«ԵԹԵ ԱՅՍ ՀԱՂԹԱՆԱԿԸ ՉԼԻՆԵՐ` ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՉԷՐ ՈՒՆԵՆԱ»
Արխիվ 12-16«ԵԹԵ ԱՅՍ ՀԱՂԹԱՆԱԿԸ ՉԼԻՆԵՐ`
ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՉԷՐ ՈՒՆԵՆԱ»
Վաղը կլրանա Հայրենական մեծ պատերազմի 70-ամյակը, Աստծու կամոք այսօր այդ պատերազմի մասնակիցներից քչերն են ապրում մեր կողքին: Բայց չզլանանք խոստովանել, որ նրանք մեր պարծանքն են` արժանի բոլորիս ուշադրությանն ու գնահատանքին: Նրանցից մեկն էլ 92-ամյա վետերան, թատերագետ ՀԱՅԿԱԶ ԵՐԱՆՈՍՅԱՆՆ է, ով այդ հասակում, երիտասարդներիս համար զարմանալի առույգությամբ հյուրընկալվել էր «Իրավունքի» խմբագրություն: Ըստ նրա տրամաբանական հաշվարկների, հիմա եթե ողջ մնացած վետերաններ կան, ապա առնվազն 91 տարեկան են, իսկ ինքն արդեն բոլորել է 92-ը, ինչը հենց համարում է բախտավորություն ու ճակատագրական:
ՍԿՍՎԵՑ ՀԱՅՐԵՆԱԿԱՆ ՄԵԾ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ
- Գրեթե տասն օր էր անցել, որ ավարտել էի Լենինականի թիվ 51 դպրոցի 10-րդ դասարանը, երբ ինձ կանչեցին զինկոմիսարիատ, թե ուզում ենք Լենինականից մոտ 15 հոգու ուղարկել Թբիլիսի` հրետանային ուսումնարանում սովորելու:
Իհարկե, անմիջապես համաձայնեցի ու մեկնեցի Թբիլիսի: Վեց ամիս անց գերմանացիները
հասան Օրջոնիկիձե, այսինքն` Բաքվից մի թիզ էին հեռու, հարկավոր էր Բաքուն պահպանել, որովհետեւ այդ տարիներին միակ նավթ ու բենզին տվողը Բաքուն էր, Սիբիրի նավթահանքերը դեռ չկային: Այդ պատճառով մեզ չթողեցին, որ ավարտենք, կուրսանտ վիճակում տարան առաջին գիծ: Օրջոնիկիձեի մոտ պաշտպանության գիծ ստեղծեցինք` քողարկեցինք` ինչպես որ պետք էր, որ գերմանացին չտեսնի, թե մենք ինչեր ենք սարքել ու սպասեցինք: Մեր խնդիրն էր, որ գերմանացիներին չթողնեինք առաջ շարժվել: Այդպես սպասում էինք, մեկ էլ տեսնեմ` դիմացի բլուրից 2 գերմանական տանկ բարձրացան, ես հրետանավոր էի, մայորին կանչեցի` տավարիշչ մայո՜ր, տավարիշչ մայո՜ր, բայց նրանից արձագանք չկար, ու ես ստիպված, իմ նախաձեռնությամբ ուղիղ նշանառությամբ հրետանին ուղղեցի դեպի այդ տանկերից մեկը եւ կրակեցի: Դիպուկ կպավ մի տանկին, իսկ երկրորդը պտտվեց ու հետ գնաց: Հինգ րոպե անց մայորը եկավ ու ուրախացած բացականչեց` օ՜, այս ի՞նչ հրաշք բան է տեղի ունեցել... Ու այդպես խոստացավ ինձ բարձր պարգեւ նշանակել, եւ մեկ ու կես ամիս անց հենց ճակատում` առաջին գծում, ստացա «Արիության համար» մեդալ:
- Քանի՞ մեդալ ունեք:
- Ունեմ 2 շքանշան եւ 23 մեդալ, բայց «Արիության համար» մեդալն ամենաբարձրն եմ գնահատում:
«ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԱՅԴ ՄԵԴԱԼԻՑ ԴԵՌ ՈՉ ՈՔ ՉՈՒՆԻ»
- Վերջերս 70-ամյակի կապակցությամբ Լենինգրադում արժանացաք մեդալի:
- Այո, Հայաստանում այդ մեդալից դեռ ոչ ոք չունի: Լենինգրադում Ազգային ժողովի պատվիրակությունների հանդիպում էր, մեր ԱԺ-ից 12 պատգամավոր էին մեկնել, իրենց հետ նաեւ ես էի` որպես վետերան: Եթե մյուս հանրապետությունները մինչեւ տասը վետերանի հետ էին եկել, Հայաստանից միայն ես էի գնացել: Մի խոսքով, Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Լենինգրադի մարզի առաջին նահանգապետի` Վալենտինա Մատվեենկոյի ձեռքով ստացա, նա անձամբ մեդալը փակցրեց կրծքիս, գնահատանքի խոսքեր ասաց ու գրկախառնվեցինք:
«ԵԹԵ ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԸ ՊԱՐՏՎԵՐ, ԹՈՒՐՔԵՐՆ
ԱՆՄԻՋԱՊԵՍ ԿԱՆՑՆԵԻՆ ՀԱՐՁԱԿՄԱՆ»
- Բարձր եմ գնահատում Հայրենական պատերազմի հաղթանակը: Պատերազմի ժամանակ` հատկապես Ստալինգրադի շրջանում Թուրքիան 26 դիվիզիա էր բերել Հայաստանի սահմանում կանգնեցրել եւ սպասում էր. եթե սովետական բանակը պարտվեր, թուրքերն անմիջապես կանցնեին հարձակման: Դա նշանակում է, որ Հայաստանում քարը քարին չէին թողնի, որովհետեւ նրանց միակ երազանքն էր` Հայաստանը վերացնել` միանալ Ադրբեջանին եւ տիրանալ նրանց նավթին: Դրա համար այս 70-ամյա հաղթանակը հայերիս համար եռակի հաղթանակ է, մենք 2-րդ Ցեղասպանությունից ազատվեցինք: Եթե այս հաղթանակը չլիներ` Հայաստանը գոյություն չէր ունենա: Միայն կլիներ սփյուռք, գուցե եւ սփյուռքն ուժեղանար դրանից, բայց Մայր Հայաստան չէր լինի: Այս հարցի ամենամեծ խնդիրն այն էր, որ կարողացանք հաղթել, մեզ համար հաղթանակը եռակի նշանակություն ուներ:
«...3 ՏԵՂԻՑ ՇԱՏ ԾԱՆՐ ՎԻՐԱՎՈՐՎԵՑԻ»
-Որքա՞ն ժամանակ մնացիք առաջին գծում:
- Առաջին գծում ընդամենը 3 ամիս 8 օր եղա, դրանցի հետո 3 տեղից շատ ծանր վիրավորվեցի` ուսս, կուրծքս եւ ձեռքիս մատները: Ինձ տեղափոխեցին հոսպիտալ եւ 3-4 ամիս բուժվեցի: Հետո ինձ 6 ամիս արձակուրդ տվեցին, եկա Հայաստան: Այդ ժամանակ հայտարարվեց, որ Երեւանում բացվում է Թատերական ինստիտուտ` դերասանական, ռեժիսորական, թատերագիտական բաժիններով, ես եկա Թատերական ինստիտուտ: Մինչ բանակ գնալս էլ, որպես սկսնակ դերասան, Լենինականի թատրոնում անխոս դերեր էի խաղում եւ պատահականություն չէր թատրոնի ուղղությունն ընտրելը: Մի խոսքով` եկա Թատերական ինստիտուտ, 5 տարի այնտեղ սովորեցի ու էլ չվերադարձա պատերազմի դաշտ, այնտեղ սովորողներին այլեւս բանակ չէին տանում: Ավարտեցի ու անցա իմ աշխատանքին, 3 թատրոնում` Տիկնիկային, Պատանի հանդիսատեսի, հետո արդեն Պարոնյան թատրոններում տնօրեն եմ եղել:
«ԱՅՍՕՐՎԱ ԹԱՏՐՈՆԻ ՄԱՍԻՆ ԽՈՍԵԼԻՍ` ԼԱՑՍ ԳԱԼԻՍ Է»
-Պարոն Երանոսյան, որպես թատերագետ, այսօրվա թատրոնը շա՞տ է տարբերվում նախկինից:
- Այսօրվա թատոնի մասին խոսելիս` լացս գալիս է: Շատ կողմերով, ինչ խոսք, խորհրդային կարգերն այն չէին, բայց ավելի քան 2 հազար տարվա պատմություն ունեցող հայ թատրոնն իր գագաթնակետին հասավ 20-րդ դարի 2-րդ կեսին: Դրանից հետո, երբ փլուզվեց Սովետը, օրեցօր իջավ թատրոնի մակարդակը: Անկեղծ ասած, լուրջ չեն մտածում, թե ինչու է այդպես, ինչ անենք, որ իջնելու փոխարեն` բարձրանա մակարդակը:
- Գուցե դա գալիս է թատերագետների պասիվությունի՞ց:
- Նախ, Սովետի տարիներին, երբ նոր ներկայացում էր բեմադրվում, այդ մասին լրագրողների լեզվով ասած` պադվալային, օբյեկտիվորեն քննադատվող մեծ հոդվածներ էին գրվում` ամենաքիչը 5 թերթերում: Բացի դա, ամսվա կտրվածքով ԹԳՄ-ում նոր ներկայացումների քննարկումներ էին ընթանում, բախում էր լինում, ու արդյունքում ի հայտ էր գալիս ճշմարտությունը: Իսկ հիմա ներկայացումների ո՛չ քննարկում կա, ո՛չ քննադատություն... եւ ահա արդյունքը` օրեցօր հայ թատրոնն անկում է ապրում:
Զրուցեց ԼԻԼԻԹ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԸ
