասին և անհրաժեշտության դեպքում տիպագրեն իրենց հայրերին։

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝