ՈՐՆ Է ՀԱՅՈՑ ՊԱՀԱՆՋԱՏԻՐՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿՈՂՄԸ
Արխիվ 12-16ՈՐՆ Է ՀԱՅՈՑ ՊԱՀԱՆՋԱՏԻՐՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿՈՂՄԸ
Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի տաճարում Նորին Սրբություն Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի կողմից մատուցված պատարագը` նվիրված Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին, նոր թափ հաղորդեց Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացին: 100-ամյա լռությունից հետո այս օրերին ամեն ժամ, ամեն րոպե աշխարհի բոլոր կողմերից ընդունվում են բանաձեւեր, հայտարարություններ` դատապարտելով մարդկության մեծագույն չարիքը` Ցեղասպանությունը, եւ բարձրաձայնվում է 1915 թվականի հայերի ցեղասպանության մասին: Իսկ ի՞նչ կտա պետությունների, միջազգային կառույցների այսպիսի լայն արձագանքը, երբ հարցը դեռեւս դրված չէ իրավական հարթության վրա:
Ենթադրենք` բոլորը, այդ թվում` Թուրքիան էլ ճանաչեց: Հետո ի՞նչ պետք է դրանից սպասել: Այս հարցերի պատասխանը «Իրավունքը» փորձեց ստանալ ոլորտի գիտակներից:
«ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԱՐՑՈՒՄ ՄԵՆՔ ՉԵՆՔ ԶԻՋՈՒՄ»
Անդրադառնալով մեր կողմից բարձրացված հարցին` ՀՀ ԳԱԱ Արեւելագիտության ինստիտուտի տնօրեն, թուրքագետ ՌՈՒԲԵՆ ՍԱՖՐԱՍՏՅԱՆԸ նախեւառաջ նշեց, որ իրավական հարցում մենք չենք զիջում. «Ուղղակի, լուրջ չենք սկսել բարձրացնել իրավական հարցը, սա է խնդիրը: Եթե բարձրացնենք, համոզված եմ, որ չենք զիջի: Պարզապես, դեռ նոր է սկսվում նախապատրաստական փուլը: Իհարկե, մինչեւ վերջերս էլ եղել է շատ տարբեր նախաձեռնություններ, հայ ազգի տարբեր մասնագետներ տարբերակներ են քննարկել եւ այլն: Բայց, կարծում եմ եւ համոզված եմ, որ Համահայկական հռչկագիրը, որն ընդունվեց 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ, աննախադեպ երեւույթ էր մեր իրականության մեջ, քանի որ դա հայ ժողովրդի միասնական կամքի արտահայտումն էր: Հետեւաբար, դրանից հետո արդեն կսկսվի այս ուղղությամբ ավելի լուրջ նախապատրաստական աշխատանքը»:
Իսկ ՍԴ իրավախորհրդատվական բաժնի պետ, միջազգային իրավունքի փորձագետ ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԸ գտնում է, որ իրավական գործընթացները մեծամասամբ բավականին ժամանակատար գործընթացներ են. «Մի՛ ակնկալեք կայծակնային արագությամբ ընդունված որոշումներ: Եվրոպական դատարան դիմելու համար անհրաժեշտ է անցնել որոշակի ներպետական ընթացակարգեր: Հետո այդ ընթացակարգերը պետք է ամփոփվեն: Բայց, այնուամենայնիվ, չպետք է մոռանանք, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան դիմելուց հետո այն ունի իր իրավազորության տիրույթը, որից դուրս գալ չի կարող: Այսինքն` այն չի կարողանալու որակել արարքը` որպես ցեղասպանություն, այլ պարզապես փորձելու է փաստել` արդյոք տվյալ սուբյեկտի սեփականության իրավունքը խախտվե՞լ է, թե` ոչ, սա է խնդիրը»:
«ԱՅՍ ՈՒՇԱՑՈՒՄԸ ՕԲՅԵԿՏԻՎ
ՊԱՏՃԱՌՆԵՐ ՈՒՆԻ»
100 տարի միայն Հայոց ցեղասպանության ճանաչում աշխարհից պահանջելուց հետո, այսօր իրավական պահանջի մասին բարձրաձայնելը` ամենաբարձր մակարդակով, մի՞թե ուշացած չէ` հարցին ի պատասխան, թուրքագետը չհամաձայնեց. «Համաձայն չեմ նման ձեւակերպումների հետ, թե ուշացած է կամ ուշացած չէ: Գուցե պետք էր, որ նման հռչակագիր ի հայտ գար, որն արտահայտեր հավաքական կամքը հայ ժողովրդի ու դրանից հետո հնարավոր լինի արդեն ավելի լուրջ այս աշխատանքն իրականացնել: Երբ չկար նման հռչակագիր, գուցե եւ չէր հասունացել պահը, որովհետեւ այստեղ շատ կարեւոր է նաեւ քաղաքական իրադրությունն աշխարհում եւ քաղաքական կամքը, որը դրսեւորվում է հայ ժողովրդի կողմից»: Մինչդեռ միջազգային իրավունքի փորձագետը կարծում է, որ` այո, ուշացած է խնդիրն իրավական հարթությունում դիտարկելը, բայց միեւնույն ժամանակ նշեց. «Այս ուշացումը օբյեկտիվ պատճառներ ունի եւ փոխկապակցված չէ ՀՀ վարած վարքագծով: Սա բազում հիմնահարցերի, բազում տարատեսակ էկզոգեն եւ էնդոգեն խնդիրների միաձուլման հետեւանք էր: Եվ չմոռանանք, որ Հայաստանի անկախությունից հետո, վերջին 20 տարիների ընթացքում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման եւ դատապարտման գործընթացը, իրոք, գտնվում է շատ ավելի բարձր մակարդակի վրա, քան այն ժամանակահատվածում, երբ Հայաստանը պետականություն չուներ»:
ԵՐԲԵՔ ՍԱԿԱՐԿՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՐԿԱ ՉԴԱՐՁՆԵԼ
ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՂԵԼՈՒԹՅԱՆ-ՉԵՂԵԼՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԸ
Ամփոփելով թեման` Վ.Վարդանյանը հորդորեց. «Մենք հիմա խոսում ենք պահանջատիրության մասին: Եթե մենք խոսենք զուտ իրավական բավարարում ստանալու մասին, այս պարագայում, երեւի թե, կարող ենք նաեւ սակարկության առարկա դարձնել Ցեղասպանության եղելության-չեղելության հարցը: Խնդրում եմ` անդրադառնելով Հայոց ցեղասպանության պահանջներ ներկայացնելու հարցին, այն ընկալել ոչ թե զուտ որպես նյութական բավարարում ստանալու տեսանկյունից, այլ` փաստի ճանաչմանը եւ դրա արդյունքում արդեն պատճառած վնասը հատուցելու: Իսկ վնաս ասվածը ոչ միայն նյութական է, այլ նաեւ` ուրիշ տեսակի»:
ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ
