ԻՆՉ Է ՀՈՒՇՈՒՄ ԱԼԻԵՎԻ ՏԱՆԿԱՅԻՆ ԿՐԱԿՈՑԸ

ԻՆՉ Է ՀՈՒՇՈՒՄ ԱԼԻԵՎԻ ՏԱՆԿԱՅԻՆ ԿՐԱԿՈՑԸ

Դեռ ամռան վերջերին մեր էջերում նման կարծիք հայտնելու առիթ էինք ունեցել. «Սահմանային զինադադարի ռեժիմը խախտվել է ոչ միայն 60 եւ 82, այլեւ՝ 120 միլիմետրանոց ականանետերով... Եթե ընդամենը հաշված ամիսներ առաջ` հրադադարը խախտվում էր հիմնականում հրաձգային զենքի կիրառմամբ, ապա` հետո դրան գումարվեցին նաեւ նռնականետերն ու 60 միլիմետրանոց ականանետերը, շատ չանցած՝ 82 միլիմետրանոցները: Եվ հիմա էլ արդեն կիրառման մեջ են մտնում ականանետային պրակտիկ ամենախոշոր տրամաչափը՝ 120-ը, եւ դրան էլ սկսում է գումարվել փոքր տրամաչափի հրետանին... Հաշվի առնելով, թե ազերիները ինչ արագությամբ 60 միլիմետրանոց ականանետերից հասան 120-ի, կարելի է ենթադրել, որ առկա իրավիճակի պահպանման դեպքում արագորեն կաճի նաեւ հրետանու տրամաչափը: Եվ հետո հերթը կհասնի հրթիռային համակարգերին եւ ծանր հրետանուն»:

ԶԻՆԱԴԱԴԱՐԱՅԻՆ ԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԻ ՆՈՐ ՓՈՒԼԸ

Մեր այդ հրապարակումից շաբաթներ անց Ադրբեջանն արդեն փոքր տրամաչափի թուրքական հրթիռային համակարգեր էլ դրեց կիրառման մեջ: Եվ, ահա, նախօրեին էլ զինադադարի հաստատումից ի վեր առաջին անգամ նաեւ տանկային ծանր՝ 125 մմ տրամաչափի հրետանին մտավ կիրառման մեջ: Ու արդյունքում՝ սահմաններին, ինչպես ասում է ՀՀ Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը, լարվածությունը հասել է գագաթնակետին: Ուրեմն՝ ի՞նչ է սպասվում դրանից հետո:
Նախ փորձենք հասկանալ, թե ի՞նչ է նշանակում տանկի գործադրումը: Տանկերը հատկապես էֆեկտիվ զինատեսակ են ճակատային գծերի ճեղքումների եւ արագ հարձակում ապահովելու համար, իսկ որպես անշարժ հրետանային կրակակետ՝ 120 մմ-անոց ականանետը, թերեւս, ավելի վտանգավոր է, քան տանկը: Իսկ 120 մմ-անոց ականանետեր, ինչպես նշեցինք, դեռ ամռան վերջերից է կիրառվում: Արդյունքում՝ զուտ ռազմական առումով տանկի կիրառումն Ադրբեջանին նոր բան չի տալիս: Բայց քաղաքական տեսանկյունից՝ զինադադարի խախտման ընթացքում ամեն մի հերթական զինտեխնիկայի կիրառումը, անշուշտ, իր հնչեղությունն ու էֆեկտն ունի, առավել եւս՝ տանկի պարագայում:

Խոշոր հաշվով սա նույնիսկ կարելի էր սպասել. ի վերջո Մինսկի խումբը շարունակում է համառորեն խոսել Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահների մակարդակով` մոտ ժամանակներս հանդիպում կազմակերպելու մասին, եւ վերջին ամիսների փորձն էլ ցույց է տալիս. որ բանակցային գործընթացի ուղղությամբ ամեն մի տեսանելի դրվագի շեմին Բաքուն զինադադարային խախտման հերթական նորամուծությունն է մտցնում: Արդյունքում՝ բանակցային գործընթացի այդ հերթական դրվագն անմիջապես շուռ է գալիս սահմանային այդ նոր մակարդակի լարվածությունն ինչ-որ կերպ հարթելու ուղղությամբ՝ բուն ղարաբաղյան կարգավորման թեման տանելով երկրորդ պլան:
Բայց ասել, թե այս անգամ էլ է իրավիճակն ամբողջովին արդեն ստանդարտ դարձած այդ բանաձեւի շրջանակներում, կարող է եւ սխալ լինել: Այն առումով, որ ներկայումս կովկասյան ողջ տարածաշրջանում եւ, մասնավորապես, ղարաբաղյան ուղղությամբ կա իրավիճակային լուրջ փոփոխություն, որը պետք է, որ բոլոր հարցերով իր ճշգրտումները մտցնի: Խոսքը ռուս-թուրքական հարաբերությունների մասին է, որն ինչպես ռուս-հայկական, այնպես էլ ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններում արդենիսկ կոնկրետ ազդեցություն ունեցել է: Հայաստանի մասով միայն այն, որ Ռուսաստանն էականորեն ամրացնում է իր 102-րդ ռազմաբազան, արդենիսկ ծանրակշիռ փոփոխություն է առաջ բերում ողջ տարածաշրջանի ռազմական հաշվեկշռի մեջ: Եվ այդ փաստը, ինչպես վկայում են թուրքական լրատվամիջոցները, լուրջ մտահոգություններ է առաջ բերել Անկարայում: Նաեւ այն առումով, որ Թուրքիան իրեն սկսել է տեսնել ռազմական շրջափակման վիճակում, եւ դրանում, անշուշտ, ճշմարտություն կա: Արեւելքից լուրջ ուժ հավաքած հայաստանյան ռազմաբազան է, արեւմուտքից՝ թուրքերը մտահոգված են, որ ռուսական բազա կարող է հայտնվել Կիպրոսում: Հարավային ուղղությամբ աստիճանաբար սիրիական սահմանն է փակվում Թուրքիայի առաջ: Բացի այդ՝ կա ամենաէական հանգամանքը. օրերս ռուսները «Իսլամական պետությանը» Միջերկրական ծովից գրոհեցին «Կալիբր» տիպի հրթիռներով` «Դոնի Ռոստով» սուզանավից: Սա դեռ միայն անցած տարվա դեկտեմբերին նավատորմ ընդունված «Վարշավյանկա» կարգի սուզանավ է, որին անորսալիության պատճառով ՆԱՏՕ-ում կնքել է «Սեւ անցք» անվամբ: Դրանից զատ՝ սուզանավը, ինչպես նաեւ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հաստատեց, ի զորու է նաեւ միջուկային զենք կիրառել, որի հարվածի գոտին տարածվում է սիրիական ափերից 2000 կմ շառավիղով, այսինքն՝ ընդգրկում է ողջ Թուրքիան: Դրանից զատ՝ սեպտեմբերի կեսերից սկսած իսրայելյան աղբյուրները մի գլուխ խոսում են, որ եթե ոչ մշտապես, այլ պարբերաբար Սիրիայի մերձակա ջրեր է հասնում նաեւ աշխարհում ամենամեծը համարվող եւ առնվազն 24 գերժամանակակից՝ «Բուլավա» միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռներ ¥յուրաքանչյուրը 6-10 մարտագլխիկներով¤ ունեցող «Դմիտրի Դոնսկոյ» ատոմային սուզանավը: Սրանից զատ՝ տվյալ հատվածում ռուսական վերջրյա նավատորմը եւս իրենից պատկառելի ուժ է ներկայացնում: Իսկ Թուրքիան պետք է իր աչքի առաջ ունենա նաեւ Սեւծովյան նավատորմը:

ՌՈՒՍ-ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԲԱԽՄԱՆ ՀԱՎԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՃՈՒՄ Է

Անշուշտ՝ միայն «Դոնի Ռոստովը» բավական կլիներ Թուրքիան ամբողջովին ոչնչացնելու համար, եւ ռուսական թվարկված ողջ ծովային ներուժը տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի հետ ռազմական բալանս ձեւավորելու խնդիր է հետապնդում, կարող է շատ ավելի գլոբալ խնդիրներ լուծել, սակայն հազիվ թե պրակտիկ կիրառման մեջ դրվի: Մի քանի «Կալիբրներ», իհարկե, արձակվեցին, սակայն այդ կերպ «Դոնի Ռոստովն» ավելի շուտ իր ներկայությունը եւ մասնակիորեն՝ հնարավորություններն էր ցուցադրում: Իսկ ողջ ուժը, հասկանալի է, ամենեւին էլ ուղղված չէ Թուրքիայի կամ «Իսլամական պետության» դեմ, քանի որ դրա կիրառումն արդեն կնշանակեր միջուկային պատերազմ: Դա նշանակում է, որ ինչքան էլ Անկարան զգուշանա եւ մտահոգվի իր սահմանների երկայնքով բազավորված ռուսական նավատորմից, հիմնական վտանգը, թերեւս, կհամարի հենց հայաստանյան ռազմաբազան. միայն այն կարող է գործնականում, առանց միջուկային հետեւանքների, պետք եղած դեպքում` Թուրքիայի հետ հակամարտության մեջ մտնել: Ընդ որում, թեեւ ուղղակի բախման հավանականությունը փոքր է, բայց այն բանից հետո, երբ Թուրքիան զորք մտցրեց Իրաք, պատկերը կտրուկ փոխվեց:
Փաստն այն է, որ չնայած Իրաքի ներկայացրած վերջնագրին, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում ¥ԱԽ¤ քննարկմանը, թուրքական զորքը մնաց այդ երկրում: Դա էլ ավելի է հաստատում մեր նախորդ հրապարակման մեջ արված ենթադրությունը, որ առանց ԱՄՆ-ի, մեղմ ասած, աչք փակելուն՝ Էրդողանն այդ քայլին չէր գնա: Այսպիսով, եթե թուրքերը մնում են Իրաքում, ապա մեծ հաջողությամբ «հակաահաբեկչական պատերազմ» կարող են ծավալել նաեւ Սիրիայում՝ դրանից բխող ռուս-թուրքական հարաբերությունների գերսրմամբ: ԱԽ-ի այդ նիստից հետո ՌԴ ներկայացուցիչ Վիտալի Չուրկինը տեղեկացրեց, որ Թուրքիայի ԱԽ անդամ դաշնակիցները խոստացել են այդ հարցը կարգավորել այնպես, որ «Իրաքի կառավարությանը բավարարի»: Բայց եթե Իրաքի կառավարությանը լավ «խնդրեն», վերջինս կարող է եւ իր երկրում թուրքերի մնալը բավարար համարել: Համենայնդեպս՝ Չուրկինը նաեւ ակնարկում է, որ թուրքերի Սիրիա մտնելը եւս առնվազն հնարավոր է. «Ռուսաստանը հույս ունի, որ Թուրքիան նոր անպատասխանատու քայլեր չի ձեռնարկի, այդ թվում՝ Սիրիայի տարածքում»: Իսկ եթե ձեռնարկի՞, չէ՞ որ այնպիսի ոչ միայն անպատասխանատու, այլ միջազգային բոլոր օրենքները գլխիվայր շուռ տվող քայլի եւս Էրդողանը պետք է, որ վախենար գնալ:
Մի խոսքով՝ ակնհայտորեն ռուս-թուրքական լարվածությունը գնալով սրվում է, եւ պայթյունը հազիվ թե որեւէ մեկը բացառի: Իսկ այդ դեպքում՝ պայթյունը չի՞ տարածվի նաեւ դեպի հայ-թուրքական սահման...
Այս իրավիճակում, թերեւս, ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները եւս կոնկրետացման ենթակա են: Տարբեր տրամաչափի թուրք պաշտոնյաների Բաքու կատարած այցերով՝ Անկարան, անշուշտ, արդեն ստուգել է Ալիեւի տրամադրությունը: Մոսկվան նույնպես այս ընթացքում հազիվ թե այդ հարցով ձեռքերը ծալած սպասեր: ԱՄՆ-ն էլ իր հերթին, կենտրոնանալով Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահների արդեն վստահաբար կարելի է ասել՝ բացարձակապես անհեռանկար հանդիպման վրա, անշուշտ, իր հերթին է նաեւ Բաքվին որոշակի մեսիջներ հղում: Ալիեւը, թերեւս, ուրախ կլիներ «ջրի տակ անցնել»՝ մինչեւ վիճակը կկարգավորվի, բայց հազիվ թե կարողանա: Եվ այս իրավիճակում, երբ տանկը ղարաբաղյան հակամարտության գործուն միջոցի վերածելով՝ Ս.Օհանյանի ասածի պես՝ Բաքուն սահմանային լարվածությունը գագաթնակետին է հասցնում, հուշում է, որ Ալիեւը դեռ ակնարկում է, որ Էրդողանի օրինակով կարող է եւ գագաթնակետից այն կողմ էլ անցնել: Թերեւս միայն մեկ դեպքում, եթե ռուս-թուրքական հարաբերությունները եւս տեղափոխվեն բախումային փուլ: Իսկ դա արդեն կախված է Սիրիայից:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝