ԱՍԱԼԱ-Ի «ՎԱՆ» ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ.

ԱՍԱԼԱ-Ի «ՎԱՆ» ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ.

1981թ. սեպտեմբերի 24-ին Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակի մարտիկները գրավեցին Փարիզի թուրքական հյուպատոսարանը եւ մոտ 16 ժամ պահեցին իրենց ձեռքում: Առաջին անգամ այդ սխրանքի մանրամասները 1990թ. ամռանը պատմել էր «Վան» գործողության ղեկավար ՎԱԶԳԵՆ ՍԻՍԼՅԱՆԸ` «Աղբյուր» մանկապատենական ամսագրի հետ զրույցում:

ՄԱՍ Ա. ՄԵՐ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ

–1981-ից մի քանի տարի առաջ Գաղտնի բանակի կազմում էի: Մարզումներ էինք անցկացնում: Ըստ գործողության բնույթի` ղեկավարները թեկնածուներ էին առաջարկում: Ինձ առաջարկեցին ստանձնել «Վան» գործողության ղեկավարությունը, ես մեկ շաբաթ մտածեցի եւ որոշեցի ունենալ երեք ընկերներ` Գեւորգ Գյուզելյան (փոխղեկավար, ծնվ. 1960 թ.), Արամ Բասմաճյան (1960 թ.), Հակոբ Ջուլֆայան (1960 թ.): Որոշ ժամանակ անց` սեպտեմբերի 21-ին, բոլորս հավաքվեցինք Փարիզում: Ես 19-ին էի հասել, պետք եղած հետախուզական գործերը կատարել էի, ունեի թուրքական հյուպատոսարանի անհրաժեշտ գծագրերը: Մենք նպատակադրել էինք գրավել հյուպատոսարանը, որովհետեւ այն ամբողջ Եվրոպայի թուրքական գաղտնի սպասարկության կենտրոնն էր, որտեղ հայ գաղութների դեմ աշխատանքներ էին ծրագրվում:
Զինյալ պայքարը միջոց մըն էր, որ հայ հարցի լռության պատը փլենք, աշխարհին իմացնենք, որ հայ ժողովուրդը կա եւ իր արդար իրավունքները կպահանջե: Երկար տարիներ խաղաղ միջոցներու անօգուտ դիմել ենք, մնում էր զինյալ պայքարը: Մեզ կպարտադրվեր դիմել զենքին, ուրիշ ճանապարհ չկար: «ՎԱՆ» գործողության հատուկ պահանջներն էին.
1. Անմիջապես ազատ արձակել Տեր հայր Մանվել Երկաթյանը եւ Տեր հայր Հրանտ Գյուզալյանը, որոնք Թուրքիայում ձերբակալվել էին այն բանի համար, որ հայությունից հեռացած հայ մանուկներին փնտրել-գտնելով հայերեն էին սովորեցնում:
2. Ազատ արձակել Թուրքիայի բանտերից բոլոր հայ քաղաքական բանտարկյալները:
3. Նաեւ ազատել հինգ քուրդ եւ հինգ թուրք քաղբանտարկյալներ, որոնք պայքարած էին Թուրքիայի ֆաշիստ վարչակարգի դեմ:
4. Հիմնել միջազգային հանձնախումբ, որ հայկական գրավյալ հողերու վրա թուրքական բանակի ավերած, թնդանոթներու թիրախ դարձած կոթողները պաշտպանե: Մեզ պետք է պատասխանեին 12 ժամից, եթե ոչ, ասել էինք` պիտի պայթեցնենք հյուպատոսարանը:

ՄԱՍ Բ. ՀՅՈՒՊԱՏՈՍԱՐԱՆԻ ԳՐԱՎՈՒՄԸ

–Գործողությունը կատարող խմբակի անունն էր «Եղիա Քեշիշյան», որը իր ընկերոջ` Զավեն Աբետյանի հետ սեպտեմբերի 17-ին նահատակվեցավ Թեհրանի մեջ թրքական հաստատության դեմ հարձակման ընթացքին: Գործողության սկիզբը որոշված էր ճիշտ ժամը 11-ին: Երկուական հոգով տարբեր կողմերից հասանք այն շենքի մոտ, որի առաջին հարկում հյուպատոսարանն էր: Դռան առջեւի երկու ֆրանսացի ոստիկանների կողքից դյուրությամբ` առանց կասկած արթնացնելու անցանք: Միջանցքում արդեն թուրք ոստիկան կար, որմե եւս կրցանք աննկատ անցնիլ: Մնաց գլխավոր մուտքի թուրք ոստիկանը, որուն զինաթափ ընելով ստիպեցինք, որ դուռը բանա, ու ներս մտանք: Ներսում մեր սպասածից ավելի շատ մարդ կար`մոտ 120 հոգի` պաշտոնյաներ եւ հաճախորդներ երկու սրահներում: Զինված` ամեն մեկս իր դիրքը գրավեց: Իմ ձեռքին ատրճանակ էր, Գեւորգը ատրճանակ եւ նռնակ ուներ, Արամը` երկու նռնակ, Հակոբը` «Կալաշնիկով» գնդացիր: Վերցրել էինք նաեւ երեք կիլոգրամ պայթուցիկ նյութեր: Արամը որոշվածի պես գոռաց` մենք հայեր ենք, ԱՍԱԼԱ-ի մարտիկներ, բոլորդ պառկեք գետնին: Երկրորդ սրահում նույնը արեց Գեւորգը: Հյուպատոսարանի ապահովության պատասխանատու թուրք սպան մոտեցավ Գեւորգին, կրակեց եւ վրիպեց, ձեռնամարտ եղավ, Գեւորգը ատրճանակի մեկ զարկով սպանեց թուրքին: Ժողովրդի մեջ իրարանցում սկսվեց, ով կրցավ փախավ, ով կրցավ` պատուհանեն թռավ, մենք էլ թույլ տվինք, որ պատանդների մոտ կեսը փախչի եւ մեր գործը հեշտանա: Հակոբը գնդացիրով ուղղվեց դեպի փոխհյուպատոսի սենյակը, որն ատրճանակն առած մտել էր կողքի լվացարանը: Հակոբը հասավ դռանը, թուրքը առանց բացելու, հաստ դռան հետեւից յոթ-ութ անգամ կրակեց, որոնցից վեցը դիպավ Հակոբին: Հակոբը կրակեց դռան վրա եւ ետ քաշվեց:

ՄԱՍ Գ. ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՅԼԵՎՍ ՉՓՈՐՁԵՑ ԳՐԱՎԵԼ ՇԵՆՔԸ

–Մոտ 60 պատանդ էր մնացել շենքում` 50 թուրք, չորս պոլսահայ եւ մի քանի ֆրանսիացի: Վայրկյաններ անց ֆրանսիացի ոստիկանները փորձեցին գլխադուռը ջարդելով` ներս մտնել, ես եւ Գեւորգը, մի քանի գնդակներ պարպելով, ստիպեցինք ետ քաշվել: Հանդարտություն տիրեց: Ետնամուտքից մի ֆրանսիացի ոստիկան էր վեր ելել, դռան ճեղքին նայեց, ես դիմացն էի, իմ կողմն ուղղեց երկու գնդակ: Ես ծանր վիրավորվեցի, փամփուշտը կրծքիցս գնաց մինչեւ ոտքս, արձակեցի չորս գնդակ, ոստիկանը փախավ: Ասկե ետք ամբողջ հյուպատոսարանը մեր տրամադրության տակ էր: Դրսում հավաքված էին մոտ 2 հազար ֆրանսիական զինվորներ: Մեր առաջին գործը եղավ հեռաձայնել միջազգային լրատվական կենտրոններին եւ հանձն առնել գործողությունը ԱՍԱԼԱ-ի անունով: Պատանդները պառկած էին հատակին: Սենյակներում թաքնվածներ կային, ամենքին ժողվեցինք մի տեղ: Դասդասեցինք պատանդները, մի ոստիկանից ատրճանակն առանք:

Դուրսը` Հոսմանի բուլվարի վրա, հսկայական ժողովուրդ էր կուտակվել: Խուզարկությունից, ամեն ինչ կարգի գցելուց հետո արդեն մոտ երկու ժամ անցել էր, եւ ոստիկանությունը պաշարել էր ամբողջ շրջանը: Հարյուրից ավելի մամուլի եւ հեռուստատեսության թղթակիցներ փողոցի մյուս կողմում էին: Գեւորգը մի պատանդի հետ պատուհան ելնելով` մեր պահանջների թուղթը տվեց ոստիկանությանը` թուրք կառավարությանը հանձնելու: Մի թուղթ էլ նետեցինք, պահանջելով, որ թղթակիցներից մեկը վերցնի եւ կարդա բոլորին: Ես ու Հակոբը վիրավորված էինք, Արամը հսկում էր պատանդներին, հյուպատոսարանը պայթուցիկներով ականապատելը Գեւորգին մնաց: Երբ վերջացրեց, պատուհանի մոտ կանչեց ոստիկան մասնագետին, բացատրեց, թե ինչ կարգով է ականապատված շենքը, որպեսզի չփորձեն ներս մտնել: Շատ լավ հասկացան: Մինչեւ գործողության վախճանը ոստիկանությունն այլեւս չփորձեց գրավել շենքը:

ՄԱՍ Դ. ՓՈՂՈՑԻ ՄԵՋՏԵՂԸ ՄՆԱՑԻ ԵՎ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ ՆՇԱՆ ԱՐԵՑԻ

–Ժամը 3-ին մոտ էր, երբ սրտի հիվանդություն ունեցող մի ֆրանսիացի պատանդ վատ զգաց: Պահանջեցինք, որ մեքենայի միջից դեղերը բերեն: Քիչ հետո լվացարանից օգնության ձայներ առանք, Գեւորգը մոտեցավ, դուրս բերեց վիրավոր փոխհյուպատոսը: Ներսի թուրք պաշտոնյաներից մի քանիսը ասացին, որ դպրոցներից իրենց զավակներին վերցնելու ժամն է, խնդրեցին հեռաձայնել հարազատներին: Արտոնեցինք, պայմանով, որ միայն այդ մասին խոսեն: Հայերը խնդրեցին իրենց ազատ արձակել, մերժեցինք` բացատրելով, որ այդ դեպքում չեն ազատվի թուրքերից, իրենց դուրս գալը ավելի վատ կլինի հենց իրենց համար: Ներսում իրավիճակը բավականին հանդարտած էր, իմ վիճակն էր շատ ծանրացել: Մեր պահանջները, որոնց հետ կար համառոտ պատմական տեղեկատվություն ցեղասպանության մասին, մի ֆրանսիացու խնդրեցի կարդալ պատանդներին, իսկ մի թուրքի` թարգմանել: Զրույցի նման բան սկսվեց: Ժամը հինգն անց էր քառորդ: Դժվարությամբ կշնչեի: Գեւորգը սկսեց բանակցել ֆրանսիացիների հետ` ասելով, որ խմբակի անդամներից մեկը վիրավոր է, կուզենք դուրս բերել` լավ բուժելու եւ քաղաքական ապաստան տալու պայմանով: Ատոր դիմաց դուրս պիտի հանեինք վիրավոր փոխհյուպատոսը: Բանակցությունները մոտ մեկ ժամ տեւեցին: Ֆրանսիայի ներքին գործոց նախարար Կաստոն դը Ֆերը հեռաձայնով խոսեց մեզ հետ եւ ընդունեց մեր պայմանները: Կամաց-կամաց ոտքի ելա, 10-15 րոպե տեւեց մինչեւ իջա ներքեւ: Փողոցի մեջտեղը մնացի եւ հաղթանակի նշան արեցի` մինչեւ հիվանդակառքի մոտենալը: Գեւորգին ասացի, որ հիվանդանոցից կզանգահարեմ եւ, արդեն չկարողանալով մեքենա մտնել, ընկա: Հիվանդանոցից հեռաձայնեցի Գեւորգին, պատվիրեցի որոշված ձեւով շարունակել ու հաջողություն մաղթեցի: Դրանից հետո մի քանի րոպե հետո այլեւս ոչինչ չեմ հիշում: Հիմա ասում եմ այն, ինչ ընկերներս են պատմել:

ՄԱՍ Ե. ՇՔԱՄՈՒՏՔԻՆ ՄՈՏԵՑԱԾ ՈՍՏԻԿԱՆԱՊԵՏԸ ՍԵՂՄԵԼ Է ԳԵՎՈՐԳԻ ԵՎ ԱՐԱՄԻ ՁԵՌՔԵՐԸ

–Վիրավոր փոխհյուպատոսին եւ ոստիկանի դիակը դուրս են հանում: Պատանդ հայ կնոջ հետ էր երկու տարեկան աղջիկը, մայրը զանգում է հորը, հայրը գալիս է աղջկան վերցնելու: Գեւորգը, որպեսզի համոզվի, որ հայրն է, աղջիկը գրկին պատուհան է բարձրանում: Ամեն անգամ պատուհանին մոտենալիս` հաղթանակի նշան է անում, փոքրիկ աղջիկը ընկերացած է լինում տղաներին եւ նրանց հետ պտտվում է սենյակներում: Երբ Գեւորգը նշան է անում, աղջիկն էլ է մատները վեր բարձրացնում:
Տրված ժամանակը լրանում էր, վիճակը ծայրաստիճան լարվում է, թուրք կառավարությունից` ոչ մի պատասխան: Ֆրանսիային ասած էին` մեր գործը չէ, դեպքը ձեր երկրում է, դուք պետք է լուծեք: Մենք նախապես հայտնել էինք, որ կպայթեցնենք շենքը, բայց իրականում նման նպատակ չունեինք: Հակոբի վիճակն էլ էր ծանրացնել:
Տասներկու եւ կես ժամ հետո, նույն պայմաններով Հակոբն էլ դուրս եկավ: Մոտ երկու հազար թուրքեր հավաքվել էին շենքի մոտ եւ մեր մահը կպահանջեին: Մյուս կողմում 4-5 հարյուր հայեր էին, թուրքերի ձայնը խեղդելու աստիճան «Հայաստան, Հայաստան» կպոռային: Կուզեին թուրքերի ձայնը չլսենք, իրենցը լսենք, եւ կհաջողեին: Գործողության սկզբից անցել էր 14 ժամից ավելի: Արամը եւ Գեւորգը սկսել էին բանակցել իրենց դուրս ելնելու մանրամասների վերաբերյալ: Գիշերվա ժամը 2-ից հետո համաձայնություն եղավ: Շենքը ականազերծվեց, զենքերը տեղավորվեցին մեկ պայուսակի մեջ, 7-8 պատանդներ հրաժարվեցին տղաներից առաջ դուրս գալ, ասելով, որ իրենց ելնելուց հետո կարող են տղաներին խփել: Շքամուտքին մոտեցած ոստիկանապետը սեղմել է Գեւորգի եւ Արամի ձեռքերը` ասելով` ես զինվոր եմ, դուք զինվոր եք, մեր միջեւ ոչինչ չկա: Պատանդների հետ տղաները իջնում են եւ ուղղվում ոստիկանատուն` հարցաքննության: Մոտ 16 ժամ տեւած «Վան» գործողությունն ավարտված էր:
19 օր հետո ես ելա հիվանդանոցից, մեկ ամսից` Հակոբը: Թուրք փոխհյուպատոսը յոթ ամիս պառկեց եւ հիմա ծռված ման կուգա:

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝