ԿԿԱՐՈՂԱՆԱ՞Ն ԻՐԱՆԸ ՔԱՆԴԵԼ. ՔԻՉ ՀԱՎԱՆԱԿԱՆ Է

­Տա­րին, ի­հար­կե, սկսվեց ա­ռանց նա­խա­բա­նի, ծայ­րա­հեղ ծանր: Թե ինչ է դա նշա­նա­կում աշ­խար­հի մասշ­տա­բով, դեռ կհաս­նենք: Մինչ այդ, գլուխ հա­նենք Հա­յաս­տա­նի շուրջ ստեղծ­վող նոր ի­րո­ղութ­յուն­նե­րից:

ՆՈՐ ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

­Բայց նախ մեկ գլխա­վոր փաստ ֆիք­սենք: Այն, ինչ Թ­րամփն ի­րա­կա­նաց­րեց Վե­նե­սո­ւե­լա­յում, եւ այն, ին­չը խոս­տա­նում է ա­նել այլ հատ­ված­նե­րում` Գ­րե­լան­դիա­յում, Կուբ­այում, Մեք­սի­կա­յում, Ի­րա­նում եւ այլն, «պե­չա­տեց» այն ի­րո­ղութ­յու­նը, որ աշ­խար­հի կա­ռա­վար­ման մո­դելը, ո­րը ստեղծ­վել էր 1945թ.-ին, ան­գամ այն մո­դե­լը, ո­րը փաս­տա­ցի գոր­ծում էր ԽՍՀՄ-ի փլուզ­ման արդ­յուն­քում, այս պա­հին գո­յութ­յուն չու­նի: Ընդ ո­րում, ո­րե­ւէ նոր մո­դել այս պա­հին դեռ չի ձե­ւա­վոր­վել: Այ­սինքն, պետք է ըն­դու­նել այն գլո­բալ ի­րո­ղութ­յու­նը, ո­րի մա­սին չհա­պա­ղեց խո­սել նաեւ Իլ­համ Ա­լիե­ւը: Այն է` աշ­խար­հում տի­րում է ու­ժի իշ­խա­նութ­յու­նը. ու­ժեղ ես, ու­րեմն «ի­րա­վունքն» էլ քո կողմն է:

Ա­լիե­ւի նման գնա­հա­տու­մը Հա­յաս­տա­նի հա­մար ար­դեն իսկ լրջա­գույն մե­սիջ է: Քա­ղա­քա­կան կուրս կոչ­վա­ծը, որն ա­ռաջ էր տա­նում նի­կոլ­յան թի­մը, դրա­նով վերջ­նա­կա­նա­պես զրո­յա­նում է: Այ­սինքն, կկնքես Ա­լիե­ւի հետ «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր», մե­կի փո­խա­րեն յո­թը կկնքես, թե ոչ մե­կը, դրա­նից խո­շոր հաշ­վով ո­չինչ չի փոխ­վում. ե­թե չկա ո­րե­ւէ գոր­ծում հա­մաշ­խար­հա­յին կա­ռա­վար­ման հա­մա­կարգ, մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վունք եւ նման բա­ներ, ա­պա դա ար­դեն իսկ ան­պետք թուղթ է դարձ­նում ա­մեն մի մի­ջազ­գա­յին եւ միջ­պե­տա­կան պայ­մա­նա­գիր, ո­րոնց ե­րաշ­խա­վո­րը պետք է որ հենց այդ մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վունք կոչ­վա­ծը լի­ներ:

Արդ­յուն­քում, Հա­յաս­տա­նի հա­մար գե­րար­դիա­կան է դառ­նում հե­տեւ­յալ պարզ հար­ցադ­րու­մը. որ­քա­նո՞վ է մեր եր­կիրն ու­ժա­յին ա­ռու­մով պաշտ­պան­ված: Սե­փա­կան մի­ջոց­նե­րով, հաս­կա­նա­լի է, մեր պաշտ­պա­նու­նա­կութ­յունն այս պա­հին, նի­կո­լա­կան հայտ­նի կուր­սի արդ­յուն­քում, «պլին­տու­սից ներ­քեւ» մա­կար­դա­կի վրա է: Եվ այն, որ այդ մա­կար­դակն էլ ա­վե­լի նվա­զեց­վեց զին­վոր­նե­րի ծա­ռա­յութ­յան ժամ­կե­տը ¼-ով կրճա­տե­լու արդ­յուն­քում, մեծ հարց է` դի­տա­վո­րութ­յո՞ւն էր, թե՞ սո­վո­րա­կան «դե­բի­լիզմ»:

ԱՐԵՎՄՈՒՏՔԸ ՄԵԶ ԷԼԻ ՉԻ ՕԳՆԻ

­Հա­ջոր­դը. ե­թե սե­փա­կան պաշտ­պա­նու­նա­կութ­յու­նը բա­վա­րար չէ, ո՞ւմ վրա կա­րող ենք հույս­ներս դնել, երբ հա­յաս­տան­յան գոր­ծող իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը ցու­ցադ­րա­բար մեր­ժում են ռու­սա­կան գոր­ծո­նը, այդ թվում` ՀԱՊԿ-ը: Սկ­սենք Եվ­րո­պա­յից, ո­րի ուղ­ղութ­յամբ այդ­քան սի­րում են նա­յել հա­յաս­տան­յան իշ­խա­նա­վոր­նե­րը: Թե­րեւս այն ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք ներ­կա­յումս ծա­վալ­վում են աշ­խար­հում, ա­մեն մի ող­ջա­միտ մար­դու հա­մար Եվ­րո­պա­յից ինչ-որ բան ակն­կա­լե­լը դարձ­նում է ա­նի­մաստ: Ու այս­տեղ հարցն այն չէ` Եվ­րո­պան լա՞վն է, թե` վա­տը, մեզ շա՞տ է սի­րում, թե` չի սի­րում եւ նման բա­ներ: Ա­մեն բան շատ ա­վե­լի պարզ է. Եվ­րո­պան ին­քը ներ­կա պա­հին ու­նի պաշտ­պա­նութ­յան խնդիր, իսկ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով վե­րած­վել է ըն­դա­մե­նը ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րին հե­տե­ւող եւ ներ­քին տա­րա­ձայ­նութ­յուն­նե­րի մեջ թա­թախ­ված կա­ռույ­ցի: Ա­վե­լի պարզ ա­սած, երբ Թ­րամ­փը բա­ցա­հայտ խո­սում է Գ­րե­լա­նդիան ի­րե­նով ա­նե­լու ծրագ­րե­րի մա­սին, իսկ Եվ­րո­պան վա­խե­ցած ինչ-որ ան­հո­դա­բաշխ պաշտ­պա­նա­կան ծրագ­րե­րից է խո­սում, ա­պա դա ար­դեն մեզ հա­մար էլ է ցցուն ազ­դակ` ոչ մի ռեալ սպա­սե­լիք այդ ուղ­ղութ­յու­նից չենք կա­րող ու­նե­նալ:

­Հա­ջոր­դը. կա­րո՞ղ ենք հույս­ներս ԱՄՆ-ի` Թ­րամ­փի վրա դնել, ով դեռ ան­ցած տար­վա­նից խո­սում է Հա­յաս­տա­նում «մի­ջանցք» ստեղ­ծե­լու մա­սին, բայց այդ­պես էլ, ինչ­պես քա­նիցս են­թադ­րել ենք, ո­րե­ւէ տե­ղա­շարժ չկա: Ցան­կութ­յան դեպ­քում, ի­հար­կե, ԱՄՆ-ն կա­րող է Հա­յաս­տա­նի հա­մար «տա­նիք» դառ­նալ: Ամ­բողջ հարցն այն է` կա՞ նման ցան­կութ­յուն: Այս հար­ցը, ի­հար­կե, շաղ­կապ­ված է նաեւ այն ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րի հետ, ո­րոնք այ­սօր ծա­վալ­վում են մեր պո­տենց­իալ հա­ջորդ անվ­տան­գութ­յան ե­րաշ­խա­վո­րի եւ հա­րե­ւանի մոտ` Ի­րա­նում:

ԻՆՉ Է ԿԱՏԱՐՎՈՒՄ ԻՐԱՆՈՒՄ        

Այն, ին­չը դեռ ան­ցած տա­րե­վեր­ջից ծա­վալ­վում էր եւ այս տար­վա ա­ռա­ջին օ­րե­րին կտրուկ թափ հա­վա­քեց Ի­րա­նում, հաս­կա­նա­լի է, սո­վո­րա­կան «գու­նա­վոր հե­ղա­փո­խութ­յան» փորձ է: Ա­վե­լի ճիշտ, այս դեպ­քե­րը կա­րե­լի է հա­մա­րել ան­ցած տար­վա ի­րա­նա-իս­րա­յել­յան պա­տե­րազ­մի «երկ­րորդ սե­րիան». չ­կա­րո­ղա­ցան Ի­րա­նը ու­ժով գրա­վել, հի­մա փոր­ձում են ներ­սից պայ­թեց­նել:

­Թե­րեւս դժվար չէ տես­նել, որ թեեւ Ի­րա­նի հետ կապ­ված Թ­րամ­փը սկսել է ա­ռա­ջին պլա­նում հայտն­վել, սա­կայն ներ­կա պա­հին դեռ միայն հռե­տո­րա­բա­նութ­յան մա­կար­դա­կով: Իսկ այն, որ հիմ­նա­կան խաղն ա­ռաջ է տա­նում Իս­րա­յե­լը, դա միան­շա­նակ է: Ընդ ո­րում, այս ըն­թաց­քում ջրի ե­րես լո­ղաց ա­մե­րիկ­յան հե­տա­խու­զա­կան ծա­ռա­յութ­յու­նն­երի եզ­րա­կա­ցութ­յու­նը, որ Ի­րա­նում ներ­քին լար­վա­ծութ­յունն այն մա­կար­դա­կի վրա չէ, որ հնա­րա­վոր լի­նի հաս­նել իշ­խա­նա­փո­խութ­յան: Բայց երբ դրա­նով հան­դերձ «հե­ղա­փո­խութ­յան կար­միր կո­ճա­կը» սեղ­մե­ցին, դա խո­սում է այն մա­սին, որ Իս­րա­յելն այս պա­հին ա­ռաջ­նորդ­վեց` «փոր­ձենք, տես­նենք կստաց­վի՞» սկզբուն­քով: Իսկ դա ա­վե­լի շուտ բե­րում է այն մտքին, որ Թել Ա­վի­վում կար­ծում են, որ այլ հնա­րա­վո­րութ­յուն կա­րող է այ­լեւս չլի­նել. ե­թե հի­մա չա­նեն, ա­պա «հնա­րա­վո­րութ­յան պա­տու­հա­նը» կա­րող է փակ­վել: Թ­րամփն էլ փոր­ձեց իր հռե­տո­րա­բա­նութ­յամբ օգ­նել Նե­թան­յա­հու­ին, բայց դրա­նից այն կողմ կանց­նի՞…

Ի սկզբա­նե այն տպա­վո­րութ­յունն էր, որ ի­րա­նա­կան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը շփոթ­ված են, եւ »հե­ղա­փո­խա­կան­նե­րը» կա­րող են հա­ջո­ղութ­յան շան­սեր ու­նե­նալ: Ա­ռա­վել եւս, երբ կար Թ­րամ­փի հայ­տա­րա­րութ­յուն­ը, թե` «սկսեք ուժ կի­րա­ռել, ռազ­մա­կան հար­ված կհասց­նեմ»: Բայց մի կարճ պահ անց պաշ­տո­նա­կան Թեհ­րա­նը սկսեց ակ­տի­վո­րեն գոր­ծել` ան­գամ ու­շադ­րութ­յուն չդարձ­նե­լով Թ­րամ­փի հայ­տա­րա­րութ­յու­նն­երին: Ա­ռա­վել եւս, երբ ցու­ցադ­րա­կան ա­ջակ­ցութ­յուն ստա­ցավ ինչ­պես Պեկի­նից, այն­պես էլ`­Մոսկ­վա­յից: Արդ­յուն­քում, կան հար­յու­րա­վոր սպան­ված­ներ, հա­զա­րա­վոր ձեր­բա­կալ­ված­նե­րը, իսկ փո­ղոց դուրս ե­կած  զանգ­վա­ծը կտրուկ նվա­զել է: Այս ֆո­նին, քիչ հա­վա­նա­կան է թվում, որ «հեղա­փո­խութ­յու­նը» կհա­ջող­վի: Ա­վե­լին, սա ինչ-որ տեղ նույ­նիսկ ձեռն­տու էր ի­րա­նա­կան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին. երկիրն այս­պի­սով եւս մեկ ան­գամ մաքր­վեց այն ար­տա­քին գոր­ծա­կա­լա­կան ցան­ցից, ո­րը, ինչ­պես պարզ դար­ձավ, ան­ցած պա­տե­րազ­մից հե­տո դեռ լիո­վին չէր մաքր­վել:

­Հա­ջորդ ուղ­ղութ­յունն ար­տա­քին մի­ջամ­տութ­յան փոր­ձերն էին, ո­րը կազ­մա­կերպ­ված էր քրդա­կան ներ­խուժ­ման տես­քով: Այս­տեղ եւս միան­գա­մայն ու­շագ­րավ, թեեւ քիչ տե­սա­նե­լի փաս­տեր նկատ­վե­ցին: Նախ, ի­րա­նա­կան աղբ­յուր­նե­րը տե­ղեկաց­րին, որ քրդա­կան ներ­խուժ­ման փոր­ձե­րը կանխ­վել են նաեւ Թուր­քիա­յից ե­կած հե­տա­խու­զա­կան տվյալ­նե­րից օգտ­վե­լով: Այն է`Ան­կա­րա­յում պարզ հաս­կա­նում են, որ ե­թե հան­կարծ քրդա­կան գոր­ծոնն ակ­տի­վա­ցավ եւ Ի­րա­նում հա­ջո­ղութ­յուն գրան­ցեց, հա­ջորդ փու­լը Քուր­դիս­տա­նի հռչա­կումն է, ո­րը շատ կարճ ժա­մա­նակ անց բե­րե­լու է նաեւ Թուր­քիա­յի մաս­նատ­մա­նը: Այ­սինքն, չնա­յած թուրք-ի­րա­նա­կան բա­զում հա­կա­սութ­յուն­նե­րին, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, այդ հիմ­նա­կան վտան­գի ա­ռաջ եր­կու երկր­ներն ի­րենց ի ցույց դրե­ցին` որ­պես բնա­կան դաշ­նա­կից­ներ: Թե ում դեմ, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ ԱԳ նա­խա­րար Ֆի­դա­նի հայ­տա­րա­րութ­յու­նից, ըստ ո­րի`­Մո­սադն ակ­տի­վո­րեն օգ­տա­գոր­ծում է սո­ցիա­լա­կան ցան­ցե­րը եւ­ առ­ցանց հար­թակ­նե­րը՝ Ի­րա­նի քա­ղա­քա­ցի­նե­րին կոչ ա­նե­լով մաս­նակ­ցել զանգ­վա­ծա­յին ապս­տամ­բութ­յուն­նե­րի, վար­չա­պետ Բե­նիա­մին Նե­թան­յա­հուն շա­հագրգռ­ված է լայ­նա­ծա­վալ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հա­կա­մար­տութ­յուն սան­ձա­զեր­ծե­լով: Վեր­ջա­պես, Ֆի­դա­նը նաեւ ընդգ­ծել է. «Իս­րա­յե­լը չի ​​սրի ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րը ա­ռանց Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի ուղ­ղա­կի ա­ջակ­ցութ­յան եւ հա­վա­նութ­յան»:

­Խոր­քա­յին ի­մաս­տը թե­րեւս պարզ է. Ան­կա­րան եւս, ինչ­պես եւ Թեհ­րա­նը, պարզ հաս­կա­նում են, որ Իս­րա­յելն ԱՄՆ-ի այս կամ այն չա­փով ա­ջակ­ցութ­յամբ «լայ­նա­ծա­վալ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հա­կա­մար­տութ­յուն է սան­ձա­զեր­ծում», ո­րի հե­տե­ւանք­նե­րը կա­րող են ա­մե­նաող­բեր­գա­կան տեսքն ու­նե­նալ ինչ­պես Ի­րա­նի, այն­պես էլ` Թուր­քիա­յի հա­մար: Ընդ ո­րում, այս հա­մա­տեքս­տում պետք է տես­նել նաեւ ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք ի­րա­նա­կան ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րի ֆո­նին ծա­վալ­վե­ցին նաեւ Սի­րիա­յում:

Ու հի­մա ա­մեն բան գա­լիս է նրան` Թ­րամ­փը կգնա՞ խա­ղադ­րույ­քի ծայ­րա­հեղ մե­ծաց­ման` ռազ­մա­կան հար­ված հասց­նե­լով Ի­րա­նին: Թե­րեւս, սա մնում է քիչ հա­վա­նա­կան տար­բե­րա­կը: Նախ, այս դեպ­քում, ե­թե Ի­րա­նը ներ­սից չքան­դե­ցին, ա­մեն բան կվե­րա­դառ­նա 12-օր­յա պա­տե­րազ­մի սցե­նա­րին, ո­րը ԱՄՆ-ն­ ան­գամ ան­հե­ռան­կա­րա­յին հա­մա­րեց` շտա­պե­լով կանգ­նեց­նել: Ու նույնի­սկ մի­գու­ցե ա­վե­լի վատ լի­նի, հաշ­վի առ­նե­լով, որ այս ըն­թաց­քում Ի­րա­նը Չի­նաս­տա­նի եւ Ռու­սաս­տա­նի հաշ­վին նկա­տե­լիո­րեն բարձ­րաց­րել է իր ռազ­մա­կան պո­տենց­իա­լը: Այդ թվում` ա­վիա­ցիոն եւ հա­կաօ­դա­յին պաշտ­պա­նութ­յան մա­սով, ո­րը լրջա­գույն խնդիր է իս­րա­յել­յան հիմ­նա­կան հար­վա­ծա­յին մե­քե­նա­յի` ա­վիա­ցիա­յի հա­մար:

Երկ­րոր­դը. Թ­րամփն այս պա­հին կենտ­րո­նա­ցած է այլ մի­ջազ­գա­յին խնդիր­նե­րի վրա, առ­ջե­ւում էլ ու­նի Կոնգ­րե­սի ընտ­րութ­յուն­ներ, եւ այդ կա­ռույ­ցը կորց­նե­լու տար­բե­րակ կա: Այս ի­րա­վի­ճա­կում մտնել Ի­րա­նի դեմ ծանր պա­տե­րազ­մի մեջ, կա­րող է նաեւ ծան­րա­գույն է­ֆեկտ ու­նե­նալ:

ՈՐՊԵՍ ՎԵՐՋԱԲԱՆ

Այս ի­րա­վի­ճա­կում որ­քա­նո՞վ ԱՄՆ-ն կմ­տա­ծի Հա­յաս­տա­նի մա­սին: Ե­թե գնա ա­մեն գնով Ի­րա­նը գրա­վե­լու տար­բե­րա­կին, ո­րը, կրկնենք, գո­նե այս պա­հին քիչ հա­վա­նա­կան է թվում, ա­պա այդ դեպ­քում Հա­յաս­տա­նը, որ­պես հա­կաի­րա­նա­կան պլաց­դարմ, կա­րող է Թ­րամ­փին հե­տաքրք­րել: Չ­նա­յած, ան­գամ այդ տար­բե­րա­կի դեպ­քում Ադր­բե­ջա­նը, որ­պես Իս­րա­յե­լի հա­վա­տա­րիմ ըն­կեր, շատ ա­վե­լի մեծ հե­տաքրք­րութ­յուն է ներ­կա­յաց­նում իս­րա­յե­լա-ա­մե­րիկ­յան տան­դե­մի հա­մար: Այ­սինքն, Հա­յաս­տա­նի հե­տաքր­քիր լի­նե­լը կա­րող է սահ­մա­նա­փակ­վել ըն­դա­մե­նը ադր­բե­ջա­նա­կան կցոր­դի դե­րում:

­Բայց, կրկնենք, որ ան­գամ պա­տե­րազ­մի դեպ­քում մեծ հարց է` կկա­րո­ղա­նա՞ իս­րա­յե­լա-ա­մե­րիկ­յան տան­դեմն Ի­րա­նը նվա­ճել: Ե­թե ոչ, ա­պա Իս­րա­յե­լի օգ­տին բա­ցա­հայ­տո­րեն խա­ղա­լը կա­րող է ծանր նստել ինչ­պես Ա­լիե­ւի, այն­պես էլ`­Նի­կո­լի վրա:

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝