ԿԱՐՃ ԼՈՒՐԵՐ

ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ԻՐԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԿՄՏՆԵՆ ՆՈՐ ՓՈՒԼ

28.07.2017 22:20 ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ԻՐԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԿՄՏՆԵՆ ՆՈՐ ՓՈՒԼ

ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ինչպես նաեւ պաշտոնապես հաստատվեց, օգոստոսի 5-ին, ընդհատելով արձակուրդը, կմեկնի Թեհրան: Այցի պաշտոնական նպատակն է Իրանի վերընտրված նա- խագահ Հասան Ռոհանիի երդմնակալության արարողությունը: ՀՀ ՆԱԽԱԳԱՀԸ ԿԱՅՑԵԼԻ ԹԵՀՐԱՆ Եթե նույնիսկ ՀՀ նախագահը Թեհրան է մեկնում μացառա- պես մեր հարեւան երկրի նա- խագահի երդմնակալությանը մասնակցելու համար, ապա դա արդեն իսկ կարեւոր հանգամանք է. Իրանը տարածաշրջանում ունի այդ դիրքն ու կշիռը, որ նման միջոց առումներին առաջին դեմքով Հայաստանի մասնակցությունը արդեն իսկ կարեւոր հանգամանք է: Բայց ասել, որ Սերժ Սարգսյանի այցելությունը կսահմանափակվի ընդամենը երդմնակալության արարողությանը մասնակցելով, թերեւս սխալ կլիներ: Նկատի առն ելով նաեւ հետեւյալ հանգամանքը... Հայաստանի եւ Իրանի միջեւ հարաμերությունները, ինչպես հայտնի է, միշտ էլ եղել են μավա- կանին μարձր մակարդակի վրա: Ընդ որում, Հայաստանի անկա- խացումից ի վեր, հայ-իրանական փաստացի համագործակցության մի շարք էական դրվագներ մնա- ցել են փակ, ինչը թույլ չի տալիս ռեալ տեսնել այդ հարաμերությունն երի իրական μարձր մա- կարդակը: Բայց փոխարենը՝ վերջին ամիսներին եղան մի շարք փաստեր, որոնք արդեն ընդգծվ ած դարձրին հայ-իրանական փաստացի կապերի խորությունը: Այդ փաստերի թվում կարելի է հիշ ատակել ՀՀ պաշտպանության նախարարի Իրան կատարած այցը եւ այնտեղ նրան ցուցաμերած ընդգծված ընդունելությունը: Դրան էլ հաջորդեց իրանական տարμեր պատկան պաշտոնյանե- րի շատ կոնկրետ հայտարարությունն երը ղարաμաղյան խնդրի մասին, որոնցում հստակ ընդգծվ ած էր Արցախի μնակչության ինքնորոշվելու իրավունքի գաղա- փարը. մի μան, որն Իրանը միշտ էլ խուսափել է ի ցույց դնել:Նման փաստերի թվարկումը կարելի է շարունակել, եւ այս ամենից հետո հասկանալի է, որ չի կարելի պարզապես հարեւանի նկատմամμ սիրա- լիրություն համարել ՀՀ նախագա- հի սպասվող այցը: Այսինքն՝ դրա ընթացքում կլինեն շատ կոնկրետ հանդիպումներ ու միգուցե ոչ պակաս կոնկրետ պայմանա- վորվածություններ: Թե ինչպիսիք կլինեն, այցի օրակարգը դեռ ներկայացված չէ, եւ այս պահին դժվար է հստակ μան ասել: Բայց որոշ ենթադրությունների հնարավորություն կա: Եվ այստեղ նախ արժե վերա- դառնալ ամերիկյան Կոնգրեսի կողմից նա- խօրեին հաստատված փաստաթղթին, որը մի կողմից նախատեսում է նոր պատժամիջոցն եր սահմանել ոչ միայն ՌԴ-ի, այլ նաեւ՝ Իրանի, ապա՝ Հյուսիսային Կորեայի նկատմ ամμ, ու միաժամանակ սահմանափակում է ԱՄՆ նախագահի օրենսդրական իրա- վունքը՝ անհրաժեշտության դեպքում գնալ այդ պատժամիջոցների մեղմման կամ չե- ղարկման: Թե ինչ կրքեր են ձեւավորվել Կոնգրեսի այդ որոշման շուրջ, այն կհաստ ատվի՞ Սենատի եւ կվավերացվի՞ նախա- գահի կողմից, անդրադառնալու առիթ ուն եցել ենք եւ դեռ կունենանք: Բայց այս պահին ֆիքսենք հետեւյալը. այս օրերին ամերիկյան քաղաքական էլիտան, ավելի ճիշտ՝ դրա ազդեցիկ հատվածներից մեկը նոր կրքեր է փորձում ձեւավորել մասնավոր ապես՝ Իրանի շուրջ: Թեհրանն էլ իր հերթին է խոստանում նույնքան կոշտ պատասխ ան տալ պատժամիջոցների մասին այդ որոշմանը, այսինքն՝ Թրամփը իրականում կողմ էր դրանց, թե` դեմ, մեկ է՝ իրավիճակը որոշակիորեն կսրվի: Եվ ահա այս պայմանն երում նախագահի մակարդակով Իրան կատարելիք այցը նա- եւ տարածաշրջանում դիրքերի ցուցադրման տպավորություն է ստեղծում: Համենայն- դեպս, շատ մեծ է հա- վանականությունը, որ, մասնավորապես՝ ամերիկյան իշխանությունն երի հակաթրամփյ ան թեւը հենց այդ- պես էլ կնկալի նաեւ ՀՀ նախագահի Իրան կատարելիք այցը: ԿՈՆԳՐԵՍԻ ՊԱՏԺԱՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ՆԱԵՎ ՄԵՐՁԱՎՈՐ ԱՐԵՎԵԼՔԸ ԹԵԺԱՑՆԵԼՈՒՆ ԵՆ ՈՒՂՂՎԱԾ Բայց անկախ նման ընկալման հավանա- կանությունից ասել, թե նույնիսկ հիշա- տակված պատժամիջոցների ընդունմ ան եւ Թեհրանի խոստացած պատասխանի պարագայում ծրագրվածի պես իրականում էլ Իրանի շուրջ նոր աշխարհաքաղաքական սրացումներ կլինեն, դեռ վաղ է ասել: Թրամփը կարծես թե ամերիկյան պետքարտուղա- րությունը լիարժեք վերահսկողության տակ առնելու հարցում խնդիրներ ունի: Համե- նայնդեպս, վերջերս անգամ ամերիկյան աղ- μյուրներն են ընդգծում, որ դիվանագիտա- կան կորպուսի` դեռ Օμամայի օրոք նշանա- կումներ ստացած հատվածը փորձում է տորպ եդահարել Թրամփի քայլերը` հատկապես հավատարիմ անձանց նշանակելու քաղա- քականության հարցով: Նույնիսկ խոսվեց, որ չկարողանալով իրավիճակից գլուխ հա- նել, պետքարտուղար Թիլերսոնը պատր աստվում է հրաժարական տալ, թեեւ նա անձամμ հետո հերքեց այդ լուրը: Բայց ի տարμերություն պետքարտուղարության, Պենտագոնում Թրամփի դիրքերը կարծես թե շատ ավելի ամուր են: Օրինակ՝ նախօրե- ին ամերիկյան ամենաառանցքային՝ Խաղա- ղօվկիանոսյան նավատորմի հրամանա- տար, ծովակալ Սքոթ Սվիֆթը հայտարարեց, որ պատրաստ է անգամ նախագահի հրա- մանի դեպքում միջուկային հարված հասցն ել Չինաստանին: Հասկանալի է, նման հրա- ման հազիվ թե լինի: Ծովակալն էլ, որ չափից դուրս ազդեցիկ ռազմական միավոր է ղեկա- վարում, չի կարող մի այնպիսի անլուրջ մարդ լինել, որ թեկուզեւ տեսականորեն, միջուկ ային զենքի հետ կապված հենց այնպես նման հայտարարություններ անել: Ուստիեւ, միայն այս հայտարարությունը հուշում է, որ իրոք Թրամփի դիրքերը ամերիկյան զինված ուժերում դարձել են μավականին կայուն: Այս մասին խոսեցինք՝ ամերիկյան մեկ այլ առանցքային ստորաμաժանումից հնչած հայտարարությունը ներկայացնելու համար: Այսպես. Իրաքում եւ Սիրիայում գործող ամերիկյան կոալիցիայի պաշտոնական ներկայացուցիչ Ռայան Դիլոնը կոչով դիմեց Սիրիայում գործող ու իրենց ԱՄՆ-ին դաշնա- կից համարող ուժերին. «Կոալիցիան աջակցում է միայն այն ուժերին, որոնք ստանձնել են պարտավորություն՝ պայքարել ԻՊ-ի դեմ»: ԻՊ-ի եւ ոչ թե սիրիական կառավարական ուժերի, այսինքն՝ Ասադի: Ընդ որում, սա ըն- դամենը հայտարարություն չէ. վերջին ժա- մանակներս արձանագրվել են մի շարք փաստեր, երμ մի շարք գրոհային ստորաμա- ժանումներ ներքին խողովակներով զրկվել են ամերիկյան աջակցությունից ու անմիջա- պես էլ ենթարկվել սիրիական μանակի գրոհն երին՝ հաճախ ամμողջովին ոչնչանալով: Եվ հակառակը՝ Սիրիայի հարավում որոշ գոտին եր դեռ գտնվում են ամերիկյան վերահսկողությ ան տակ գործող խմμավորումների ենթ ակայության տակ, եւ այս ուղղություննե- րում իրավիճակը նմանվում է ոչ պաշտոնա- կան հրադադարի ռեժիմի: Այս պատկերը, իհարկե, դեռ պետք է դառնա շատ ավելի հստակ եւ անհերքելի: Բայց իրավիճակը հետեւյալն է ակնարկում. Թրամփի հստակ վերահսկողության տակ գտնվող ամերիկյան ուժերը արդեն ոչ միայն Ասադին չեն համարում թիվ մեկ թիրախ, այլ՝ առհասարակ, նրան չեն դիտարկում թիրա- խի դերում: ՄԵ՞Ծ Է ՆՈՐ ՍՐԱՑՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՎԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ Միխոսքով, եթե ներկայացված իրա- վիճակը իրոք հաստատվի, ապա դա կնշանակի, որ Մերձավոր Արե- ւելքի հետ կապված Պուտին-Թրամփ հստակ պայմանավորվածություններ, այնու ամենայնիվ, գոյություն ունեն: Ամեն դեպքում, եթե նույնիսկ նման պայմանավորվա- ծություններ չկան, μայց տարածաշրջանում գործող ամերիկյան զինուժը փոխել է ստրա- տեգիան` Ասադին հանելով թիրախային վիճ ակից, ապա դա նշանակում է, որ սիրիա- կան պատերազմում անակնկալներ չեն լինի: Այսինքն՝ սիրիական μանակի այս օրերի ինտենսիվ հարձակումները տեսանելի ժամկ ետում վերջ կդնեն ԻՊ-ի գոյությանը, իսկ դրանից հետո սիրիական պատերազմի վերջը, այսպես ասած, սարերի հետեւում չի լինի: Միաժամանակ՝ ԱՄՆ-ն դեռ շարունակում է գլուխ ջարդել Քաթարի շուրջ ձեւավորված իրավիճակի վրա: Վերջապես Էրդողանն է լիովին վերահսկողությունից դուրս եկել. Վաշինգտոնից մինչեւ իսկ հրապարակային մակարդակով նրան առաջարկում են հրա- ժարվել ռուսական C-400-ներ ձեռք μերելու գաղափարից, իսկ Էրդողանի պատասխանը այս ոճով էր. «Ձեր ինչ գործն է, ինչ ուզենք, կանենք»: Այսինքն՝ Մերձավոր Արեւելիքի հետ կապված միաժամանակ մի քանի գլո- μալ խնդիրներ են ծանրացել Վաշինգտոնի ուսերին, ու այսքանից հետո, եթե նաեւ Իրա- նի հետ հարաμերությունները նոր սրացումն եր ստանան, հաստատ շատ ավելի վատ իրավիճակ է ստեղծվելու: Արդյունքում՝ ինչքան էլ վաշինգտոնյան որոշակի ուժեր մտածեն հայ-իրանական հարաμերությունների նոր հեռանկարներին ծուռ աչքով նայելու մասին, դրանից հազիվ թե շատ μան փոխվի: Իհարկե, հարց է նաեւ, թե Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանը իրակա- նում Պետդեպարտամենտի հետ կապված այս վերջին սկանդալի առնչությամμ ինչ դիրքորոշում ունի, այսինքն՝ իրականում իրենց հի՞ն, թե՞ ներկայիս ամերիկյան վարչ ակազմի ներկայացուցիչն է համարում: Նկատի ունենք, որ եթե փորձում է առաջ տանել հակաթրամփյան ուժերի շահերը, ապա միգուցե կփորձի Հայաստանի ներսում ինչ-ինչ գործընթացների խթանել: Չնա- յած դա ավելի տեսանելի կդառնա առաջիկ ա աշնանը: Ինչ վերաμերում է ՀՀ նախագահի իրա- նական այցին, ապա այստեղ քննարկելու մի շարք հարցեր իրոք կան: Նախ՝ օրակար- գում հաստատ կլինի Ղարաμաղը: Դրանից զատ՝ վերջին օրերին շատ խոսվեց նաեւ հայ-վրացական հարաμերությունների «փոխ ադարձ շահերի վրա հիմնված» զարգա- ցումներից: Իսկ նման «փոխադարձ շահե- րի» թվում կարող են լինել ինչպես օրա- կարգ վերադարձած աμխազական եւ օսե- թական ճանապարհներով ՌԴ դուրս գալու, այնպես էլ՝ Հայաստանի միջոցով Իրան դուրս գալու հարցերը: Վերջապես, նախօրե- ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ստոր ագրեց հայ-ռուսական համատեղ զորախմ- μի ստեղծման մասին μոլոր փուլերն անցած որոշումը, եւ այդ զորախումμը նույնպես Իրանի հետ կապերում պետք է որ իր որոշա- կի դերն ունենա: ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

 

КОМСОМОЛЬСКАЯ ПРАВДА