«ՏԱՐԵՑՏԱՐԻ ԱՎԵԼԱՆՈՒՄ Է ԹՈՇԱԿԱՌՈՒՆԵՐԻ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ»

«ՏԱՐԵՑՏԱՐԻ ԱՎԵԼԱՆՈՒՄ Է ԹՈՇԱԿԱՌՈՒՆԵՐԻ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ»

Շատերի հիշողության մեջ դեռ թարմ է այն մեծ սկանդալը, որը տարիներ առաջ պայթեց կենսաթոշակային համակարգի շուրջ եւ հանգեցրեց համակարգի ղեկավարի՝ Խաչիկյանի ու մի շարք այլ անձանց ազատազրկման: Այդ խոշոր ճգնաժամն ինչ ազդեցություն ունեցավ համակարգի վրա, ինչքանով է հաջողվել վերականգնել տասնյակ միլիարդների հասնող պետական կորուստները, եւ ինչ ակնկալիքներ կարող են ունենալ հայաստանյան հարյուր հազարավոր կենսաթոշակառուները: Այս հարցերի շրջանակներում էլ ծավալվեց մեր զրույցը Սոցիալական ապահովության պետական ծառայության պետ ԱՐՄԵՆ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԻ հետ:

ԽԱՉԻԿՅԱՆԻՑ ՀԵՏՈ

-Նախ նշեմ, որ մոտ հինգ տարի առաջ տեղի ունեցած այդ իրադարձություններին արդեն կարելի է մոտենալ սուբյեկտիվ եւ օբյեկտիվ կողմերից: Օբյեկտիվ տերմինն օգտագործում եմ, հաշվի առնելով, որ երբ ենթակառուցվածքները, տեղեկատվական գործիքների միջոցով կառավարման համակարգը, մեղմ ասած, թույլ էր, բնականաբար համակարգի կառավարումն էլ չէր կարող փայլել: Դրան էլ գումարենք հայտնի սուբյեկտիվ գործոնները, եւ հանրագումարում ունեցանք նման վիճակ...
- 20-30 տարի առաջ ոչ մի տեղեկատվական գործիք էլ չկար, մինչդեռ մարդիկ անհամեմատ ավելի ազնիվ էին աշխատում:
- Բայց նաեւ չմոռանանք, որ Հայաստանն ամենեւին էլ միակ երկիրը չէ, որտեղ կոնսաթոշակային համակարգում նման պատմություններ են եղել: Օրինակ՝ Հունաստանում նման չարաշահումները կապված էին մոտ 50 միլիարդ դոլարի հետ, Ռուսաստանում՝ մոտ 30 եւ այդպես շարունակ: Իհարկե՝ դա մեզ մոտ տեղի ունեցածը չի արդարացնում, սակայն այստեղ ամենակարեւորը ոչ  միայն մեղավորներ գտնելն ու պատժելն է, այլ նման երեւույթները կանխելը: Իսկ դրա լավագույն տարբերակն է՝ ստեղծել այնպիսի կառավարման համակարգ, որը նվազագույնի կհասցնի կոռուպցիոն ռիսկերի հնարավորությունը: Դա ենթադրում է պետական ռեգիստրի, պետական հասցեների, մահերը գրանցող ու այդ կարգի մյուս համակարգերի համակարգչային կապ, տեղեկատվության փոխանակման ամբողջականացում:
- Ակնարկում եք, որ այդ իրավիճակը ներկայումս փոխված է:
- Իհարկե փոխված է, եւ հենց դրանից էլ սկսվեց համակարգի արդիականացումը: Խոսքը նաեւ կադրային խնդրի մասին է: Այսօր քաղաքացուց վերցվում են փաստաթղթերը, նշանակվում է թոշակն, այդ գործընթացի վերահսկողությունը եւ թե կոնկրետ որ պետական պաշտոնյան է այդ ամենն իրականացրել, միանգամից ֆիքսվում է ցանցում, այսինքն՝ գործընթացը սկզբից մինչեւ վերջ վերահսկելի է: Բավականին փոխվել, հստակեցվել է նաեւ օրենսդրական դաշտը: Հստակեցվել են նաեւ քաղաքացիների աշխատանքային ստաժի հաշվարկման գործընթացը՝ այս ուղղությամբ հավելագրումները բացառելու նպատակով, թեեւ արդյունքում նույնիսկ մի փոքր նվազել են կենսաթոշակները:
- Բայց այդ դեպքում թոշակառուները Ձեզ չեն սիրի...
- Նվազումը, իհարկե, վերաբերում է, երբ ինչ-ինչ ձեւերով իրականացվել են աշխատանքային ստաժի հավելագրումներ: Ամեն դեպքում, չմոռանանք` որն է մեր առաջ դրված խնդիրը: Առաջինը՝ հասցեականության ապահովումը: Ապա՝ ճիշտ չափով կենսաթոշակի նշանակումը: Եվ երրորդը. երբ պետությունը մեր բոլորի մուծած հարկերի հաշվին սոցիալական խնդիրներ է լուծում, ապա այն պետք է լինի հասցեական, ճիշտ ու պահպանվի արդարության սկզբունքը: Այսինքն՝ եթե կենսաթոշակառուների բացարձակ մեծամասնությունը թոշակ է ստանում իր ստաժին համապատասխան, ապա հենց նրանց նկատմամբ արդար չէ, եթե ոմանք կարողանում են ստաժն արհեստականորեն ավելացնել: Մինչդեռ՝ երբեմն այդ կարգի անձանցից նույնիսկ տրտնջոցներ են լսվում՝ իմ փողը փող չէ՞, վերցրեք, ինձ էլ ավել թոշակ հաշվարկեք:
Ի վերջո՝ ոլորտի կառավարման համակարգի արդյունավետության բարձրացում ասվածը ենթադրում է նվազագույնի հասցնել կոռուպցիոն ռիսկերը: Չափազանցրած չեմ լինի նաեւ, եթե ասեմ, որ այդ միջոցառումների արդյունքում էապես բարձրացել է վճարումների հասցեականությունը եւ արդյունավետությունը, ինչը նշանակում է խնայողություններ, որը կարող ենք վերաբաշխել: Եվ եթե Դուք ուսումնասիրեք վերջին տարիներին ՀՀ կառավարություն ներկայացված նախագծերին կից ներկայացվող փաստաթղթերը, ապա հաճախակի կհանդիպեք հետեւյալ տողերը՝ անհրաժեշտ լրացուցիչ միջոցները նախատեսվում է ֆինանսավորել ներքին խնայողությունների հաշվին: Օրինակ՝ վերջին տարիներին, ներքին խնայողությունների հաշվին պարբերաբար բարձարացվել են զոհված զինծառայողների ընտանիքների անդամներին եւ հաշմանդամ զինծառայողներին տրվող դրամական վճարները: Սա, կարծում եմ, արդյունավետ կառավարման անհերքելի ապացույց է:

«ԲԱՑԱՌՎՈՒՄ Է, ՈՐ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՉՈՒՆԵՑՈՂ ԱՆՁԸ ԴԱՌՆԱ ԹՈՇԱԿԱՌՈՒ»

-Հին սկանդալը կապվում էր նաեւ, այսպես ասած «մեռած հոգիների» հետ: Այս պահին, ըստ Ձեզ, տեսականորեն նման «մեռած հոգիների» ինչ թվաքանակ է մնացել:
- Սկսեմ նրանից, որ երբ նոր կենսաթոշակային գործեր են կազմվում, եւ թոշակ է նշանակվում, բացառվում է, որ գոյություն չունեցող անձը դառնա թոշակառու: Ցանցային կապը մյուս համապատասխան գերատեսչությունների հետ, ինչպես նշեցի, արդեն կա, եւ նրանց բոլոր տվյալները մենք կիրառում են:
Չնայած՝ այն ժամանակ էլ դա չէր հիմնական խնդիրը: Պարզապես, դա ավելի հնչեղ էր. բոլորը «սովոր» էին, որ «մեռած հոգիները» կարող են քվեարկել, փող ստանալ եւ այլն, եւ քաղաքական առումով դա հնչեցնելն ավելի հարմար էր, ու աղմուկը հենց այս ուղղությամբ գնաց: Սակայն այն գումարները, որ մենք վերականգնել ենք, չնչին չափով էին կապված «մեռած հոգիների» հետ:
- Պակաս աղմկոտ չէր նաեւ հայտնի 100-200 դրամների խնդիրը...
- 2010թ.-ից սկսած, մեր ծառայությունը փող չի բաժանում:
Մյուս կողմից էլ, գաղտնիք չէ, որ նման «թեյավճարները» մեզ մոտ նույնիսկ ավանդույթի պես մի բան էին: Բայց երբ քաղաքացին իր իրավունքն է իրացնում, ըստ իս, այստեղ թեյավճարն անթույլատրելի է:

Ամեն դեպքում՝ այդ խնդրի լուծման լավ միջոց է նաեւ բանկային հաշվի միջոցով թոշակի վճարման մեխանիզմը, որը թեեւ ունի իր որոշ խնդիրները ¥տարիքով անձինք երբեմն դժվարանում են¤, սակայն այդ մեխանիզմը հաջողությամբ զարգանում է, եւ արդեն մեզ մոտ 180 հազար քաղաքացիներ, այսինքն՝ 1/3-ից ավելին հենց այդ կերպ են իրենց թոշակները ստանում:
- Բայց իհարկե՝ թոշակառուին ամենաշատը հետաքրքրում է ոչ թե այն, թե ինչպես են իրեն թոշակ վճարում, այլ՝ որքան են վճարում: Ե՞րբ կարող են սպասել բարձրացման:
- Հարցն ավելի շատ ուղղված է ոլորտի քաղաքականությունը մշակողին, եւ այդ հարցի պատասխանը ավելի ճիշտ է նախարարությունից ստանալ: Համենայնդեպս՝ գալիք տարվա պետբյուջեի նախագիծը դեռ նոր է շրջանառության մեջ մտել, եւ միայն այդ փաստաթղթի վերջնական տարբերակը կտա այդ հարցի հստակ պատասխանը:
Սակայն, ինչպես տեղյակ եք, 2016 թվականի հունվարի 1-ից սկսած՝ հղիության եւ ծննդաբերության ժամանակահատվածի համար մայրության նպաստ կնշանակվի ու կվճարվի նաեւ շուրջ 30 000 չաշխատող մայրերի: Նպաստի չափը կկազմի շուրջ 125 000 դրամ: Այս նպատակով ՀՀ 2016 թվականի պետական բյուջեի նախագծով հատկացվել է շուրջ 3,9 միլիարդ դրամ:
Հիշեցնեմ նաեւ, որ վերջին երկու տարիներին տարեկան մոտ 15 տոկոսանոց բարձրացումներ եղել են: Ճիշտ է, այս ընթացքում աճել է նաեւ համակարգին հատկացվող ֆինանսավորումը՝ հասնելով մոտ 300 միլիարդի: Միաժամանակ՝ խնայված միջոցների հաշվին եւս, զգալի՝ տասնյակ միլիարդների հասնող մուտքեր ենք ունեցել: Բայց նաեւ չմոռանանք, որ դեմոգրաֆիկ առումով Հայաստանը ծերացող երկիր է, այսինքն՝ տարեցտարի ավելանում է թոշակառուների թվաքանակը:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝