ԻՆՉՈՒ "ՍԵՄ ՔԵՌԻՆ" ԳՆԱՑ ՌՈՒՍՆԵՐԻ "ԲԱԿԸ"
Արխիվ 12-16ԻՆՉՈՒ "ՍԵՄ ՔԵՌԻՆ" ԳՆԱՑ ՌՈՒՍՆԵՐԻ "ԲԱԿԸ"
Դեռ մինչ մայիսի 9-ը մեր էջերում առաջ քաշեցինք այն գաղափարը, որ այդ միջոցառումներն ու դրանց գագաթնակետ դարձած մոսկովյան ռազմական շքերթը ոչ այլ ինչ է, քան ԱՄՆ-ին հակակշիռª ռուս-չինական համաշխարհային բեւեռի հռչակման հաղորդագրություն: Չնայած ավելի ճիշտ կլիներ ասել, որ խնդիրը 1945-ին ձեւավորված եւ 1991-ին բացառապես ամերիկյան երանգավորում ստացած համաշխարհային քաղաքական ստատուս-քվոյի վերականգնումն է: Չնայածª արդեն դա էլ բավական չէ, հաշվի առնելով, որ այդ ստատուս-քվոյում արդեն չի կարելի հաշվի չառնել Չինաստանին:ԱՄՆ-Ն ԷԼԻ "ՔՑԵՑ" ԴԱՇՆԱԿԻՑՆԵՐԻՆ
Իհարկե, այն փաստը, որ մայիսի 9-ից ընդամենը երկու-երեք օր անց ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերին վազեց Ռուսաստան, արդեն իսկ խոսում է մեր այդ ենթադրության օգտին: Այլ հարց է, թե այդ կերպ Վաշինգտոնն իրո՞ք պատրաստակամություն հայտնեց իր համաշխարհային մենաշնորհային դիրքերը կիսել Մոսկվայի ու Պեկինի հետ, ինչպես որ այս օրերին ենթադրում են շատ վերլուծաբաններ:
Սկսենք նրանից, որ այդ այցի բուն փաստն արդեն իսկ ուշագրավ էր: Պատկերացրեքª ԱՄՆ-ը մեկ տարուց ավելի է, որ խոսում է Ռուսաստանին աշխարհից մեկուսացնելու քաղաքականության մասին, այդ նպատակով գրեթե բոլորի վրա լուրջ ճնշումներ է գործադրում, ողջ Եվրոպային, չնայած վերջինիս համար հսկայական կորուստներին, տարել է հակառուսական պատժամիջոցների դաշտ, ու հիմա էլ նստել, Մոսկվայի հետ քննարկում է բոլոր առանցքային հարցերը: Այսինքնª նման քաղաքական ծրագրով այցելելով Ռուսաստանª Քերին, ըստ էության, պաշտոնապես խոստովանեց, որ Ռուսաստանին մեկուսացնելու ամերիկյան նույնիսկ կարելի է ասելª այդ ճակատագրական նշանակություն ունեցող քաղաքականությունը պարտվել է:
Ընդ որումª դրա էֆեկտը միանգամից զգացվեց. մինչ այդ արաբական երկրների լիդերները միասնաբար պատրաստվում էին Իրանի բանակցությունների հարցով մեկնել Վաշինգտոնª նախագահ Օբամայի կազմակերպած հանդիպմանը:
Բայց ահա Քերիի այցից հետո Սաուդյան Արաբիայի, Էմիրաթների, Օմանի եւ Բահրեյնի լիդերներն իրենց փոխարեն այլ անձանց ուղարկեցին, թեեւ վստահեցրել էին, որ անձամբ են գնալու այդ հանդիպմանը: Էլ չասած, որ Քերին հազիվ թե միաժամանակ չգիտակցեր, որ Վաշինգտոնի քաղաքական հեղինակությունը սեփական դաշնակիցների աչքերին էլ ավելի կնվազի եւ Մոսկվայինըª կբարձրանա Ուկրաինայի հետ կապված իր հայտարարությունից հետո. "Եթե նախագահ Պորոշենկոն հանդես է գալիս ուժային գործողությունները վերսկսելու օգտին, ապա մենք նրան կառաջարկենք` նման քայլի գնալուց առաջ եւս մեկ անգամ մտածել": Սա ընդամենը դիվանագիտական հայտարարություն չէ, քանի որ ամերիկյան քարոզչամեքենան սկսեց միանգամից խոսել Պորոշանկոյի անձնական բիզնես-շահերին միտված նրա սկանդալային կոռուպցիոն գործողություններից, նախընտրական խոստումները չկատարելուց, եւ նույնիսկª Մինսկի զինադադարի համաձայնագրի մի շարք կետեր խախտելուց: Ավելինª Կիեւին քննադատող նոտաներ հայտնվեցին նաեւ ՆԱՏՕ-ում. համենայնդեպսª ռուսական այս այցից անմիջապես հետո Թուրքիայում տեղի ունեցած ՆԱՏՕ-ի անդամների ԱԳ նախարարների գագաթաժողովում, հասկանալի է, ռուսական թեման գերիշխող էր, սակայն առաջին անգամ նաեւ Կիեւին հղված սպառնալիք լսվեց:
Մի խոսքովª սա Վաշինգտոնի կողմից սեփական "դաշնակցին", ավելի ճիշտª ամերիկյան թելադրանքով ռուսների հետ մինչեւ իսկ բացահայտ թշնամության գնացած կամակատարներին "քցելու" հերթական դասագրքային օրինակն էր: Ավելին. Քերիի այս այցով նույն "դասագրքային քցվածի" վիճակում հայտնվեց նաեւ ողջ Եվրոպան: Բայց խոշոր հաշվով, արդյունքում տուժողը հենց Վաշինգտոնն է, հաշվի առնելով, որ այս օրինակներն աչքի առաջ ունենալովª հետագայում մյուսները շատ երկար կմտածեն, մինչ նրա թելադրանքով նման խաղերի մեջ մտնելը: Առավել եւս, որ Սպիտակ տունը կրկին ներկայացավ պարտվողի, Մոսկվայի դուռը վազողի կերպարով, այսինքնª կարելի է այլեւս Վաշինգտոնի սպառնալիքներին այնքան էլ լուրջ չվերաբերվել:
ՊՐԻՄԻՏԻՎ ԲԼԵ՞Ֆ
Այս բոլոր հետեւանքներն աչքի առաջ ունենալովª Քերին ինչո՞ւ եկավ Սոչի: Բացատրությունը, թերեւս, առավել քան պարզ է: Նախª ՌԴ-ի դեմ հարձակման երկու ուղղություններումª Ուկրաինայում ու Մերձավոր Արեւելքում ձեւավորված ստատուս-քվոն ԱՄՆ-ի օգտին շրջելու որեւէ ռեալ տարբերակ տեսանելի չէ: Մյուս կողմից էլª ռուս-չինական զարգացող հարաբերությունները, որ այդքան հրապուրում են Եվրոպային, արդեն նաեւ ռազմական հարթություն են տեղափոխվումª իրենց մեջ ներառելով նաեւ Իրանին: Իսկ դա արդեն ռեալ հարվածի տակ է դնում Ասիայի ողջ կենտրոնական հատվածը վերահսկող Աֆղանստանում ԱՄՆ-ի ներկայության ապագան:
Աֆղանական ռազմավարական ուղղությունն ու դրա հետ մեկտեղª ողջ Մերձավոր Արեւելքը ձեռքից բաց չթողնելու համար Վաշինգտոնը կարծես թե փորձում է ակտիվացնել աստիճանաբար միակը դարձող տարբերակըª Թուրքիայիցª Հարավային Կովկասով եւ Թուրքմենստան-Ուզբեկստան հատվածով Աֆղանստանի հետ կապի մասին: Դա հուշում է, որ առաջիկայում հիմնական կրքերը հենց հարավկովկասյան տարածաշրջանում են բորբոքվելու, եւ այս հանգամանքը Հայաստանը չի կարող աչքաթող անել: Բայց անգամ այն ֆանտաստիկ տարբերակը, որ ԱՄՆ-ին կհաջողվի վերահսկողության տակ առնել Թուրքիա-Հարավային Կովկաս առանցքն ու դուրս գալ Թուրքմենստան-Ուզբեկստան-Աֆղանստան գոտի, էլի պահանջվող արդյունքը չի տալիս: Այն առումով, որ համաշխարհային տնտեսական կյանքը գնալով ամրապնդվում է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան գոտումª Ռուսաստանով անցնելիք չինական "Մետաքսի ճանապարհով" դուրս գալով դեպի Եվրոպա: Հենց սա է ԱՄՆ-ի հիմնական խնդիրը, եւ սրա դեմը հիշատակված աֆղանական ռազմավարությամբ առնել պարզապես հնարավոր չէ: Մինչդեռ ռուս-չինական կապն ու տնտեսական այդ ողջ ռազմավարությունը ԱՄՆ-ին խոստանում է դոլարի վախճանի տեմպերի էական արագացում, ու բանը հասել է նրան, որ մի շարք հեղինակավոր փորձագետներ դոլարային հեգեմոնիային մեկ-երկու տարուց ավելի կյանք չեն խոստանում:
Այսպիսովª կարծես թե Վաշինգտոնին մնացել է մեկ տարբերակª ռուս-չինական այդ դաշինքը ձախողել, գոնեª ռուսներին չեզոքացնել եւ հիմնական կռիվը տեղափոխել խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանª Չինաստանի դեմ:
Այսպիսովª Քերիի այդ բավականին ճոխ ու միաժամանակª անորոշ խոստումներով համեմված այցը թերեւս սկսում է ավելի շատ նմանվել Ռուսաստանին կաշառելու փորձի: Համենայնդեպսª Վաշինգտոնն առնվազն փորձում է հասկանալ, թե ինչ կերպ կկարողանա հասնել գոնե ռուսների չեզոքության, եթե Չինաստանի նկատմամբ սկսի մինչեւ իսկ ռազմական բնույթի ճնշումներ, որը կարծես թե դարձել է դոլարին փրկելու միակ տարբերակը: Նման իրավիճակը, անշուշտ, Ռուսաստանին միանգամայն ձեռնտու է: Մի կողմիցª Վաշինգտոնը "քցում" է սեփական դաշնակիցներին, եւ այդ նոր ճեղքվածքը Մոսկվան հաստատ տեղը-տեղին կօգտագործի: Եվ երկրորդը. անցած տարի, երբ պիկին հասավ ռուսների նկատմամբ պատժամիջոցների թեման, Պեկինն իր աջակցության համար կարողացավ ռուսներից մի շարք զիջումներ պոկել: Ու հիմա, երբ հիմնական սրացումները խոստանում են անցնել հակաչինական ուղղության, Մոսկվան, թերեւս, կփորձի կորցրածը ետ վերադարձնել: Բայց ասել, թե կհամաձայնի մենակ թողնել Չինաստանին, միամտություն կլիներ: Այն պարզ հաշվարկով, որ եթե Վաշինգտոնին հաջողվի հաղթել Պեկինին, միանգամից հաջորդ թիրախը դառնալու է Մոսկվան, եւ հակառակը, ինչը հաստատ ե՛ւ Ռուսաստանում, ե՛ւ Չինաստանում հստակ գիտակցում են: Դե ուրեմն Մոսկվան ՔեՌիի հրամցրած շոկոլադները կհամտեսի, բայց` ոչ ավելին: Չնայածª նման կարեւորագույն այցն ու քննարկումները Մոսկվայի փոխարեն Սոչիում ընդունելովª Ռուսաստանն արդեն իսկ ակնարկում էր, որ այնքան էլ կարեւորություն չի տալիս վաշինգտոնյան նման շրջադարձին: Կոպիտ ասածª "Ուզում եք խոսելª կլսենք" սկզբունքով:
ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ
