ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ Է ՀԵՆՐԻ ՄՈՐԳԵՆԹԱՈՒԻ ԾՈՌՆՈՒՀԻՆ
Արխիվ 12-16Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի շրջանակներում Հայաստանում է 1913-16 թթ.-ին Թուրքիայում ԱՄՆ դեսպան ՀԵՆՐԻ ՄՈՐԳԵՆԹԱՈՒԻ ծոռնուհին` Հարվարդի համալսարանի դասախոս, հոգեբան, ազգությամբ հրեա ՊԱՄԵԼԱ ՇՏԱՅՆԵՐԸ:
Տիկին Շտայներին "Իրավունքը" հանդիպեց Հայոց ցեղասպանության ինստիտուտ-թանգարանում, ուր բազմաթիվ արտասահմանցի հյուրերի հետ շրջում էր ու հետաքրքրությամբ ուսումնասիրում ներկայացված փաստերը:
ԱՄՆ դեսպանի ծոռնուհին միայն մի քանի բառ փոխանակեց "Իրավունքի" հետ, ընդգծելով, որ ասելիք շատ ունի, պարզապես, այս պահին այնքան հուզված է, որ չի կարողանում մտքերն ի մի բերել. "Շատ տպավորված եմ, չկարողացա մանրամասն շրջել ու նայել թանգարանը, բայց հաջորդ շաբաթ կրկին վերադառնալու եմ",- ասաց տիկին Շտայներն ու մի քանի անգամ կրկնեց. "Շատ եմ սիրում Հայաստանը, շատ եմ սիրում հայերին եւ գտնում եմ, որ մենք եւ հայերը շատ բան ունենք անելու...":
Նա անդրադարձավ նաեւ պապիկի` Հենրի Մորգենթաուի մասին հայկական հրատարակությամբ տպագրված գրքին, որը րոպեներ առաջ էր նվեր ստացել թանգարանի տնօրեն Հայկ Դեմոյանից. "Շատ զգացված եմ այս ամենի համար: Այս գիրքը պետք է նաեւ թարգմանվի եբրաերեն, որպեսզի Իսրայելում էլ այն տարածվի":
Շրջայցի ավարտին տիկին Շտայները պապիկի մասին գիրքը կրծքին պինդ սեղմած դուրս եկավ թանգարանից եւ դանդաղ քայլերն ուղղեց դեպի Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր ու անմար կրակի մոտ ծաղիկներ դրեց` իր հարգանքի տուրքը մատուցելով 1915 թվականին զոհ գնացած մեկուկես միլիոն հայերին:
Ի դեպ, Հայոց ցեղասպանության ականատես Հենրի Մորգենթաուն առաջին ամերիկացին է, որն աշխարհին իրազեկել է հայ ժողովրդի նկատմամբ երիտթուրքերի գործած զանգվածային հանցագործությունների մասին` նշելով. "Ես վստահ եմ, որ մարդկության պատմության ողջ ընթացքում չի եղել այդպիսի սարսափելի իրադարձություն, ինչպիսին սա է: Անցյալի զանգվածային սպանություններն ու հալածանքներն աննշան են թվում 1915 թ.-ին հայ ժողովրդի կրած տառապանքների համեմատ": Այո, Մորգենթաուն առաջին ու դեռեւս վերջին ԱՄՆ դեսպանն է, ում հայ ազգը երախտապարտ է ցայսօր:
"ԻՄ ԵԼՈՒՅԹԸ ՆՎԻՐՈՒՄ ԵՄ ՋԱՐԴԵՐԸ ՎԵՐԱՊՐԱԾ ՄԵԾ ՄՈՐՍ ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ"
Հայաստանում է ամերիկահայ հայտնի դերասանուհի ՆՈՐԱ ԱՐՄԱՆԻՆ: Դերասանուհին գրեթե ամեն տարի լինում է Հայաստանում, հատկապես ապրիլին, իր հարգանքի տուրքը մատուցելու Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին: Այս անգամ Ն. Արմանին հայրենիքում է Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված Անուշ Ասլիբեկյան- Արծրունու "Մերսեդես" ներկայացման առաջնախաղի համար, քանի որ հանդես է գալիս ներկայացման գլխավոր հերոսի դերում:
ՀԹԳՄ նախագահ, բեմադրիչ Հակոբ Ղազանչյանի ռեժիսուրայով "Մերսեդես" ներկայացումը մայիսի 3-ին եւ 4-ին Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում երեւանյան հանդիսատեսին ներկայացնելուց զատ, մայիսի 7-ին հասանելի կլինի նաեւ Գյումրու հանդիսատեսին:
Ն. Արմանին խոսելով իր կերտած կերպարի` Զարուհու մասին, ասել է. "Զգացված եմ, որ Հակոբ Ղազանչյանը ինձ վստահեց ներգաղթող Զարուհու դերը: Ես իմ ելույթը նվիրում եմ ջարդերը վերապրած մեծ մորս հիշատակին եւ հայրենադարձ ազգականներին, ովքեր այսօր եւ միշտ կապրեն Հայաստանում: Այս թատերախաղը մեր հայրենի իրողության շատ կարեւոր եւ ճակատագրական մի հանգրվանն է, 40-ական թվականների վերջերին սկսած ներգաղթի եւ հայրենադարձության մասին է: Այս նյութի մասին մեր գրականության մեջ շատ անդրադարձ չի եղել` հասկանալի պատճառներով: Այսօր, այս թատերախաղով մենք կպատվենք ամբողջ մի սերնդի, որ կոտորածներից փախավ եւ ապաստանեց օտար ափերում, եւ կամ այդ ափերին ծնվեց ու թողնելով ամեն ինչ` վերադարձավ Հայաստան եւ կյանքի գնով, իր ամենաբեղուն տարիները նվիրեց ի նպաստ հայրենիքը կերտելու սրբազան գործին: Առանց այդ սերնդի զոհաբերության, Հայաստանը, ստալինյան ծրագրի համաձայն, կարող էր լրջորեն վտանգված լիներ":
ԼԻԼԻԹ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ
Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ
