ԵԿԵԼ Է ԺԱՄԱՆԱԿԸ ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՄԱՆ
Արխիվ 12-16ԵԿԵԼ Է ԺԱՄԱՆԱԿԸ ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՄԱՆ
Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը այլեւս պատմական իրողություն է, սակայն միջազգային լայնամասշտաբ արձագանքը, համայն հայության համախմբումն ու տարելիցին նվիրված պատշաճ արարողությունները զուր կլինեն, եթե այդ ամենին չհաջորդի մյուս քայլը: Իսկ թե որոնք կլինեն այդ հաջորդող քայլերը` ճանաչման, պահանջատիրության ու հատուցման ասպեկտում, «Իրավունքը» հետաքրքվեց ընդդիմադիր ու իշխանական պատգամավորներից, ինչպես նաեւ պարզեց միջազգային փորձագետի տեսակետը:
«ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ ՄՆՈՒՄ Է
ՄԵՐ ՕՐԱԿԱՐԳՈՒՄ»
ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր ՎԱՀՐԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ Հայոց պահանջատիրության մասով առանձնացրեց երկու տիրույթ. «Նախեւառաջ նշեմ, որ, բնականաբար, Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը մնում է մեր պետության արտաքին քաղաքականության օրակարգում` որպես կարեւոր թեզ: Եվ երկրորդ` մեր ամբողջ հանրությունը, այսինքն` քաղաքացիական հասարակությունը, Սփյուռքը եւ այլն, բոլորը միասին արդեն իսկ պետք է սկսեն մտածել փոխհատուցման մասին: Դրա բավարար հիմքերը` միջազգային իրավունքի նորմերի հետ կապված, կան: Բայց հայտնի քաղաքական կոնյուկտուրայից ելնելով` դրանք դեռ չենք կարող բարձր ինստանցիաներով կյանքի կոչել»: Հակառակ Վ. Մկրտչյանի լավատեսության` ԱԺ ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր ԳԱԳԻԿ ՋՀԱՆԳԻՐՅԱՆԸ Հայոց ցեղասպանության հարցում հաջորդ քայլ չի տեսնում. «Ես դժվարանում եմ ասել: Այսինքն` բավական մեծ հանձնաժողով կա, պետական մարմիններ են գործում ու աշխատում այդ ուղղությամբ, հետեւաբար կդժվարանամ կռահել, թե ինչ քայլեր են անհրաժեշտ: Մենք ասել ենք, թե ինչը պետք չէր անել, ու հիմա դժվարանում եմ ասել, թե ինչ է պետք անել»:
«ՉԿԱ ՈՐԵՎԷ ՎԵՐՊԵՏԱԿԱՆ ԱՏՅԱՆԻ ՆԱԽԱԴԵՊԱՅԻՆ
ՆՄԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ»
Իսկ ՀՀԿ-ական պատգամավորը հստակ գիտի, թե ինչ քայլեր են անհրաժեշտ, օրինակ, իրավական հարթությունում հարցը բարձրացնելու համար, ինչի մասին մեզ հետ զրույցում նշեց. «Այնուամենայնիվ, Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների ընթացքը եւ արձագանքը առաջադեմ աշխարհի կողմից ցույց տվեց, որ կարծես թե եկել է ժամանակը եթե ոչ պետական, ապա հանրային կյանքի տարբեր մակարդակներում (քաղաքացիական հասարակություն, իրավաբանական որոշակի գրասենյակներ, միջազգային իրավունքի մեջ հմտացած մարդիկ) բարձրաձայնելու հարցը: Նույնիսկ կարելի է անհատական հայցերով նաեւ դիմել դատարան, ում մոտ պահպանված են որոշակի փաստաթղթեր: Եվ սա պետք է լինի առաջին ծիծեռնակն այս ուղղությամբ»: Շարունակելով խոսել Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին հաջորդող քայլերի մասին` պարոն Մկրտչյանը հավելեց. «Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված երկօրյա ֆորումի ժամանակ մեր ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնյանը հարց բարձրացրեց միջազգային մակարդակի փորձառու ցեղասպանագետների առաջ, թե ինչպես են վերաբերվում «հայրենազրկում» տերմինին: Ավելին` առաջարկություն արեց, որ ՄԱԿ-ի ցեղասպանությունների կանխարգելման եւ դատապարտման 1948 թվականի կոնվենցիայի մեջ ամրագրվի այդ թեզը: Թերեւս, հայ ժողովուրդը միակ ժողովուրդն է, որը ցեղասպանվել է հատկապես հայրենազրկման նպատակով, այսինքն` թուրքերի նպատակը եղել է այդ հողերին վերջնականապես տիրանալը: Հետեւաբար, այս տերմինը եթե մենք կարողանանք ամրագրել այդ կոնվենցիայի մեջ, այստեղ բավականին լուրջ հնարավորություններ
կունենանք հետագա մեր քայլերում»: Մինչդեռ խոսելով իրավական հարթությունում Հայոց պահանջատիրության հնարավոր քայլերի մասին` ՀԱԿ խմբակցության պատգամավորը շարունակեց իր պեսիմիստական գաղափարներն առաջ քաշել. «Այս առումով մենք չունենք միջազգային օրենսդրություն եւ չունենք նաեւ նախադեպային որեւէ դատական ակտ: Ես ձեզ խորհուրդ կտամ ծանոթանալ ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանի` Ազգային ակադեմիայի տարեկան ժողովում ցեղասպանության խնդրի վերաբերյալ իր զեկույցին: Այնտեղ այդպիսի ուղենիշներ նշված են, բայց չկան կոնկրետ մեխանիզմներ` այդ նպատակը հետապնդելու: Եվ այդպիսի միջազգային իրավական դրույթներ չկան, չկա նաեւ, ինչպես ասացի, որեւէ վերպետական դատական ատյանի նախադեպային նման որոշում»:
«ՀՀ-Ն ԿԱՐՈՂ Է ԳՈՐԾԸՆԿԵՐՆԵՐԻ
ՕԳՆՈՒԹՅԱՄԲ ԴԻՄԵԼ ԲԱԶՄԱԹԻՎ ԱՏՅԱՆՆԵՐԻ»
Ի տարբերություն Գ. Ջհանգիրյանի հոռետեսության` այս հարցում իրական հեռանկարներ են տեսնում նաեւ մեր կողքին կանգնած մի շարք միջազգային կառույցներ: Անգամ Դատական կատարողների միջազգային միության նախագահ ԼԵՈ ՆԵՏԵՆ «Իրավունքի» հետ զրույցում անդրադարձավ ապրիլի 24-ին հաջորդող քայլերին. «Կարծում եմ` այսօր շատ բան կարող է անել Հայաստանի Հանրապետությունը: Նախեւառաջ ՀՀ-ն մեր միջազգային միության անդամ է եւ դրանով հանդերձ կարող է նաեւ մեր ու իր գործընկերների օգնությամբ դիմել բազմաթիվ ատյանների, ինչպես օրինակ ՄԱԿ-ն է, ՄԱԿ-ի տնտեսական հանձնաժողովներն են, մասնավորապես կարող են լինել աֆրիկյան տարածաշրջանների, մի շարք այլ տարածաշրջանների հանձնաժողովներում կազմակերպություններ, որոնց անհրաժեշտ է դիմել` եւս մեկ անգամ բարձրացնելով Հայոց պահանջատիրության հարցը»:
Ամփոփելով թեման` պարոն Ջհանգիրյանը մնաց իր տեսակետին. «Լավ կլինի իշխանություններին հարցնեք, թե ինչ են պահանջում եւ պահանջելով ո՞վ է մինչեւ հիմա բան ստացել ու ո՞ր պետությունից»: Եզրափակելով բարձրացված հարցը պարոն Մկրտչյանն էլ ընդգծեց. «Կարծում եմ, որ մենք առաջիկայում ունենալու ենք լուրջ հնարավորություններ, ինչը, իհարկե, բոլորիս հայտնի է, որ շատ հանգամանքներից է կախված»:
ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ
