Լսե՛ք մարդկանց, լրջորեն վերաբերվե՛ք նրանց հոգսերին․ կատարվեց քահանայական ձեռնադրություն Ինչ է կատարվում Արցախ կամերային նվագախմբում Ջիվան Գասպարյան կրտսերը նոր տեսահոլովակ է ներկայացրել Հանդիպման յուրահատկությունն այն էր, որ այն ունեցավ հրապարակային մաս. Երեք նախագահների հանդիպման հետքերով Լինում են պահեր, երբ ուզում եմ քեզ մի բան պատմել ու լսել՝ ինչ կասես Իրականացված կապիկ-շոուն ցույց է տալիս, որ այսօրվա ընդդիմությունը չի գործում. Արթուր Ֆարմանյան Մեր թանգարանն անվանում են փոքրիկ Տրետյակովյան պատկերասրահ, Աբրահամյանին՝ մեր օրերի Տրետյակով. Մկրտչյան Զանզիբարում վեցից ավելի հյուրանոցներ ամբողջությամբ այրվել են Տասը տարի՝ ռուսական արվեստի թանգարանի վերափոխման ճանապարհին Թուրքիան և ԵՄ-ն բանակցություններ են վարում անվիզա ռեժիմի ներդրման վերաբերյալ

«ԹՈՒՐՔԸ ՎՐԱՑՈՒ ՀԱՄԱՐ ԵՐԲԵՔ ԵՂԲԱՅՐ ՉԻ ԵՂԵԼ»

Արխիվ 12-16

«ԹՈՒՐՔԸ ՎՐԱՑՈՒ ՀԱՄԱՐ ԵՐԲԵՔ ԵՂԲԱՅՐ ՉԻ ԵՂԵԼ»


Ապրիլի սկզբին Թբիլիսիում Վրաստանի, Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի միջեւ ռազմական համագործակցության մասին եռակողմ համաձայնագիր ստորագրվեց, որը դարձավ տարաբնույթ մեկնաբանությունների առարկա: Այն, որ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի մասնակցությամբ որեւէ համագործակցություն` ի նպաստ Հայաստանի, չի կարող լինել, պարզից էլ պարզ է: Բայց որ մեր հարեւաններից երրորդը` Վրաստանն էլ է խառնվում այդ խաղերին, միշտ էլ մտահոգություններ է առաջացրել: Բայց մյուս կողմից էլ` վրացիները սկսել են հաճախակի բողոքել, որ այդ համագործակցություն կոչվածը վերածվել է Վրաստանում թուրք-ադրբեջանական անեքսիայի, եւ հարց է ծագում, թե այդ իրավիճակն ի՞նչ ազդեցություն կունենա տարածաշրջանի, գերտերությունների ու մուսուլմանական երկու երկրների թիրախում հայտնված Վրաստանի համար: Դա էլ «Իրավունքը» պարզեց խնդրից քաջատեղյակ գործիչներից:


«ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴՈՒՐ ՉԻ ԳԱԼԻՍ ԹՈՒՐՔ-
ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ՏԱՆԴԵՄԻՆ»


Վրաստանի հարցերով փորձագետ ՋՈՆԻ ՄԵԼԻՔՅԱՆԸ նախ ներկայացրեց այս համագործակցության նախապատմությունն ու նպատակները. «Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի ջանքերով փորձ է արվում երեք երկրների մակարդակով լուրջ ինտեգրում իրականացնել բոլոր ոլորտներում: Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում այս համագործակցությունը սկսվեց արտգործնախարարների մակարդակով, շարունակվեց վարչապետների հանդիպումներով եւ պաշտպանության նախարարների ստորագրած համաձայնագրով: Նպատակն է Ադրբեջանի եւ Թուրքայի կողմից ռազմական միացյալ կառույց ստեղծելը, եւ վերջին շրջանում` դեռեւս 2012 թվականից, վրացական կողմը շատ զգուշորեն է մոտենում այդ հարցերին: Նույնիսկ կարելի է ասել, որ եթե շարունակեր իշխանության մնալ «Միացյալ ազգային շարժումը»` Սահակաշվիլու գլխավորությամբ, կարող է այս ուղով լուրջ առաջընթաց լիներ: Բայց այսօրվա դրությամբ կարելի է ասել, որ վրացական կողմը պաշտոնապես հայտարարում է` իրենց ընտրած միակ ուղին ՆԱՏՕ-ն է, այսինքն, եթե ինչ-որ մի կառույցի պիտի անդամակցեն, դա պետք է անպայման լինի Հյուսիս-ատլանտյան դաշինքը: Այդպիսով փորձում են ի սկզբանե ցույց տալ, որ ինչքան էլ համագործակցեն Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի հետ, այդ ամենը սահմանափակ ձեւաչափով է լինելու»:
Իսկ ահա ՀՀ ԱԺ պատգամավոր, «Վիրահայերի միասնություն» ՀԿ-ի համանախագահ ՏԱՃԱՏ ՎԱՐԴԱՊԵՏՅԱՆՆ այս կարծիքին է. «Չեմ կարծում, որ թուրք-ադրբեջանական ջերմությունը եւ նրանց ակնկալիքները իրականություն կդառնան, որովհետեւ այն գործընթացները, ինչը մենք կանխատեսում ենք, կարծում եմ, որ ավելի իրատեսական է: Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում ընդլայնվելը այդքան էլ դուր չի գալու թուրք-ադրբեջանական տանդեմին, այնպես որ մնում է հետեւել դեպքերին: Մենք նաեւ պետք է քաղաքական հեռատեսություն ունենանք, որպեսզի անտեղի եւ ավելորդ քայլեր չկատարենք»:
«Արեւմտահայոց հարցերի ուսումնասիրության կենտրոնի» տնօրեն, վիրահայության հարցերով փորձագետ ՀԱՅԿԱԶՈՒՆ ԱԼՎՐՑՅԱՆԻ խոսքով էլ. «Առանձնապես մեծ բանի չեն կարող հանգեցնել Թուրքիա, Վրաստան, Ադրբեջան համատեղ զորավարժությունները, որովհետեւ ռազմավարական լուրջ հարաբերությունների մասին չէ խոսքը: Ուղղակի, այսօր Արեւելք-Արեւմուտք հարաբերությունների արանքում տարբեր խմբավորումներ, դաշինքներ են կազմավորվում: Սակայն բոլոր դաշնակցային հարաբերությունները, դաշինքների մասին հայտարարությունները Կովկասում աստիճանաբար կբերեն երկու խոշոր խմբավորման: Այդ տեսակետիցª Վրաստանը, Թուրքիան եւ Ադրբեջանը արեւմտյան դաշինքի անդամներ են, եւ այս շարժերը նորություն չեն մեզ համար: Մանավանդ, Ուկրաինայում տեղի ունեցող դեպքերն արագացրեցին այդ գործընթացը»:

ՊԱՆԹՈՒՐՔԻԶՄԻ ԵՎ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ՀԱԿԱՍՈՂ
ՇԱՀԵՐԸ ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍՈՒՄ


Բայց այս կերպ նաեւ փորձ չի՞ արվում շարունակել դեռեւս Օսմանյան Թուրքիայի որդեգրած պանթուրքիզմի ծրագիրը` Վրաստանով թուրքական աշխարհը իրար կապելու տեսքով: Միեւնույն ժամանակ իրար կապված թուրքական աշխարհը կարող է կասեցնել Ռուսաստանի տեղաշարժը դեպի հարավ, ինչն արդեն հաստատ ԱՄՆ-ին ձեռնտու կդառնա: Ջ. Մելիքյանն ի պատասխան` ասաց, որ դաշնակիցներ ավելացնելով` Թուրքիան փորձում է ավելացնել իր կշիռը տարածաշրջանում. «Այսօրվա դրությամբ կա նաեւ Իրանի խնդիրը, եւ բավականին լուրջ զարգացումներ են տեղի ունենալու, ինչը մեծ ազդեցություն կունենա ե՛ւ Ադրբեջանի, ե՛ւ Թուրքայի տարածաշրջանային դիրքերի վրա: Եթե Իրանը եւ ԱՄՆ-ն կարողանան իրենց հարաբերությունների խնդիրը լուծել, այդ ժամանակ արդեն, հաշվի առնելով նաեւ ԱՄՆ-ի ու Թուրքայի ունեցած որոշ տարաձայնությունները, կարելի է ասել, որ Իրանի կշիռը կբարձրանա: Իսկ դա մտահոգում է Ադրբեջանին, որովհետեւ, ինչպես գիտեք, նա եւս  խնդիրներ ունի Իրանի հետ: Բացի այդ` նաեւ էներգատարների հետ կապված մրցակցային նոր իրավիճակ է ստեղծվում, որից իրենք տուժելու են: Հետեւաբար` տարածաշրջանում թուրք-ադրբեջանական տանդեմն իր դերն ավելացնելու համար պետք է Վրաստանի տարածքը: Եվ վրացիները հասկանալով, որ իրենց ոչ թե Վրաստանի հետ համագործակցությունն է հետաքրքիր, այլ Վրաստանի տարածքը, որը միացնում է այդ երկու երկրները, փորձելու է դիվիդենտներ քաղել այդ ամենից, բայց չվնասելով իրենց ազգային շահերը, ինչը  կարելի է ասել, որ Հայաստանի ազգային շահերից էլ է բխում: Իսկ պաշտպանության ոլորտի համագործակցությունն այդ երկու երկրների հետ Վրաստանը փորձում է հավասարակշռել ինչ-որ ծրագրեր իրագործելով ՀՀ պաշտպանության նախարարության հետ այստեղ կամ Վրաստանում, նաեւ` հենց ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում»:
Տ. Վարդապետյանն էլ կտրուկ շեշտեց. «Կարծում եմ` Ռուսաստանը նույնպես պետք է քայլեր անի, որպեսզի պանթուրքիզմը տարածում չգտնի Հարավային Կովկասում: Այսօր Հայաստանն այն սեպն է, որը խրված նրանց դարերի երազանքի` Մեծ Թուրանի ծրագրի մեջ: Իսկ եթե Թուրքիայի ներկայացվածությունն այստեղ լինի ազդեցիկ, ավելին` մեծ ազդեցություն ունենա նաեւ թուրք-ադրբեջանական տանդեմը, դա բացի մեզանից, նաեւ հակասում է Ռուսաստանի շահերին: Այնպես որ` պանթուրքիզմի եւ Ռուսաստանի շահերը Հարավային Կովկասում, կարծում եմ, միմյանց հակասող ակնհայտ իրողություններ են»:
Շարունակելով այս միտքը` վիրահայության հարցերով փորձագետն էլ նկատեց, որ այս իրողությունը հակասում է ոչ միայն ռուսական, այլեւ չինական շահերին. «Ընդհանրապես Թուրքայի ամրապնդումը դեպի Արեւելք ոչ միայն ռուսական, այլ նաեւ չինական շահերին է հակասում, եւ սա չպիտի մոռանանք:Իսկ ինչ վերաբերում է պանթուրքիստական քաղաքականությանը, ապա դա ակնհայտ է, եւ մանավանդ վերջին շրջանում առանց թաքցնելու, Թուրքիան որդեգրել է Օսմանյան կայսրության վերականգնման քաղաքականությունը: Եթե ոչ տարածքային իմաստով, ապա գոնե ռազմաքաղաքական ազդեցությամբ: Այս տեսակետից նման մեծ ու փոքր դաշինքները Թուրքիայի շահերից են բխում: Եվ Վրաստանը Թուրքիայի համար շատ կարեւոր դաշնակից է բոլոր առումներով, որովհետեւ դրանով Թուրքիան Կովկասում հենակետ է ունենում»:

ՎՐԱՍՏԱՆՆ ԷԼ ԻՐ ՇԱՀԵՐՆ ՈՒՆԻ

Ամփոփելով թեման` պարոն Վարդապետյանն ասաց. «Բոլոր դեպքերում, Վրաստանի եւ Հայաստանի հարաբերությունների ջերմացումը ուղղակիորեն բխում է նաեւ Թբիլիսիի շահերից: Թույլ տվեք նաեւ պատմությանն անդրադառնալ. թուրքը վրացու համար երբեք եղբայր չի եղել: Իսկ հիմա թե ինչ շահերի տեսլական ունեն այս երեք պետությունները, ես լուրջ հեռանկար չեմ տեսնում: Չէ որ թուրք-ադրբեջանական ներկայացվածությունը Վրաստանում իրենց համար նույնպես սպառնալիք է: Օրինակ, բոլորովին վերջերս Թիֆլիսի մուտքի մոտ սկսել են կառուցել հսկայական մի թաղամաս` ադրբեջանական կապիտալով, եւ դա արտոնյալ պայմաններով տրվելու է Ադրբեջանի քաղաքացիներին կամ ազգությամբ ադրբեջանցիների: Այսինքն` Վրաստանի մայրաքաղաքը ունենալու է հսկայական բնակչությամբ ադրբեջանական թաղամաս, ինչը սպառնալիք է Վրաստանի ազգային անվտանգությանը»: Իր հերթին պատմությանն անդրադարձավ նաեւ պարոն Ալվրցյանը. «Եթե պատմության մեջ խորանանք, ապա կհամոզվենք, որ թուրք-վրացական եւ թուրք-ադրբեջանական համագործակցությունը նորություն չէ: Այն լավ տեսանելի էր նաեւ 1918-20 թթ., ընդ որում` ուղղված Հայոց պետականության դեմ: Այնպես որ, Վրաստանն ունի իր պետական շահերը, որոնք միշտ չէ, որ մեր շահերից են բխում: Ավելին` շատ հաճախ հակադրվում են»:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ