ՍՏԵՓԱՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ. "ԵՍ ԱՌԱՋԱՐԿԵԼ ԵՄ ՔՈՉԱՐՅԱՆԻՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑԵԼ ՈՉ ՄԻԱՅՆ ԲՀԿ-Ի, ԱՅԼԵՎ "ԵՌՅԱԿԻ" ՈՒ "ՔԱՌՅԱԿԻ" ՀԵՏ"
Արխիվ 12-16ՍՏԵՓԱՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ. "ԵՍ ԱՌԱՋԱՐԿԵԼ ԵՄ ՔՈՉԱՐՅԱՆԻՆ
ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑԵԼ ՈՉ ՄԻԱՅՆ ԲՀԿ-Ի, ԱՅԼԵՎ "ԵՌՅԱԿԻ" ՈՒ "ՔԱՌՅԱԿԻ" ՀԵՏ"
ՀՀ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը երեկ հարցազրույցով է հանդես եկել եւ խոսել ներքաղաքական հարցերի, Հայոց ցեղասպանության, սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի, սահմանադրական բարեփոխումների մասին: Նախկին նախագահն իր հարցազրույցում խոսել է նաեւ ԲՀԿ-ի շուրջ տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունների մասին: Այս եւ այլ հարցերի շուրջ "Իրավունքը" զրուցեց ԲՀԿ պատգամավոր Ստեփան Մարգարյանի հետ:-Պրն Մարգարյան, իշխանության կյանքն իրո՞ք թեթեւացավ` ԲՀԿ-ն կազմաքանդելով, ինչպես հայտարարել է նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը:
– Ես ուզում եմ անդրադառնալ "կազմաքանդել" բառին: Ցանկացած իշխանություն հոգու խորքում չի ցանկանում լուրջ ընդդիմություն ունենալ երկրի ներսում, չնայած տրամաբանորեն արտահայտում է հակառակը: Ցանկացած պետության համար, եթե չկա լուրջ ընդդիմություն, վտանգավոր է ընդդիմության ու իշխանության համար: Քոչարյանը, կարծում եմ, սա է նկատի ունեցել` կազմաքանդել ասելով: Ոչ թե բառի բուն իմաստով է ասել, որ ԲՀԿ-ն կազմաքանդվել է, այլ նկատի է ունեցել այն, որ իշխանություններն արեցին ինչ-որ բան, որ ուղղված է կազմաքանդելուն, ու սրանով իշխանության կյանքը թեթեւացավ: Ասելով, թե ԲՀԿ-ն կազմաքանդվել է, կարծում եմ` Քոչարյանը սա նկատի չուներ:
– Եթե Ռ. Քոչարյանը նկատի ունենար այն, ինչ Դուք եք ասում, այսինքն` փորձեցին կազմաքանդել, ոչ թե կազմաքանդեցին, չե՞ք կարծում, որ հենց այդպես կասեր:
– Դե հիմա դա ձեւակերպման խնդիր է: Հարցազրույցի ամբողջ տրամաբանությունը դրան չի ուղղված:
– Նախկին նախագահն այդ հարցազրույցում եւս մի անգամ հայտարարում է, որ ոչ մի կապ չունի ԲՀԿ-ի հետ, անգամ` ստվերային, բայց նաեւ ասում է` միեւնույնն է` ոչ բոլորն են դրան հավատում…
– Դուք հիմա ի՞նչ եք ուզում…
– Ցանկանում ենք այդ հայտարարությունը հակառակ կողմից դիտարկել: Քանի որ հանրությունն ու մամուլը չեն հավատում Քոչարյանի` ԲՀԿ-ի հետ կապ չունենալուն, չե՞ք կարծում, որ նախկին նախագահը ԲՀԿ-ի հետ տեղի ունեցած վերջին դեպքերից` հատկապես Գագիկ Ծառուկյանի` կուսակցությունից ու քաղաքականությունից հեռանալուց հետո, արդեն բաց տեքստով հայտարարում է, որ խզում է իր կապերը կուսակցության հետ:
– Ոչ: Հայտարարության խորքում ավելի լուրջ բան էր ընկած: Բոլորը նախկինում համարում էին, որ ԲՀԿ-ի գործունեությունը համակարգում է Ռոբերտ Քոչարյանը, որի մասին գրում էր մամուլը: Ես միշտ ասել եմ հետեւյալը` մարդկային հարաբերությունները չի կարելի շփոթել քաղաքական հարաբերությունների հետ…
– Իսկ կա՞ն մարդկային հարաբերություններ:
– Այո: Քոչարյանի` նախագահի պաշտոնից հեռանալուց հետո մի քանի անգամ նրա հետ հանդիպել եմ:
– Ի՞նչ եք քննարկել այդ հանդիպումների ընթացքում:
– Հազար ու մի հարց:
– Փետրվարի 20-ի արդեն չկայացած եւ անցյալում մնացած հանրահավաքը չե՞ք քննարկել:
– Ո՛չ, ո՛չ: Մենք քննարկել ենք տարածաշրջանային խնդիրներ, որովհետեւ ես նրա օրոք կառավարությունում աշխատել ու համակարգել եմ այդպիսի հարցեր:
– Քոչարյանական կա՞դր եք, փաստորեն:
– Դե մամուլը գրում էր այդ մասին: Բայց ես աշխատել եմ կառավարման համակարգում 1992 թվականից` Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի օրոք, նախագահի աշխատակազմում եւ համակարգել եմ տեղական իշխանությունները:
– Հիմա Ձեզ ո՞ւմ կադրն եք համարում:
– ՀՀ-ի կադրը (ծիծաղում է-խմբ.): Ես ուզում եմ ասել, որ մարդկային հարաբերությունները խառնել քաղաքականի հետ, սխալ է ու վտանգավոր, քանի որ եթե այդպես լինի, ապա կվերանան մարդկային բոլոր հարաբերությունները: Ես հայտարարել եմ ու ասել` կցանկանայի, որ Քոչարյանը համագործակցեր…
– ԲՀԿ-ի հե՞տ:
– Ոչ միայն ԲՀԿ-ի, նաեւ "եռյակի" ու "քառյակի" հետ: Քաղաքական գործչի հետ, որը կիսում է մեր գաղափարները, արժի համագործակցել: Բայց Ռ. Քոչարյանը երբեւէ չի մասնակցել ո՛չ ԲՀԿ-ի, ո՛չ "եռյակի" քննարկումներին:
– Անգամ միջնորդավորված` Վարդան Օսկանյանի միջոցով մեսիջներ չի՞ ուղարկել նախկին նախագահը:
– Ո՛չ, ո՛չ: Նրա մեսջիները եղել են իր հարցազրույցները: Ես ինքս էլ դա չեմ տեսել ու չեմ զգացել (նկատի ունի Քոչարյանի միջամտությունը-խմբ.): Հիմա ի՞նչ հիմք ունեմ իրեն չհավատալու:
– Այդ հարցազրույցում Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարում է հետեւյալը. "Վերջին տարիներին ԲՀԿ-ն համառ ձգտում էր ցուցաբերում` սեփական թեկնածուներով մասնակցել ինչպես խորհրդարանական, այնպես էլ` նախագահական ընտրություններին": "Համառ" բառի օգտագործումը չի՞ նշանակում արդյոք, որ Ռոբերտ Քոչարյանը չի ցանկացել եւ ամեն ինչ արել է, որ ԲՀԿ-ն գնա այն ճանապարհով, որով գնաց մինչ փետրվարի 20-ի հանրահավաքի չեղյալ համարելը:
– Դժվարանում եմ ասել: "Համառ" բառը չգիտեմ որքանով է… բայց ԲՀԿ-ն միշտ հայտարարել է, որ եթե նախագահական ընտրություններին մասնակցի` միայն Գագիկ Ծառուկյանով, որը տրամաբանական է:
– Բայց դա, կարծես թե, Քոչարյանին դուր չի եկել:
– Ես այդպես չեմ հասկացել: Պարզապես, ինքը դա ասել է, որ մեկ անգամ եւս փաստի` ԲՀԿ-ն իր շահերը չի սպասարկել:
– Այդ հարցազրույցից հետո կարծիքներ հնչեցին, որ Ռոբերտ Քոչարյանը կարծես աստիճանաբար համակերպվում է երիտասարդ թոշակառուի իր կարգավիճակին:
– Բայց մենք չգիտենք` դա այդպե՞ս է, թե` ոչ: Վերջին հարցազրույցը, համենայնդեպս, դա չէր նշանակում:
– Իսկ ի՞նչ էր նշանակում:
– Այն, որ ինքը հետեւում է երկրի զարգացումներին, անհանգստացած է բացթողումներով…
– Որոնց մեջ ինքն էլ իր մեղքի բաժինն ունի…
– Ինքը դա չի ասել այս հարցազրույցում:
– Իսկ ընդունո՞ւմ եք, որ նախկին նախագահն ունի իր մեղքի բաժինը:
– Ո՞ր մասով:
– Օրինակ, երեկվա հարցազրույցում խոսում է արտաքին պարտքի աճի մասին:
– Արտաքին պարտքը Քոչարյանի օրոք, որքան հիշում եմ, 1,5 մլրդ էր:
– Բայց տեսակետներ կան, որ կարող էր արտաքին պարտքն ավելի քիչ լիներ:
– Եթե արտաքին պարտքի ավելացումը վնասակարության տեսակետից նայենք, ապա կասենք, որ պարտքը 1,5 միլիարդ դարձել է իր օրոք: Բայց արտաքին պարտքը երբեմն օգտակար է լինում ճիշտ օգտագործվելու դեպքում: Այսօր շատերն են կասկածում արտաքին պարտքի արդյունավետ ծախսելու վրա, իսկ այն ժամանակ կասկածներն այդքան էլ շատ չէին: Իհարկե, լավ չէ, որ պետությունը դիմում է արտաքին պարտքի, բայց պետությունների մեծ մասն այդ գումարներն օգտագործում է արդյունավետ:
– Քանի որ մեղքերի մասին խոսեցինք, Դուք` որպես Քոչարյանի օրոք աշխատած նախկին պաշտոնյա, կարո՞ղ եք ասել` ո՞րն է Քոչարյանի ամենամեծ մեղքը:
– Իսկ ինչո՞ւ պետք է ես գնահատեմ:
– Դուք նրա կառավարման օրոք պաշտոնյա եք եղել:
– Ես չեմ տեսնում այնպիսի մեղք, որի համար դատապարտեն մարդուն:
– Մարտի 1, հոկետմբերի 27…
– Բայց դա ի՞նչ կապ ունի Քոչարյանի հետ:
– Նա 1999-ի հոկտեմբերի 27-ին եղել է երկրի ղեկավար` առաջին պատասխանատուն, ում անվան հետ հաճախ կապում են ամեն ինչ:
– Ես համաձայն չեմ, որ ամեն ինչ կապում են թիվ 1 պատասխանատուի հետ: Եթե հոկտեմբերի 27-ի գործով Քոչարյանն ունենար որեւէ պատասխանատվություն, վաղուց դա կերեւար:
ՍՈՆԱ ԴԱՎԹՅԱՆ
Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ
