• Նորություններ

  • Քաղաքական
  • Զարմանք
  • Մեջբերում
  • Հանդիպում
  • Թեմա
  • Տնտեսություն
  • Հանրություն
  • Մշակույթ
  • Փանջունի
  • Հետաքննություն

• Արխիվ

Հանդիպում

ՙԹՈՒՐՔԵՐԸ ՀԱՍԿԱՆՈՒՄ ԵՆ, ՈՐ ՀԱՏՈՒՑՄԱՆ ԽՆԴԻՐ ԿԱ

Այն պահին, երբ լույս կտեսնի մեր հարցազրույցը, պարզ է լինելու, թե ինչ որոշում է ընդունելու ԱՄՆ Կոնգրեսի Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցի հետ կապված: Եվ հենց այդ հարցի շուրջ էլ սկսվեց մեր զրույցը ՀՅԴ խմբակցության անդամ, ԱԺ Արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ ԱՐՄԵՆ ՌՈԻՍՏԱՄՅԱՆԻ հետ:
-Ես կարծում եմ, որ, ամենայն հավանականությամբ, Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը կընդունի բանաձեւը մի քանի պատճառներով, եւ ես դա ասում եմ տեղյակ լինելով նրանց մոտեցումներին: Դեռեւս անցյալ տարվա դեկտեմբեր ամսին Կոնգրեսում ես հանդիպել եմ թվով 9 կոնգրեսականների հետ, որոնց գերակշիռ մասը հենց այդ հանձնաժողովի անդամներ են, եւ պիտի ասեմ, որ այդ հանդիպումները իսկապես ցույց տվեցին, որ շատ կարեւոր մի իրավիճակ է առաջացել: Բայց ես իսկապես հույս ունեմ, որ բանաձեւը կանցնի:
Թուրքերի հիմնական փաստարկը այն է, որ հարաբերություններ են հաստատում Հայաստանի հետ եւ այս բանաձեւը կխանգարի այդ պրոցեսին: Այս առիթվ ես նախ ասել եմ, որ դուք, որպես ԱՄՆ-ի պաշտոնական տեսակետը պաշտպանողներ, պետք է շատ հստակ իմանաք, որ ԱՄՆ-ն, որպես միջնորդ կողմ, ինքն է հայտարարել, որ կողմ է հարաբերությունների հաստատմանը առանց նախապայմանների: Իսկ առանց նախապայմաններիª նշանակում է, որ որեւէ խնդիր, այդ թվում հենց որոշակի նախապայմաններից մեկըª Ցեղասպանության խնդիրը, չպետք է կապվի դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման հետ: ԱՄՆ-ն, որպես նախանձախնդիր կողմ, պետք է իր կողմից դրա օրինակը տա: Այսինքնª Ցեղասպանության գործընթացի հետ կապված, ինքը պետք է իր ներքին պրոցեսը չկասեցնիª սպասելով, թե ինչ ճակատագիր կունենան արձանագրությունները, որովհետեւ եթե նրանք էլ են հայտարարում, որ գործընթացն առանց նախապայմանների է, ուրեմն նշանակում է, որ դա էլ չպետք է պայմանավորված լինի Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացով: Ինչու պետք է միջազգային ճանաչման գործընթացը կասեցվի, ինչ է թե այս արձանագրությունները կան. եթե նրանք դա են անում, ուրմեն ջուր են լցնում թուրքական քաղաքականության ջրաղացին: Երկրորդª հստակ է, որ Ցեղասպանության խնդիրը չպետք է տեղավորվի երկկողմ հարաբերությունների համատեքստում, որովհետեւ եթե մոտեցումները տանում են դրան, նշանակում է, որ նրանք նորից նպաստում են թուրքական այն քաղաքականության տարածմանը, որ իբրեւ թե Ցեղասպանության ճանաչման հարցը հակաթուրք գործողություն է: Այսինքնª ամբողջ հարցն այն է, որ Ցեղասպանության ճանաչումով ԱՄՆ-ն ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ն թուրքերի կողմից չի կարող դիտվել որպես հակաթուրք կամ Թուրքիայի շահը ոտնահարող երկիր, նրանք դրանով, ընդհակառակը, շեշտում ենք, որ սա ոչ թե ակցիա էª ուղղված Թուրքիայի դեմ, այլ մարդկության դեմ կատարված ոճիրը դատապարտելու անհրաժեշտությունից դրդված քայլ, եւ նույն տրամաբանությամբª ինչ-որ Հոլոքոստը: Եթե Հոլոքոստը դատապարտվում է, դա չի նշանակում, որ ակցիա է գերմանական ժողովրդի կամ պետության դեմ: Դա վաղուց այդպիսի ընկալում չունի, եւ, ճիշտ նույն տրամաբանությամբ, Ցեղասպանության ճանաչումն էլ նույն ձեւով պետք է ընկալվի: Սա կխրախուսի Թուրքիային, որպեսզի թուրքերը ճիշտ անդրադառնան հարցին եւ ավելի օբյեկտիվ մոտենան եւ չդիտեն, որ բոլոր այն երկրները, որոնք Ցեղասպանությունը ճանաչել են, Թուրքիային թշնամի երկրներ են: Ճիշտ կլինի, որ ԱՄՆ-ն, այս գործընթացներում էլ լինելով որպես ժողովրդավարության պաշտպան եւ այդ ոճիրները դատապարտող առաջամարտիկ երկիր, ինքը դրա օրինակը ցույց տա: Ես վստահ եմ, որ սրանք այնքան խորքային հարցեր են, որ Թուրքիայի կողմից 15 հոգանոց դեսանտ իջեցնելը չի տա այն արդյունքը, որն ակնկալվում է:
- Ի դեպ, ինչպե±ս եք վերաբերում նրան, որ մինչ Կոնգրեսը կընդուներ իր որոշումը, Դավութօղլուն մի քանի ժամ առաջ սպառնալիքների տարափով ԱՄՆ-ի վրա անցել էր ՙհարձակման՚: Իսկ Ա. Գյուլն էլ զուգահեռաբար հեռախոսազրույց էր ունեցել Բ. Օբամայի հետ: Ըստ Ձեզª ԱՄՆ-ի նման ՙառաջամարտիկ՚ երկրի վրա ի±նչ էական ազդեցություն պետք է ունենային այդ սպառնալիքները:
- Այդ մեթոդը թուրքերը միշտ էլ օգտագործել են, եւ պետք է ասեմ, որ սա իսկապես արդարությանն ուղղված գործընթաց է (որը ԱՄՆ-ի համար նաեւ սկզբունքի եւ հեղինակության հարց է), բայցեւայնպես կան նաեւ նյութական խնդիրներ որ դաշտում որ թուրքերն ունեն իսկապես շատ լուրջ լծակներ այս գործընթացի վրա ազդելու համար: Պատահական չէ, որ նրանք կարողացել են հասնել նրան, որ շատ ճանաչված, հայտնի ռազմական եւ քաղաքացիական մեծ ֆիրմաներ նամակով դիմել են հանձնաժողովին, որª Ցեղասպանության բանաձեւը մի° ընդունեք, որովհետեւ դա կվտանգի մեր շուկան, սրանով կտուժենք, աշխատատեղեր կփակվեն եւ այլն եւ այլն: Բայց միեւնույն ժամանակ ԱՄՆ-ն ինքն է գտնվում երկատված վիճակում. մի կողմից նյութական, մյուս կողմից էլ իր բարոյական նկարագրի ու հեղինակության հարցն է: Սա միշտ էլ նժարի վրա է դրվել եւ ամեն ինչ այստեղ այնքան է մազից կախված, որ տվյալ իրավիճակը շատ բանով կարող է ազդել բանաձեւի ճակատագրի վրա: Մի բան կարող է այս պահին հնարավոր լինել, հաջորդ պահինª անհնարին:
- Ձեր կարծիքով, անկախ ելքից` բանաձեւի ընդունել-չընդունելն ի±նչ անդրադարձ կունենա հայ-թուրքական արձանագրությունների վրա:
- Թուրքերը, իհարկե, նորից կփորձեն այս հանգամանքն օգտագործել իրենց դիրքերը կոշտացնելու համար: Ըստ էության, հիմնական բանը, որ նրանք ուզում էին արձանագրությունների միջոցով ստանալ, դրանցից մեկն այն էրª կասեցնել Ցեղասպանության ճանաչման միջազգային գործընթացը: Եվ եթե դա չի հաջողվում, ուրեմն իրեմց մոտ հարց է ծագելուª բա էս արձանագրություններից մենք էլ ի±նչ ենք ստանում: Բնականաբար, նրանք այս արձանագրություններով նպատակ չունեն նպաստել Հայաստանի հզորացմանը: Ուստի ինչ-որ մի խզում այս գործընթացի մեջ իրականացնելը մեր ամենակարեւոր հարցն է, եւ չնայած որ մենք որպես կուսակցություն ասում ենք, որ այս արձանագրություններին դեմ ենք, բայց միեւնույն ժամանակ ամեն ինչ արել եւ անելու ենք, որպեսզի միջազգային ճանաչման գործընթացը չտուժի: Իսկ ՀՅԴ-ի հորդորը եղել է այն, որ այո, սա կարող է դժվարացնել պրոցեսը, բայց մենք մեր ջանքերը պետք է ավելացնենք, որպեսզի մեր իշխանություններին մի կողմից մղենք շտկումներ մտցնելու արձանագրությունների մեջ, բայց մյուս կողմից էլ մեր ջանքերը պետք է բազմապատկենք, որպեսզի Թուրքիան չմտածի, որ սրանով կասեցրեց գործընթացը եւ հասավ իր նպատակին: Սա մի պայքար է, որը տասնամյակներ շարունակ տեւել է եւ դեռ կտեւի:
- ՀՀԿ խմբակցության անդամ Ռաֆիկ Պետրոսյանը հայտարարել էր, որ եթե մինչեւ ապրիլի 24-ը Թուրքիան տեղից չշարժվի, Հայաստանը ետ կկանչի իր ստորագրությունները: Ի±նչ եք կարծում, բանը դրան կհասնի, թե...
- Ընդհանրապես մենք պետք է այս գործընթացից դուրս գանք, որովհետեւ արձանագրությունները լուրջ վտանգներ են պարունակում, իսկ այն, որ Թուրքիան այսօր մեզ հետ խոսում է նախապայմաններով, դրա հիմքերը ստեղծել են հենց այդ արձանագրությունները: Մեր համար բովանդակային առումով այս արձանագրություններն ընդունելի չեն եւ, բնականաբար, օր առաջ պետք է դրանք կասեցվեն, կամ շտկվեն, որի հնարավորությունը կա...
- Իսկ եթե մեզ համար ձեռնտու է այդ վավերացումը, մենք ինչո±ւ ենք սպասում Թուրքիայի վավերացմանը:
- Այդ հարցի պատասխանը չունի պաշտոնական Երեւանը, որովհետեւ չի ընդունում որ այս արձանագրությունների մեջ ինչ-որ նախապայմաններ կան, այլ ասում է, որ մենք այստեղից օգուտ ենք ստանում, հարեւանների հետ դիվանագիտական հարաբերություններ ենք հաստատում, սահման է բացվում, հաղորդակցության միջոց է ավելանում եւ այլն եւ այլն: Այսինքն, մենք միայն ստացող ենք: Բա որ ստացող ենք, ինչո±ւ չենք վավերացնում, ուրեմն նշանակում է, որ այդպես չի, եւ մենք ոչ թե ստացող ենք, այլ կորցնող:
- Նորից խոսենք բանաձեւի ընդունման վերաբերյալ եւ եթե հնարավոր է, փորձենք հասկանալ, թե ինչ է անելու Հայաստանը բանաձեւի ընդունումից հետո: ՀՅԴ-ն այս ուղղությամբ ինչ-որ բան մտածել է: Օրինակª ՍԻՄ կուսակցությունը պահանջում էր, Բուլղարիայի օրինակով, 100 մլրդ փոխհատուցում տրամադրել Հայաստանին:
- Եթե Ցեղասպանությունը ճանաչվի, դրանով, իհարկե, հարցը չի փակվում: Կա հատուցման խնդիր եւ դրա համար է, որ Թուրքիան այդքան անհանգիստ է, եթե դա միայն ավարտվեր Ցեղասպանության ճանաչումով, իրենք դա վաղուց կանեին եւ հարցը կփակվեր, նրանք շատ լավ գիտեն, որ ճանաչել Ցեղասպանությունըª նշանակում է հայտնվել հատուցման պարտավորության մեջ: Նույն տրամաբանությունն է, որ դատարանում մարդասպանը խոստովանի, որ ինքը մարդասպան է, եւ դրանով խուսափի պատասխանատվությունից: Նրանք շատ լավ հասկանում են, որ այստեղ հատուցման հարց կա, իսկ դա պայմանավորված չէ միայն նյութական, անձնական փոխհատուցմամբ, մենք ունենք մեր հայրենիքի եւ հավաքական ժառանգության կորստի հարցը: Իսկ գնահատման խնդիրը, եթե գումարների վերածենք, ապա, պարզ հաշվարկներով խոսքը գնում է հարյուրավոր միլիարդների մասին, եթե ոչ ավելին, այն էլ այն ժամանակվա գումարով:
- Պրն Ռուստամյան, անդրադառնանք ՀԱԿ-ի հայտարարությանըª այն է, որ ՀԱԿ-ը գնում է արտահերթ ընտրությունների: Ձեր կարծիքով, դրա համար նախադրյալներ կա±ն, թե± պարզապես ՀԱԿ-ը նոր շնչառություն է ուզում տալ շարժմանը:
- Նախª ես շատ գոհունակությամբ պիտի նշեմ, որ ՀԱԿ-ը կառուցողական դաշտ է տեղափոխում իր ելույթները, այսինքնª նրա բառապաշարը դարձել է ավելի քաղաքական եւ գաղափարական, իրենք էլ են խոսում իշխանափոխության մասին, բայց դրանք հիմա ավելի լուրջ դաշտ են տեղափոխվում, այսինքնª 12 կետը դարձել է 100 կետ, եւ շատ լավ է, որ այդ բառապաշարը սկսում է տիրապետող դառնալ ՀԱԿ-ի մոտեցումներում: Եվ որ արդեն դաշտ է առաջանում առողջ բանավեճի, դա արդեն ողջունելի է, որ առանց իրար հայհոյելու, առանց իրար պիտակներ կպցնելու ¥որն է կեղծ, որը շիտակ, որը առաջնորդող, որը ետեւից եկող¤ կարելի է նման պայմաններում բանավիճել:
- Կարծիք կա, որ սոցիալական լարվածությունն ու տնտեսական խորը ճգնաժամը նպաստում է ՀԱԿ-ի ակտիվացմանը: Օրինակ, ՀՅԴ-ն երբ որ տեսավ, որ հայ-թուրքական գործընթացը ճգնաժամի փուլ է մտնում, պահանջեց ԱԳ նախարարի հրաժարականը: Հիմա հնարավոր է, որ նույն սցենարով պահանջեք կառավարության հրաժարականը:
- Նախª պարզ պիտի դառնա, որ ընդդիմադիր կուսակցությունն ինքը ի սկզբանե իշխանության գալու խնդիր է դնում: Հարցը հետեւյալն էª իշխանափոխության գործընթացը արտահերթ, թե հերթական տրամաբանությամբ պետք է տեղի ունենա: Ցանկացած ուժ, ինչքան էլ որ ծրագիր գրիª 10 քայլ, 100 քայլ, նա չի կարողանա այն իրականացնել, քանի որ իշխանություն չունի: Բայց մենք ասել ենք, որ ընտրությունների արտահերթությունը առաջանում է այն դեպքում, եթե հարկ կա օր առաջ իշխանություններից ազատվել, որովհետեւ ըստ էության, դա պաշտոնանկության գործընթաց է: Մենք ասել ենք, որ եթե արձանագրությունները վավերացվեն, ուրեմն մենք խնդիր ենք դնելու գնալ իշխանափոխության, պաշտոնանկության: Բայց մենք արտահերթ ասվածը հենց այնպես, ինքնանպատակ չենք հասկանում, դրա համար լուրջ իրավական հիմքեր են պետք: Այնուհետեւ, դրա հետ կապվածª պետք է քաղաքական լուրջ ճգնաժամ առաջանա, որ իշխանությունները չկարողանան այլեւս երկիրը ղեկավարել, ու... Բայց այդպիսի իրավիճակ այսօր Հայաստանում գոյություն չունի: Բացի այդ, ընտրություններին 2 տարի է մնացել, որն այնքան էլ շատ մեծ ժամանակ չէ: Արդեն այս ամենը, ինչ որ տեղի է ունենում, կարելի է ընկալել ընտրական գործընթացների տրամաբանության մեջ:
- Ըստ Ձեզª ՙԺառանգություն՚ կուսակցության քայլերը տեղավորվո±ւմ են այդ ՙնախընտրական շտաբի՚ շրջանակներում, եւ երկրորդª այսօր շա±տ են հակասությունները ՀՅԴ-ի եւ ՙԺառանգության՚ միջեւ, քանի որ տպավորությունն այնպիսին է, որ ձեր դաշինքը փլուզվել է:
- Բայց էդ երբ էինք այդ դաշինքի ձեւաչափով միացել, որ մի հատ էլ բաժանվեինք: Մեր մոտեցումը ի սկզբանե եղել է շատ հստակª ամեն փուլին ով ինչին համաձայն է, մենք այդքանով միասին ենք, այդքանըª ոչ ավել, ոչ պակաս:
- Պրն Ռուստամյան, եւս մի հարց, որը ոչ ՙԺառանգությանն՚ է վերաբերում, ոչ էլ ՀԱԿ-ին, ավելին, կոնկրետ, խոսքը գնում է ՀՅԴ-ի մասին: Ինչպե±ս է ստացվում, որ ՀՅԴ-ն թուրքերին չի սիրում, բայց նախընտրում է թուրքական խոհանոցը, քանի որ, ըստ լուրերի, Երեւանում գտնվող թուրքական մի ռեստորանում ընկեր դաշնակները հաճախակի են ճաշում:
- Այդ մասին առաջին անգամ Ձեզանից եմ լսում, բայց, բոլոր դեպքերում, պետք չէ հաց ուտելը քաղաքականացնել:

Զրուցեց
ԳԱՅԱՆԵ ԶԱՐԳԱՐՅԱՆԸ