Հարավկովկասյան խաղի մասնակիցները մտել են պաուզայի փուլ
ՄիջազգայինԹունիսի Ջերբա քաղաքում վերջերս անցկացված Ֆրանկոֆոնիայի հերթական գագաթաժողովը, թերեւս, Նիկոլի համար լավ առիթ էր, որ հանդիպի «ամենահարազատ ընկերներին»՝ Էմանուել Մակրոնին եւ Ջասթին Թրյուդոյին: Կանադացու հետ հենց այնպես, երեւի «հանուն ընկերության»: Համենայնդեպս, Նիկոլը մեր տարածաշրջանային թեմաների հետ կապված, ընդամենը՝ «Ներկայացրել է Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ ադրբեջանական ագրեսիայի հետեւանքներն ու դրանց վերացման ուղղությամբ հայկական կողմի դիրքորոշումները: Մտքեր են փոխանակվել Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի, Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող գործընթացների շուրջ»:
ՄԱԿՐՈՆՆ ՈՒ ՄԻՇԵԼԸ ԴԵՌ «ԲԶԲԶՈՒՄ» ԵՆ
Բայց ահա Մակրոնի հետ հանդիպման ֆոնը, դատելով Նիկոլի լրատվականի հաղորդագրությունից, այլ էր: Ըստ այդմ. «Նիկոլ Փաշինյանը եւ Էմանուել Մակրոնը մտքեր են փոխանակել նաեւ ս.թ. հոկտեմբերին Պրահայում կայացած Հայաստանի, Ֆրանսիայի, Ադրբեջանի առաջնորդների եւ Եվրոպական խորհրդի նախագահի քառակողմ հանդիպման արդյունքների վերաբերյալ: Կարեւորվել է Հարավային Կովկասում կայունության եւ անվտանգության ամրապնդման ուղղությամբ քայլերի իրականացումը»: Այսինքն, Նիկոլը պտտվում-պտտվում ու էլի գնում-հասնում է Պրահայի հանդիպմանը: Իսկ սա հետեւյալի մասին է ակնարկում. Մակրոնը դեռ փորձում է Պրահայի պայմանավորվածություններն առաջ մղել՝ պարզ տրամաբանությամբ: Պրահայից հետո հայ-ադրբեջանական եւ արցախյան ուղղություններով մի շարք էական զարգացումներ են տեղի ունեցել: Այդ թվում, կայացել է Պուտինի հետ Նիկոլի ու Ալիեւի հանդիպումը Սոչիում: Գումարած, Նիկոլը հասցրել է բազում «երդումներ ուտել» հայ-ադրբեջանական «խաղաղության պայմանագրի» ռուսական տարբերակի օգտին, որը, չմոռանանք, Պրահայի պայմանավորվածությունների հետ ունի առանցքային տարբերություններ: Եվ ահա, երբ հիմա Մակրոնի հետ Նիկոլը ներկա իրողությունները քննարկելու փոխարեն, «մտքեր են փոխանակում Պրահայում կայացած» հանդիպման շուրջ, իսկ ահա դրան հաջորդած զարգացումները քննարկելու մասին գոնե Նիկոլի «կանտորան» բառ անգամ չի ներկայացնում, ապա դա հուշում է, որ «Բրյուսելի ձեւաչափի» հարցը, որը, չմոռանանք, պաշտոնապես հենց Մակրոնը սկսեց, Արեւմուտքը դեռ համառորեն պահում է օրակարգում:
Առավել եւս, որ «պատահաբար» Թունիսում էր նաեւ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը, որի հետ եւս, բնականաբար, Նիկոլը հանդիպեց: Ընդ որում, քննարկումները, դատելով Նիկոլի լրատվականի հաղորդագրությունից, հենց նույն ոճի մեջ էին. «Զրուցակիցներն անդրադարձել են ս.թ. հոկտեմբերին Պրահայում կայացած Հայաստանի վարչապետի, Եվրոպական խորհրդի նախագահի, ինչպես նաեւ Ֆրանսիայի ու Ադրբեջանի նախագահների հետ քառակողմ հանդիպման արդյունքներին: Ընդգծվել է Պրահայի հայտարարությամբ ձեռքբերված պայմանավորվածությունների կատարման կարեւորություն...»:
Այն տպավորությունն է, որ Նիկոլին «տարել են մի մութ անկյուն» ու այս ոճի մեջ հարցեր են դեմը դրել՝ բայց չէ որ պայմանավորվել ենք, հիմա դրանք պետք է կատարես: Բայց ինչպե՞ս է կատարելու, երբ «Բրյուսելի ձեւաչափ» կոչվածը այնպիսի խորը հակասության մեջ է իրականության հետ, որ ակամա խոստովանում են նաեւ դրա նախաձեռնողները: Մասնավորապես, նույն Ֆրանկոֆոնիայի գագաթաժողովն ընդունեց նաեւ բանաձեւ, որտեղ նման հետաքրքիր միտք կա՝ մասնակիցներն ընդգծում են նոր էսկալացիայից խուսափելու կարեւորությունը եւ կոչ անում լիարժեք իրականացնել 2020թ.նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը: Սրանից զատ էլ, դեռ «ողջունում են գործադրվող ջանքերը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ ու արդարացի կարգավորման ուղղությամբ»: Այսինքն, ի սկզբանե այլ մեխանիզմ չունենալով, Արեւմուտքը գնաց «քաղաքական գողության» ճանապարհով՝ «Բրյուսելի ձեւաչափի» հիմքում դնելով Մոսկվայի ձեռքբերումը՝ նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը: » Սակայն այդ հիմքի վրա, երբ փորձում են հասնել բուն նպատակին՝ Արցախն Ադրբեջանի կազմում թողնելով՝ «խաղաղության պայմանագրի» կնքմանը, խնդիրներ են առաջանում: Այն պարզ պատճառով, որ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ Արցախի կարգավիճակի հետ կապված որեւէ լուծում նախատեսված չէ: Եվ երբ նշված բանաձեւով «ողջունում են գործադրվող ջանքերը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ ու արդարացի կարգավորման ուղղությամբ», դա սովորական բլեֆ է. այս պահին «արցախյան հակամարտության կարգավորման» եւ որեւէ գործընթաց. լինի արդարացի, թե անարդար, չկա: Ընդ որում, Նիկոլը «արցախյան հակամարտության կարգավորման» որեւէ լիազորություն, ռեալ լծակ պարզապես չունի, էլ չասած, որ նա ինքն է իր հայտարարություններով հրաժարվել Արցախի թեմայով բանակցելուց՝ այդ գործը դնելով Արցախի վրա: Վերջապես, ուժային առումով Արցախում միակ ռեալ վերահսկողությունն ունի Ռուսաստանը, որը ելնելով նույն նոյեմբերի 9-ի բուն հայտարարությունից եւ դրան անմիջապես հաջորդած պաշտոնական մեկնաբանություններից, այդ թվում՝ անձամբ Պուտինի կողմից, դեռ էն գլխից է հայտարարել, որ կարգավիճակային ամեն մի լուծում պետք է թողնել ապագային: Ու այսքանից հետո պարզ հարց է ծագում՝ ինչո՞ւ են Մակրոնն ու Միշելը համառորեն «խեղդում» Նիկոլին, թե՝ խոստացել ես, պետք է ստորագրես: Լավ, ասենք ստորագրեց մի փաստաթուղթ, թե՝ Հայաստանը ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, դրանից Արցախի կարգավիճակի հետ կապված նշված իրավիճակն ինչպե՞ս է փոխվելու: Կարծես թե վերջապես անգամ Նիկոլն է հասկացել, որ ոչ մի կերպ, ու ասել, թե Մակրոնը դա չի հասկանում, միամտություն կլիներ: Այդ դեպքում ինչո՞ւ են նման համառությամբ «Բրյուսելի ձեւաչափը» առաջ մղում, դա է, որ մնում է անհասկանալի:
Չնայած, կարելի է դա էլ հասկանալ. պարզապես այլ տարբերակ, սցենար չեն կարողանում գտնել, եւ մտածում են հարցը «չորով» առաջ տանելու մասին. Նիկոլը կստորագրի, Արցախին կստիպենք ընդունել, եւ եթե բոլորը ռուսներից պահանջեն՝ զորքերը հանել, Մոսկվային այլ բան չի մնա: Բայց ահա, այս սցենարից՝ «Արցախին կստիպենք ընդունել» օղակն է, որ այդպես էլ չի հաջողվում: Առավել եւս, որ այնտեղի իշխանական համակարգը «մոդեռնիզացվեց» թեեւ որոշ հարցերի տեղիք տվող, սակայն իր գործունեությամբ մեծ չափով Մոսկվայից կախված Ռուբեն Վարդանյանով: Վերջապես, կա Արցախի բնակչության դիմումը Ռուսաստանին՝ պաշտպանության խնդրանքով, որն անհրաժեշտության դեպքում կբավարարվի:
ԻՆՉ Է ԿԱՏԱՐՎՈՒՄ ԱՄՆ-ՈՒՄ
Նշված ողջ իրավիճակը հուշում է, որ եթե անգամ Մակրոնն ու Միշելը դեռ «բզբզում» են «Բրյուսելի ձեւաչափի» ուղղությամբ, սակայն երբեմնի համառությունը տեսանելի չէ: Նաեւ համառության հետ կապված ԱՄՆ-ի կողմից է անկում նկատվում, որը սպասելի էր: Կոնգրեսի վերահսկողությունը դեմոկրատները կորցրին, Ալենի կողմից այդքան սիրված Փելոսին աթոռը զիջելու է, եւ հունվարից, երբ Կոնգրեսի նոր կազմը կստանձնի լիազորությունները, դժվար է ասել, թե ինչ նոր ընթացք կստանա ամերիկյան քաղաքականությունը: Չնայած, էս գլխից էլ եզրահանգումների հնարավորություն տվող դրվագներ կան: Այդ թվում, հանրապետականները խոստանում են, որ մանրակրկիտ հետաքննելու են Բայդենի գործունեության ոչ միայն ուկրաինական ուղղությունը, այլ ամեն ինչ: Ընդ որում, վատ թաքցված մեղադրանքների պակաս նրա հասցեին այս պահին էլ կա՝ կոռուպցիայից սկսած, պետական գաղտնիքների վաճառքով վերջացրած, որից մի քանի իմպիչմենտային հիմք կարելի է քամել: Ու երբ այս գործընթացը մեկ-երկու ամսից մեկնարկի, ամերիկյան քաղաքականության ողջ սրությունը արտաքին հարթակից տեղափոխվելու է երկրի ներս: Մի խոսքով, Թրամփը հազիվ թե ների այն, որ անգամ ընտրություններում պարտվելուց հետո իր նկատմամբ իմպիչմենտի գործընթաց սկսեցին, իսկ դրանից հետո նրա՝ նախկին նախագահի նկատմամբ քրգործեր են վարում, որի նախադեպն ԱՄՆ-ն դեռ չէր տեսել, ու այդ ամենն առանց Բայդենի արտոնման չէր կարող լինել:
Այս իրավիճակը՝ ներամերիկյան սրացումը կարող է շարունակվել դեռ երկու տարի՝ մինչեւ հաջորդ նախագահական ընտրությունները: Իսկ նման սպասելիքները, իհարկե, չեն կարող չազդել արտաքին հարթակում ամերիկյան ակտիվության վրա: Մեր դեպքում այն հարցն է, թե Վաշինգտոնը նույն հետեւողականությամբ կշարունակի՞ «Բրյուսելյան գործընթացը»: Մինչդեռ նման անորոշությունն արդեն իսկ ազդակ է, որ մասնակից կողմերը մտնեն սպասողական փուլ, առավել եւս, երբ գործընթացը տեսանելի հեռանկար այդպես էլ չի խոստանում:
Իհարկե, դա առաջին հերթին վերաբերվում է Նիկոլին եւ Ալիեւին: Եթե ամերիկյան գործոնը սկսի թուլանալ, ապա, հասկանալի է, էլ ավելի է ուժեղանալու ռուսականը, ու մասնավորապես՝ «խաղաղության պայմանագրի» ռուսական մոդելի տեսքով: Ամեն դեպքում, երկու օրից Հայաստան կայցելի ՌԴ նախագահը, եւ, թերեւս, այս ամենի ընթացքը շատ ավելի տեսանելի կդառնա:
Քերոբ Սարգսյան
Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk
